Trong khi hệ thống tư bản phương Tây đang đối diện với bài toán phân phối của cải thời AI, thì Việt Nam đang có thời cơ lịch sử để vận dụng sáng tạo, tháo gỡ điểm nghẽn và thần tốc tăng trưởng 2 con số, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa (XHCN).
Tại BKAV, chúng tôi vừa trải qua một thử nghiệm, một bước ngoặt mà tôi tin rằng đã “xé toang” mọi giới hạn cũ về năng suất lao động của con người. Hãy thử nhìn vào thực tế truyền thống, một dự án phức tạp cần tới 10 kỹ sư tinh nhuệ, miệt mài suốt 8 tháng ròng rã, với ngân sách hết 3 tỷ đồng. Nhưng kỳ tích đã xuất hiện, chỉ duy nhất 1 kỹ sư với chi phí sử dụng AI 3 triệu đồng, tức là bằng một phần nghìn so cách làm cũ, đã hoàn thành toàn bộ dự án trong đúng 1 tuần lễ!
Khi thời gian thực hiện dự án được nén chặt từ 8 tháng xuống còn vỏn vẹn 1 tuần, thứ chúng ta mở ra không chỉ là hiệu suất, mà là một “đại dương cơ hội” hoàn toàn mới. Việc đưa sản phẩm ra thị trường sớm hơn nhiều tháng tạo ra lợi thế cạnh tranh tuyệt đối.
Ở đây, chúng ta không nói về việc rút ngắn thời gian theo cách thông thường nữa mà việc đặt “tuần” bên cạnh “tháng” cho thấy 2 tư duy này đã không còn đứng chung một thứ nguyên. Đó là sự thay đổi hoàn toàn về đẳng cấp và tốc độ chiếm lĩnh thị trường của sản phẩm ra đời sớm hơn. Nó cũng có ý nghĩa nói lên sự bùng nổ về quy mô vì trong cùng một quỹ thời gian có thể hoàn thành theo cấp số nhân số lượng dự án, cho phép một doanh nghiệp, hay rộng hơn là một quốc gia có thể thử nghiệm, sai lầm và sửa đổi với tốc độ ánh sáng.
Đối với một quốc gia đang phát triển, nguồn lực thường hạn hẹp hơn các cường quốc. Khả năng "thử nghiệm và sửa sai tốc độ ánh sáng" nhờ AI chính là cách duy nhất để tối ưu hóa nguồn lực, không bị tụt lại phía sau và thực hiện cú nhảy vọt "đi tắt đón đầu" ngoạn mục.
Đây cũng chính là bằng chứng đanh thép cho thấy lực lượng sản xuất đang phát triển mạnh mẽ tới mức chi phí biên tiệm cận về 0 ngay trước mắt chúng ta.
Khi một cá nhân có thể thay thế cả một đội ngũ, câu hỏi cốt lõi của thời đại AI không còn là "làm sao để tăng năng suất", mà là: Giá trị của con người nằm ở đâu khi công cụ đã vượt xa tầm tay của họ?
Gần đây, Sam Altman-CEO của OpenAI, cha đẻ của ChatGPT, đã phải nói rằng: “Chủ nghĩa tư bản (CNTB) vốn hoạt động dựa trên sự cân bằng mong manh giữa giới chủ và người lao động, nhưng điều này đang thay đổi hoàn toàn khi con người khó có thể làm việc hiệu quả hơn GPU (bộ vi xử lý tạo ra AI)”. Đằng sau lời nói này tiềm ẩn sự bế tắc của hệ thống hiện tại khi công nghệ (như AI, Robot) có khả năng tạo ra giá trị vô tận nhưng xã hội lại thiếu vắng một cơ chế chia sẻ quyền lợi công bằng, đẩy đại bộ phận người lao động vào nguy cơ mất sinh kế và kéo theo sự suy giảm sức mua.
Sự bùng nổ của công nghệ luôn đi kèm với thách thức về phân phối của cải, từng dẫn đến hệ lụy mang tên "khủng hoảng thừa". Tiêu biểu là cuộc khủng hoảng thừa năm 1825 tại Anh (thời Cách mạng Công nghiệp 1.0) và cuộc Đại suy thoái do khủng hoảng thừa năm 1929 tại Mỹ (thời Cách mạng Công nghiệp 2.0), khi hàng hóa được sản xuất ồ ạt nhờ máy móc nhưng thị trường lại kiệt quệ khả năng tiêu thụ.
Từ những hiện tượng đó, Karl Marx đã đúc kết thành quy luật kinh tế, chỉ ra mâu thuẫn cốt lõi giữa năng lực sản xuất khổng lồ của xã hội và giới hạn của cơ chế phân phối dựa trên sở hữu tư nhân của CNTB. Cốt lõi trong triết lý của ông là đặt con người làm trung tâm nền sản xuất, kiên định bảo vệ quyền lợi và sinh kế cho đại đa số người lao động, thay vì để thành quả kinh tế chỉ phục vụ tích lũy cho thiểu số nhà tư bản.
