Định hướng không gian phát triển mới
Phát biểu tại hội nghị, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Hoàng Nguyên Dinh cho biết sự kiện nhằm tiếp thu các ý kiến đóng góp, chia sẻ để xác định những định hướng quy hoạch phù hợp, hiệu quả, có tính khả thi cao, tạo nền tảng thúc đẩy Thành phố Hồ Chí Minh phát triển trong bối cảnh mới.
Theo ông Hoàng Nguyên Dinh, sau khi sắp xếp và mở rộng không gian phát triển trên cơ sở hợp nhất với tỉnh Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định vị thế quan trọng trong phát triển kinh tế cả nước, đồng thời tiến gần hơn đến mục tiêu hình thành siêu đô thị quốc tế. Trong không gian phát triển mới, Thành phố Hồ Chí Minh được định hướng trở thành nơi hình thành các trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế biển... hàng đầu khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Việc lập Quy hoạch tổng thể với tầm nhìn dài hạn sẽ là nền tảng định hướng không gian đô thị, xác định chỉ tiêu kinh tế-xã hội, sử dụng đất, thiết lập hệ thống hạ tầng kỹ thuật và xã hội trong nhiều thập kỷ tới. Đây không chỉ là nhiệm vụ trọng tâm của ngành quy hoạch mà còn là nhiệm vụ chính trị nhằm bảo đảm chất lượng sống người dân và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.
Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới đã xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị, với phương châm “Thành phố Hồ Chí Minh vì cả nước, cả nước vì Thành phố Hồ Chí Minh”.
Nghị quyết đề ra 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Trong đó, yêu cầu xây dựng Quy hoạch tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh bằng tư duy đột phá, với tầm nhìn dài hạn 100 năm, nhằm phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, tạo không gian và động lực phát triển mới ổn định, lâu dài.
Đồng thời, quy hoạch phải góp phần nâng cao năng lực thích ứng, chống chịu với biến đổi khí hậu cho Thành phố Hồ Chí Minh và vùng Thành phố Hồ Chí Minh.
Trên tinh thần đó, theo đồng chí Hoàng Nguyên Dinh, Quy hoạch lần này phải cụ thể hóa các định hướng lớn của Nghị quyết số 09-NQ/TW đã đề ra.
Cụ thể, tổ chức lại không gian phát triển theo mô hình đa trung tâm, gắn với phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD); khai thác hiệu quả không gian ngầm, sông nước, biển đảo, tầm thấp và tầm cao; hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và xã hội đồng bộ, hiện đại; vận dụng hiệu quả các thể chế, cơ chế đột phá để huy động và sử dụng nguồn lực.
Năm cực tăng trưởng chiến lược
Tại hội nghị, trình bày dự thảo Quy hoạch tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh, ông Sầm Minh Tuấn, Phó Giám đốc Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia (VIUP), đại diện đơn vị tư vấn đã nhấn mạnh 5 cực tăng trưởng trong đồ án. Cụ thể:
Cực lõi trung tâm quốc tế: thực hiện chức năng tài chính, quản trị, dịch vụ toàn cầu.
Cực đổi mới sáng tạo phía Đông (Thủ Đức-Dĩ An-Thuận An-Thủ Dầu Một): kết nối Long Thành, định hướng trở thành “Thung lũng đổi mới sáng tạo của Đông Nam Á”.
Cực đô thị-y tế-giáo dục phía tây: tại Vĩnh Lộc-Bình Lợi-Bình Chánh.
Cực công nghiệp-logistics phía bắc: tại Bình Dương, Bến Cát, Bàu Bàng.
Cực cảng biển-thương mại tự do phía nam-năng lượng: từ Châu Đức, Phú Mỹ, Cái Mép đến Vũng Tàu và Cần Giờ, trong đó khu vực Cái Mép-Thị Vải-Cần Giờ là trung tâm giao thương quốc tế, logistics và kinh tế biển.
Các cực động lực được kết nối thông qua 5 hệ liên kết chiến lược. Dự thảo cũng đề xuất tổ chức Thành phố Hồ Chí Minh thành 10 vùng quản trị phát triển nhằm phân bổ lại dân cư, việc làm, công nghiệp, dịch vụ và đầu tư hạ tầng, hạn chế phát triển đô thị lan tỏa thiếu kiểm soát.
