Từ chối chuyển khoản, né hóa đơn: Hộ kinh doanh đang tự làm khó mình

“Né thuế” vì hiểu sai chính sách…

Những ngày qua, trên các tuyến phố, cửa hàng ăn uống hay các chợ online, không ít người tiêu dùng giật mình trước thông báo: “Chỉ nhận tiền mặt, không chuyển khoản”.

Tại Hà Nội, chị Hồng Anh ở Mỹ Đình (Nam Từ Liêm, Hà Nội) cho biết, chủ quán ăn gần nhà thẳng thừng từ chối chuyển khoản với lý do đơn giản là: “Từ nay, quán thích tiền mặt hơn!”.

Tương tự, câu chuyện của chị Thanh Hằng ở Tây Sơn (Đống Đa, Hà Nội) sau chuyến du lịch thành phố Vinh là một thí dụ đáng nói. Ghé quán “Bánh mì Bà Tại” nổi tiếng trên đường Quang Trung (thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An), chị cũng được yêu cầu thanh toán hoàn toàn bằng tiền mặt. “Tôi thấy bất ngờ và khó hiểu. Trong khi xã hội đang đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt thì lại có chủ quán đi ngược xu thế như vậy”, chị Hằng chia sẻ.

Theo ghi nhận thực tế, đây là phản ứng của không ít hộ kinh doanh khi chính sách thuế mới có hiệu lực. Nhiều chủ hộ kinh doanh lo ngại rằng, nếu khách thanh toán qua chuyển khoản, các giao dịch sẽ bị “soi” và doanh thu dễ bị cơ quan thuế kiểm soát chặt hơn.

Nhưng theo các chuyên gia, đây là một suy nghĩ sai lầm nghiêm trọng!

Chia sẻ nhận định với phóng viên về phản ứng bất thường này, Ông Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ tư vấn thuế Trọng Tín cho rằng, việc người bán bỗng dưng từ chối nhận chuyển khoản tạo nên sự bất tiện, tâm lý không tốt với bên mua và họ cũng tự hạn chế cơ hội kinh doanh của mình trong bối cảnh kinh tế khó khăn hiện nay. Bên cạnh đó việc từ chối nhận thanh toán chuyển khoản là hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cần xem xét.

Tuy nhiên, không phải hộ kinh doanh nào cũng có cách hiểu sai về cách tính thuế, phương pháp áp thuế mới này. Chị Nguyễn Thị Hạnh, chủ một cửa hàng tạp hóa tại quận Ba Đình (Hà Nội), chia sẻ: “Cửa hàng tôi vẫn thanh toán chuyển khoản bình thường. Bởi vì khi nhập hàng, tôi đã có hóa đơn đầu vào rõ ràng, nên việc khách hàng thanh toán bằng chuyển khoản hay tiền mặt không ảnh hưởng đến việc kê khai thuế của tôi.”

Đối diện với nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Thực tế, trên phương diện pháp luật, việc từ chối chuyển khoản không những tạo bất tiện cho khách hàng mà còn là hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Thậm chí, nếu phát hiện chủ quán thu hai mức giá - một cho người trả tiền mặt, một cho người chuyển khoản thì đó là hành vi gian lận, cố tình che giấu doanh thu, có thể bị xử phạt nghiêm khắc.

“Nhà nước không quan tâm hộ kinh doanh thu tiền bằng hình thức gì. Chỉ quan tâm việc bán hàng có nhập hóa đơn, kê khai và nộp thuế đầy đủ hay không”, ông Nguyễn Văn Được nhấn mạnh.

Không chỉ ở cửa hàng thực tế, “chiến dịch né thuế” còn lan nhanh trên chợ online. Nhiều tài khoản bán hàng tuyên bố dừng hình thức COD – vốn phổ biến suốt nhiều năm qua trong giới kinh doanh online.

Một chủ shop tên kinh doanh online viết: “Tình hình thuế làm rất gắt, nên tất cả các đơn bên em chỉ nhận qua hình thức chuyển khoản - ngừng thu COD". Một số người khác thậm chí còn hướng dẫn: “Chuyển khoản nhưng ghi nội dung mập mờ, để đơn hàng trị giá 0 đồng”. Đây là thủ thuật nhằm đánh lạc hướng cơ quan thuế – một lần nữa, sai về bản chất.

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính, mọi khoản doanh thu phát sinh từ hoạt động kinh doanh, bất kể là tiền mặt hay chuyển khoản, dù ghi nội dung gì, đều bị tính thuế. Chia nhỏ doanh thu vào nhiều tài khoản, ghi nội dung sai, hay giấu doanh thu bằng cách dừng COD… chỉ là trò lẩn tránh tạm thời, rất dễ bị phát hiện.