Để giải quyết triệt để sự mất cân bằng này, Chủ nghĩa Mác-Lênin đề xuất thiết lập sở hữu xã hội kết hợp với sự điều tiết vĩ mô của Nhà nước. Cơ chế này hướng tới phân phối thặng dư hài hòa, khép kín chu trình sản xuất-tiêu dùng và ngăn chặn tận gốc các cuộc khủng hoảng thừa, từ đó đặt nền móng lý luận vững chắc cho hình thái kinh tế-xã hội Cộng sản chủ nghĩa (giai đoạn đầu là XHCN) với mục tiêu phát triển bền vững.
Ngày nay, khi AI thay thế cả trí tuệ lẫn kỹ năng, con người đang đứng trước một cuộc khủng hoảng thừa khốc liệt hơn bao giờ hết, bởi thứ dư thừa không chỉ là sản phẩm hàng hóa vật chất, mà là hàng loạt người lao động bỗng chốc đứng bên lề của nền sản xuất. Chính lúc này, lý luận của Karl Marx lại tỏa sáng như một chân lý: Chỉ có thể chế lấy con người làm trung tâm mới bảo đảm công nghệ phục vụ nhân loại chứ không phục vụ sự tích lũy của thiểu số tư bản tài phiệt.
Đứng trước bối cảnh toàn cầu đó, có thể khẳng định Việt Nam đã chọn đúng con đường. Việc kiên định với Chủ nghĩa Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh là một lựa chọn hoàn toàn đúng đắn về mặt đạo đức và khoa học, bởi đích đến của XHCN là bảo vệ số đông, bảo đảm "không ai bị bỏ lại phía sau". Tuy nhiên, lý tưởng nhân văn ấy sẽ trọn vẹn và bền vững khi được hiện thực hóa bằng một tiềm lực vật chất vững mạnh.
Chúng ta cũng phải nhìn thẳng vào một sự thật, đường lối nhân văn nhưng thực tế Việt Nam vẫn chưa thực sự giàu. Nền kinh tế vẫn đang tồn tại những điểm nghẽn kìm hãm sức bật của đất nước. Khát vọng hóa rồng vào năm 2045 và mục tiêu tăng trưởng 2 con số liên tiếp trong những năm tới không phải là những con số ý chí chủ quan. Đó là đòi hỏi khách quan, là điểm hội tụ khát vọng bứt phá của cả dân tộc khi các điều kiện về hạ tầng, công nghệ (như thực tế bước tiến AI tại BKAV) và vị thế quốc tế đã chín muồi. Sự định danh "Kỷ nguyên vươn mình" do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khởi xướng chính là lời hiệu triệu mạch lạc, chuyển hóa khát vọng nội tại thành chiến lược hành động thực tế.
Lịch sử phát triển nhân loại cho thấy, không một quốc gia nào vượt khó khăn vươn lên đỉnh cao mà không dựa trên một nền tảng lý luận kinh tế ("Bàn tay vô hình" của Adam Smith, lý luận của Karl Marx...). Vai trò của các nhà lý luận giống như người thợ rèn đúc nên những "thấu kính" giúp nhân loại nhìn thấu bản chất của sự vận động xã hội, họ quan sát thực tế và đúc kết những hiện tượng rời rạc thành các quy luật có tính triết học, hệ thống. Những học thuyết này không chỉ giải thích thế giới mà còn trở thành "kim chỉ nam" cho các quốc gia xây dựng thể chế, hoạch định chính sách và giải phóng sức sản xuất. Nhờ có nền tảng lý luận vững chắc, nhân loại mới bước ra khỏi bóng tối của sự cảm tính để quản trị xã hội bằng khoa học và khi lý luận gắn liền với thực tiễn, nó trở thành sức mạnh vật chất khổng lồ.
Việt Nam cũng không ngoại lệ. Thực tiễn đã minh chứng rằng lý luận của Karl Marx là một khoa học mang tính thời đại, xuyên không gian và thời gian. Sự sáng suốt của Việt Nam chính là đã lựa chọn Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam, kiên định phát triển đất nước theo con đường XHCN - một con đường hoàn toàn phù hợp quy luật tiến bộ của thời đại. Đây cũng chính là điểm tựa tối cao để chúng ta tiếp tục giữ vững định hướng trên con đường phát triển sắp tới.
Phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV (ngày 25/3/2026), Tổng Bí thư Tô Lâm đã yêu cầu quán triệt sâu sắc "4 kiên định": "Kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh; Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và Chủ nghĩa xã hội; Kiên định đường lối đổi mới của Đảng; Kiên định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng để xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa".