Hạ tầng giao thông của Thành phố Hồ Chí Minh được định hướng theo mô hình đa tầng, lấy Metro, đường sắt vùng, BRT, xe buýt điện và đường thủy đô thị làm khung xương. Mô hình TOD sẽ được phát triển quanh các nhà ga và đầu mối giao thông, tích hợp nhà ở, việc làm, thương mại-dịch vụ và không gian công cộng.
Dự thảo đề xuất hoàn thiện mạng lưới gồm 5 hành lang vành đai, 5 hành lang hướng tâm và một hành lang ven biển. Về phát triển xã hội, giai đoạn 2026–2030, dự thảo đặt mục tiêu tăng thêm khoảng 199.400 căn nhà ở xã hội.
Chuyển đổi tư duy quản trị và các ưu tiên chiến lược
Sau phần báo cáo, hội nghị dành thời gian để các đại biểu trao đổi, thảo luận và đóng góp ý kiến. Theo ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, Quy hoạch phải trở thành “khung chiến lược phát triển đô thị” để dẫn dắt tăng trưởng dài hạn.
Việc lập quy hoạch diễn ra trong bối cảnh nhiều cơ chế, chính sách mới, do đó, Thành phố Hồ Chí Minh cần chuyển từ “quản lý đô thị theo địa giới hành chính” sang “quản trị phát triển theo không gian chức năng và liên kết vùng”, từ đơn cực sang đa trung tâm, từ phát triển chiều ngang sang tích hợp chiều sâu.
Quy hoạch tầm nhìn 50-100 năm cần tổ chức không gian cho các động lực mới như kinh tế số, AI, tài chính quốc tế, công nghiệp sáng tạo, kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp, kinh tế ban đêm, kinh tế biển và kinh tế sông nước. Cần làm rõ không gian ngầm, hạ tầng năng lượng, hạ tầng dữ liệu, không gian dự trữ và không gian trên cao. Đất đai cần trở thành nguồn lực phát triển, đặc biệt tại các khu vực TOD, chỉnh trang và tái thiết đô thị để khai thác giá trị gia tăng tái đầu tư hạ tầng.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Thiên, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính-tiền tệ Quốc gia lưu ý cần đánh giá về Quy hoạch phát triển tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh với tầm nhìn 100 năm trong bối cảnh hợp nhất không gian phát triển cùng tỉnh Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu.Trong đó, cần tổng kết, rút kinh nghiệm sâu sắc từ mô hình phát triển của cả 3 địa phương (Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu); đồng thời nhận diện rõ xu thế biến động của kinh tế thế giới cũng như khu vực châu Á-Thái Bình Dương để xác định đúng tầm nhìn chiến lược.
Ông cũng đề xuất 5 khâu đột phá cần ưu tiên. Cụ thể, về ứng phó biến đổi khí hậu, cần xây dựng hệ thống chống ngập toàn diện, đối phó hiệu quả với tình trạng thành phố đang bị sụt lún với tốc độ nhanh. Cần đào tạo lực lượng lao động chất lượng cao đáp ứng yêu cầu mới; Phát huy kinh tế tư nhân, lấy khu vực doanh nghiệp tư nhân làm nền tảng; hỗ trợ các tập đoàn lớn đóng vai trò trụ cột để hình thành các chuỗi sản xuất công nghệ cao Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh. Cùng với đó là bảo đảm an ninh năng lượng đồng thời, cần ưu tiên phát triển hành lang kinh tế kết nối quốc tế.
Có thể nói, việc tham vấn rộng rãi các bộ, ngành, hiệp hội nghề nghiệp, nhà đầu tư chiến lược, chuyên gia và nhà khoa học được kỳ vọng góp phần bảo đảm Quy hoạch tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh có cơ sở khoa học, phù hợp thực tiễn, có tính khả thi cao, đặt nền móng giải quyết triệt để các điểm nghẽn hạ tầng hiện hữu, tái cấu trúc không gian theo mô hình đa cực và tạo dư địa phát triển dài hạn cho thành phố.
