Đề xuất mô hình, tiêu chí xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới

Các đồng chí: Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Nguyễn Xuân Thắng, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương chủ trì hội thảo.

Cùng dự có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Vũ Đại Thắng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội; Lê Hải Bình, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; các đồng chí nguyên Ủy viên Trung ương Đảng; lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương cùng nhiều nhà khoa học.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của hội thảo, đồng chí Đoàn Minh Huấn nêu rõ: Hội thảo được tổ chức nhằm quán triệt và cụ thể hóa các ý kiến chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về nghiên cứu xây dựng thí điểm xã, phường xã hội chủ nghĩa. Đây là vấn đề hệ trọng, mới và khó, đòi hỏi nhận thức thấu đáo với sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn. Trên tinh thần đó, đồng chí Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đề nghị các đại biểu tập trung làm rõ một số vấn đề trọng tâm trong xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa.

Tại phiên tham luận, các đại biểu đã tập trung trao đổi, làm rõ cơ sở lý luận của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trong điều kiện Việt Nam hiện nay.

Theo đồng chí Nguyễn Xuân Thắng, phát triển mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay là cần thiết và là yêu cầu khách quan. Thực tiễn 40 năm đổi mới cho thấy, nhiều thành tựu phát triển của đất nước được bắt đầu từ sự đổi mới và năng động của cấp cơ sở.

Nhận định việc xây dựng tiêu chí đóng vai trò cốt lõi để xây dựng một cộng đồng cơ sở văn minh kết hợp hài hòa với quản trị hiện đại, đồng chí Nguyễn Xuân Thắng đề xuất: Xã, phường xã hội chủ nghĩa cần trở thành một cộng đồng dân chủ thực chất; hiện thực hóa về xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại cơ sở; có trật tự, kỷ cương; bảo đảm an toàn, an ninh và an sinh. Bên cạnh đó, xã, phường xã hội chủ nghĩa cần trở thành một cộng đồng xanh, phát triển bền vững, hài hòa theo quan điểm của Đảng.

Mô hình này cần ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo vào quản trị xã hội; có khả năng kết nối rộng rãi, thích ứng linh hoạt và không ngừng đổi mới sáng tạo; có thiết chế cộng đồng nhân văn; phát triển bao trùm, không ai bị bỏ lại phía sau. Một xã, phường xã hội chủ nghĩa đúng nghĩa phải là nơi người dân muốn sống, thấy gắn bó, hạnh phúc trong đời sống hàng ngày.

Chia sẻ thông tin về triển khai thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trên địa bàn thành phố Hà Nội, đồng chí Vũ Đại Thắng cho biết: Ngay từ quý I/2026, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã thành lập Ban chỉ đạo, Tổ công tác xây dựng đề án triển khai thí điểm mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn thành phố Hà Nội nhằm cụ thể hóa và hiện thực hóa bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa ngay từ cấp gần dân nhất.

Các nội dung cốt lõi của đề án là: Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, quản trị phục vụ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân; phát triển hạ tầng hiện đại, đồng bộ và không gian sống thông minh; phát triển kinh tế trên địa bàn xã, phường gắn với lực lượng sản xuất hiện đại; bảo đảm an sinh xã hội, công bằng và phát triển bao trùm; phát triển văn hóa, con người Hà Nội thanh lịch, văn minh; xây dựng môi trường sống xanh, an toàn và bền vững; bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn xã hội và mở rộng đối ngoại nhân dân; thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Dự kiến, Hà Nội sẽ ban hành 54 tiêu chí về “xã, phường xã hội chủ nghĩa” của Thủ đô Hà Nội để tất cả các xã, phường khác thuộc thành phố vận dụng triển khai ngay trên địa bàn. Hà Nội đang tập trung phân định rõ nguồn lực từ ngân sách nhà nước, nguồn lực xã hội hóa, cơ chế thu hút nhà đầu tư, cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành; nghiên cứu mô hình tổ chức lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành phù hợp để bảo đảm tập trung, thống nhất, sát việc, sát cơ sở trong suốt quá trình triển khai đề án. Hà Nội sẽ lựa chọn hai xã cạnh nhau để đồng thời triển khai thí điểm nhằm bảo đảm quy mô dân số 2 xã cộng lại khoảng 700 nghìn dân.

Lộ trình thực hiện dự kiến gồm 3 giai đoạn: Năm 2026, hoàn thiện đề án, các dự án thành phần, ban hành chủ trương, thành lập Ban Chỉ đạo, lựa chọn địa bàn thí điểm, bố trí nguồn lực và triển khai thực hiện. Giai đoạn 2027-2030, triển khai đồng bộ tại địa bàn thí điểm, kiểm tra, giám sát; năm 2030 sơ kết và hoàn thiện tiêu chí. Giai đoạn 2031-2035 tiếp tục thực hiện và tổng kết đề án.

Tại phiên thảo luận bàn tròn, có nhiều ý kiến tâm huyết về tích hợp các giá trị xã nông thôn mới hiện đại vào mô hình xã xã hội chủ nghĩa; đề xuất tiêu chí về văn hóa, con người trong mô hình này. Một số đại biểu làm rõ tiêu chí về kiến trúc, quy hoạch xã, phường xã hội chủ nghĩa; kinh nghiệm xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa tại thành phố Hải Phòng và tỉnh Lào Cai.

Phát biểu kết luận hội thảo, đồng chí Đoàn Minh Huấn đánh giá các bài viết, báo cáo tham luận cùng các ý kiến thảo luận trực tiếp tại hội thảo đã bước đầu hình thành nền tảng nhận thức quan trọng, góp phần luận giải trên cả khía cạnh lý luận và thực tiễn về mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới. Theo đó, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cần được nhận thức như là một đột phá chiến lược để hiện thực hóa mục tiêu chủ nghĩa xã hội, đưa chủ nghĩa xã hội từ lý tưởng trở thành mô hình hiện thực tại địa bàn cấp xã - nơi người dân chứng thực, cảm nhận trong cuộc sống. Các đại biểu đã làm rõ cơ sở khoa học của xã, phường xã hội chủ nghĩa đặt trong tổng thể tám đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà Cương lĩnh đề ra; đề xuất cơ chế đánh giá, công nhận và lộ trình xây dựng thí điểm khả thi, theo trọng tâm và khả năng nhân rộng.

Đồng chí Đoàn Minh Huấn đề nghị các đơn vị chức năng tiếp tục tổng hợp, chắt lọc các ý kiến tham luận và kết quả thảo luận; xây dựng báo cáo kiến nghị có chất lượng, phục vụ công tác nghiên cứu lý luận, tham mưu chính sách và chuẩn bị cho quá trình thí điểm của các địa phương trong thời gian tới.