Câu hỏi cốt lõi lúc này là: Chúng ta phải "vận dụng và phát triển sáng tạo" thế nào để kiến tạo nên một học thuyết kinh tế mới phù hợp thực tiễn Kỷ nguyên AI, đủ sức giải phóng năng lực toàn xã hội và thúc đẩy tăng trưởng 2 con số? Cũng giống như lịch sử nhân loại, chúng ta cần có góc nhìn sâu sắc về mặt triết lý kinh tế để những giải pháp mang tính bứt phá tháo gỡ điểm nghẽn không dừng lại ở kỹ thuật hay tình thế mà phải bắt nguồn từ một nền tảng tư duy lý luận thấu đáo.
Sự trung thành sâu sắc nhất với di sản của Chủ nghĩa Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh chính là sự sáng tạo phi giáo điều, lấy thực tiễn làm thước đo chân lý. Chúng ta không thể vì các nhà kinh điển chưa từng gọi tên một hình thái kinh tế thời đại AI mà tự trói buộc tư duy. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay sẽ được tháo gỡ khi chúng ta mạnh dạn tổng kết thực tiễn để gọi tên và thiết kế một phương thức sản xuất mới, giúp giải phóng tối đa sức lao động của mọi nguồn lực trong xã hội và tận dụng hiệu suất siêu năng của AI, để kiến tạo sự giàu có, cộng với Việt Nam đang sở hữu lợi thế là bản chất ưu việt của chế độ XHCN pháp quyền.
Chúng ta cần nhận thức rõ một quy luật tất yếu: Phải tạo ra của cải dồi dào mới có nền tảng vững chắc để thực thi phúc lợi xã hội. Hướng đi bền vững nhất của Việt Nam lúc này là phải thay đổi Phương thức sản xuất ngay lập tức để tận dụng cơ hội tăng trưởng bứt phá trong thời đại AI.
Như thử nghiệm tại BKAV đã chứng minh, AI tạo ra một sức bật khổng lồ. “Tối đa lợi ích-Tối thiểu tiêu hao-Tối ưu nguồn lực-Tối giản thời gian”, 16 chữ đã phác họa trọn vẹn sức mạnh cốt lõi của AI và định nghĩa chính xác về cách thức hoạt động của lực lượng sản xuất siêu năng trong kỷ nguyên số. Các kỹ sư của tôi được "giải phóng" khỏi những tác vụ lặp đi lặp lại, AI gánh vác phần "thợ", con người là "thầy" - những người sáng tạo, hoạch định chiến lược và kiến tạo giá trị. Năng lượng và trí tuệ của con người được sử dụng một cách tinh túy nhất, mang lại sự thăng hoa và ý nghĩa thực sự trong công việc.
Chớp được thời cơ này để đẩy AI trở thành hạt nhân sản xuất và nếu biết cách tháo gỡ điểm nghẽn bằng cách chủ động thiết lập Phương thức sản xuất mới của Kỷ nguyên AI, chúng ta có “chìa khóa” để Việt Nam tự lực, tự cường bứt phá. Khi đó, chúng ta phát huy hiệu quả sức đổi mới, sáng tạo của mọi nguồn lực xã hội với hiệu suất lao động được nhân lên hàng chục, hàng trăm lần, như vậy vừa nâng cao chất lượng tăng trưởng vừa tăng trưởng bền vững.
Chỉ khi đã trở nên giàu có nhờ phương thức sản xuất mới năng suất cao, lợi thế ưu việt của chế độ XHCN pháp quyền mới phát huy tối đa sức mạnh. Khi đó, Nhà nước hoàn toàn chủ động thiết kế một lộ trình chuyển hóa “siêu lợi nhuận” từ AI thành “siêu phúc lợi” cho toàn dân, giải quyết triệt để bài toán: AI không còn là đối thủ tranh đoạt chén cơm của người lao động như ở phương Tây, mà trở thành người trợ lý đắc lực nâng tầm người Việt, giúp chúng ta bước vào kỷ nguyên vươn mình, hóa Rồng trong sự nhân văn.
Tầm nhìn này hoàn toàn khả thi và thực tế chứ không hề viển vông, đặc biệt khi soi chiếu vào định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc thí điểm xây dựng mô hình “xã, phường XHCN” tại Hà Nội nhằm giúp người dân cảm nhận được sự mẫu mực, để từ đó các địa phương nhìn thấy rồi phấn đấu vươn lên.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, với tốc độ phát triển như hiện nay thì không khó để Hà Nội thí điểm và làm được mô hình xã, phường XHCN. Đúng như vậy, với kỷ nguyên AI, bài toán quản trị tối ưu, minh bạch và phân phối phúc lợi tại cấp cơ sở sẽ được giải quyết triệt để. Vận tốc bứt phá của AI kết hợp bản chất ưu việt của hệ thống chính trị sẽ biến các xã, phường thí điểm thành những ngọn hải đăng thực tiễn. Đó là nơi công nghệ đỉnh cao và tự động hóa không phục vụ cho lợi ích cục bộ của các tập đoàn, mà trở thành bệ đỡ vững chắc để kiến tạo sự thịnh vượng chung, định hình rõ nét hình hài của một Việt Nam phát triển độc lập, tự chủ và giàu tình nhân ái.