“Cơ quan thuế hiện có đầy đủ công cụ, dữ liệu và nghiệp vụ để đối chiếu giao dịch ngân hàng, xác minh thu nhập. Nếu người nộp thuế không chứng minh được nguồn gốc, họ sẽ bị nghi ngờ trốn thuế và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự”, ông Hiếu cảnh báo.

Chuyển đổi số - Không "chừa lối" cho gian lận

Theo thống kê, hiện cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ kinh doanh. Trong số này, gần 2 triệu hộ áp dụng thuế khoán với mức trung bình khoảng 700.000 đồng/tháng, đóng góp 25.953 tỷ đồng vào ngân sách. Tuy nhiên, hình thức thuế khoán - vốn dựa trên mức khoán tạm tính - đã bộc lộ nhiều kẽ hở, trở thành mảnh đất màu mỡ cho trốn thuế.

Nghị định 70/2025/NĐ-CP được ban hành như một bước ngoặt lớn: hộ kinh doanh doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm, thuộc lĩnh vực tiêu dùng trực tiếp như quán ăn, khách sạn, bán lẻ, vận tải… buộc phải dùng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền kết nối cơ quan thuế. Khi đó, doanh thu được ghi nhận theo từng giao dịch, sát thực tế - minh bạch hơn, khó gian lận hơn.

Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2025, cá nhân, hộ kinh doanh cũng sẽ sử dụng mã định danh cá nhân thay mã số thuế. Dữ liệu thuế đã được liên kết với tài khoản ngân hàng, app eTax Mobile, VNeID, giúp cơ quan quản lý dễ dàng xác định toàn bộ dòng tiền và nghĩa vụ thuế của từng người.

“Dù nội dung chuyển khoản có nhắc hay không đến mua hàng, nếu là thu nhập phát sinh từ hoạt động kinh doanh thì đều phải khai và nộp thuế”, đại diện Tổng cục Thuế khẳng định.

Một số người vẫn còn tin rằng “chưa kiểm tra được thì chưa bị xử lý”. Nhưng thực tế, khi đã xác định là cố ý giấu doanh thu, cơ quan chức năng hoàn toàn có thể truy thu, xử phạt và khởi tố hình sự, bởi đây không còn là lỗi “sơ suất”.

Cũng không ít người lầm tưởng rằng, chỉ cần không đăng ký kinh doanh, không kê khai thuế thì không bị kiểm soát. Nhưng với dữ liệu định danh và giao dịch điện tử ngày càng minh bạch, mọi hoạt động kinh doanh thực tế đều có thể bị phát hiện, kể cả hoạt động “ngầm” trên mạng xã hội.

“Người kinh doanh nên từ bỏ tư duy “né” thuế, thay vào đó là chủ động khai báo đầy đủ và chịu trách nhiệm với thu nhập thật. Làm đúng thì chỉ phải nộp thuế và lãi chậm nộp (nếu có). Còn cố tình trốn, hậu quả sẽ rất nặng”, ông Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh.

Mặc dù chuyển sang hóa đơn điện tử là xu hướng không thể đảo ngược, nhưng theo ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Thuế (Bộ Tài chính), quá trình chuyển đổi cần có lộ trình hợp lý và hỗ trợ đồng bộ, nhất là với hộ kinh doanh nhỏ lẻ, người chưa quen sử dụng công nghệ. “Muốn chuyển đổi thực chất, cần rà soát lại chính sách toàn diện từ tỷ lệ thuế, chi phí vận hành đến công cụ hỗ trợ hộ kinh doanh. Tránh gây ‘sốc’ cho người dân khi chuyển đổi từ thủ công sang số hóa”, ông Sơn nhấn mạnh.

Theo nhiều chuyên gia tư vấn xây dựng và chấp hành chính sách thuế, việc điều chỉnh tỷ lệ thuế khoán trước đây là cần thiết, bởi mô hình đó không cho khấu trừ chi phí, khiến hộ kinh doanh thiệt thòi hơn doanh nghiệp. Giờ đây, khi chuyển sang hình thức kê khai theo doanh thu thực tế, nếu minh bạch và hợp tác, hộ kinh doanh sẽ có cơ hội được khấu trừ chi phí đầu vào, giảm số thuế phải nộp, và từng bước đủ điều kiện để chuyển lên mô hình doanh nghiệp.

Thay vì mách nhau “chiêu trốn thuế”, các chuyên gia khuyến nghị, điều cần thiết lúc này là chủ động thích nghi với cơ chế mới, hiểu đúng chính sách và hoàn thành nghĩa vụ thuế trung thực. Khi hành vi trốn thuế bị phát hiện không còn là lỗi hành chính, mà có thể là hành vi vi phạm hình sự, thì mỗi quyết định “né” hôm nay đều có thể phải trả giá đắt ngày mai. Thực tế vận hành chuyển đổi số ngành thuế minh chứng “khi công nghệ phát triển sẽ không chừa lối dành cho gian lận!”.