Với 30 công trình nghiên cứu được tuyển chọn, hội thảo đặt ra những vấn đề về tư liệu lịch sử, thực hành văn hóa và vai trò chủ thể của nữ giới trong bảo tồn di sản và phát triển văn hóa Phật giáo bền vững.
Tham dự hội thảo, về phía các tổ chức Phật giáo có Thượng tọa, Tiến sĩ Thích Giác Hoàng, Ủy viên Hội đồng quản trị, Phó Viện trưởng-Phó Tổng Thư ký Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam; Ni trưởng Như Dung, Phó Trưởng Phân ban Ni giới Trung ương, Cố vấn Trung tâm Nghiên cứu Nữ giới Phật giáo; Ni trưởng Thích Thông Mẫn, Trưởng Phân ban Ni giới tỉnh Quảng Trị; Ni sư, Tiến sĩ Thích Nữ Như Nguyệt, Phó Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, Giám đốc Trung tâm Dịch thuật Hán truyền; Ni sư, Tiến sĩ Thích Như Nguyệt (Huê Lâm), Phó Trưởng Phân ban Ni giới Trung ương và Thành phố Hồ Chí Minh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nữ giới Phật giáo, cùng chư Tôn đức Tăng Ni và Phật tử đến từ nhiều địa phương.
Về phía các cơ quan nghiên cứu, quản lý và đào tạo có Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Quang Hưng, Chủ tịch Hội đồng Khoa học Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo đương đại; Giáo sư, Tiến sĩ Hồ Sĩ Quý, Thành viên tổ tư vấn cấp cao, Hội đồng lý luận Trung ương, Ủy viên Hội đồng khoa học Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Nguyên Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Minh Phúc, Phó Chánh Văn phòng Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Dương, Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vương Thị Hường, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trường Giang, Trưởng khoa Khoa Nhân học và Tôn giáo học, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học quốc gia Hà Nội, cùng đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ sở đào tạo và các tác giả tham luận.
Về phía Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam có Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hải Đăng, Giám đốc Bảo tàng; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Hạnh, Phó Giám đốc Bảo tàng, cùng cán bộ, viên chức, người lao động của đơn vị. Hội thảo còn có sự tham dự của các nhà nghiên cứu, giảng viên và đại diện các cơ quan thông tấn, báo chí tại Hà Nội đến tham dự và đưa tin.
Hội thảo kết nối các nhà nghiên cứu thuộc nhiều lĩnh vực với các Ni giới và những người trực tiếp thực hành văn hóa Phật giáo. Bên cạnh việc tìm hiểu đóng góp của nữ giới nói chung, nữ giới Phật giáo nói riêng, các nội dung nghiên cứu liên quan đến tư liệu Hán Nôm về Hậu Phật bia ký ghi các ni giới đóng góp việc trùng tu, tu sửa chùa và các Phật tử cúng hậu tại chùa; Vai trò của ni giới với các hoạt động giáo dục, trao truyền văn hóa, công tác xã hội, tổ ấm tình thương, ủng hộ người nghèo, trồng rừng…
Những nội dung tham luận trình bày đã nêu bật sự đóng góp không nhỏ của Ni giới Phật giáo Việt Nam gắn với việc bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc, trong đó tiêu biểu là văn hóa Phật giáo Việt Nam đương đại.
Phát biểu đề dẫn hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hải Đăng cho biết, các nghiên cứu tại hội thảo đặt nữ giới trong vai trò chủ thể sáng tạo, thực hành và trao truyền văn hóa, gắn việc bảo tồn với đời sống, tri thức và tiếng nói của cộng đồng.
Hội thảo tập trung vào ba chủ đề trọng tâm: nữ giới với việc bảo tồn, truyền thừa các giá trị văn hóa truyền thống và ký ức lịch sử; nữ giới với phát huy các giá trị văn hóa và định hình bản sắc đương đại; định hướng phương pháp luận, thiết chế bảo tàng và chính sách phát triển bền vững.
Theo chương trình, các báo cáo được bố trí trong phần khai mạc và hai phiên trình bày tham luận, kết nối việc tìm hiểu di sản trong lịch sử với những thực hành văn hóa và yêu cầu bảo tồn, phát triển di sản văn hóa Phật giáo gắn với văn hóa dân tộc.
Trong phiên khai mạc, Ni sư, Tiến sĩ Thích Như Nguyệt (Huê Lâm) trình bày báo cáo “Đặc san Hoa Đàm - pháo đài văn hóa của Ni giới Việt Nam đương đại”. Nội dung này bổ sung góc nhìn về vai trò của di sản báo chí trong lưu giữ ký ức và kết nối Ni giới, đồng thời gợi mở hướng khai thác tư liệu để nhận diện những đóng góp của nữ giới trong đời sống văn hóa Phật giáo.
Phiên thứ nhất, “Mạch nguồn lịch sử, di sản tư liệu và sự truyền thừa giới pháp” bao gồm các nội dung nghiên cứu về lịch sử và di sản tư liệu tập trung làm rõ vai trò của nữ giới trong gìn giữ phong tục, tập quán, chuẩn mực đạo đức và thực hành văn hóa tại cộng đồng.
Việc khai thác văn bia Hậu Phật, sổ công đức, tư liệu báo chí và ký ức truyền khẩu được đặt ra nhằm bổ sung nhận thức về những đóng góp còn mờ nhạt trong sử liệu. Các góc nhìn từ đời sống tự viện và hoạt động của chư Ni, đồng thời các báo cáo cũng gợi mở mối liên hệ giữa trao truyền các giá trị văn hóa với giáo dục, bảo vệ môi trường và phụng sự cộng đồng.
Tại phiên thứ hai, “Dòng chảy đương đại, thực hành văn hóa và kiến tạo bản sắc mới”, các tham luận tập trung vào các nội dung về thực hành văn hóa đương đại chú trọng khả năng thích ứng, sáng tạo và trao truyền văn hóa giữa các thế hệ.
Những nghiên cứu về ngôn ngữ, ẩm thực, trang phục và đời sống của cộng đồng người Việt ở nước ngoài đặt vấn đề gìn giữ bản sắc trong mối liên hệ với môi trường đa văn hóa. Các báo cáo của chư Ni tiếp tục làm rõ vai trò của giáo dục, việc chăm lo học vấn cho thế hệ trẻ và sự kế thừa truyền thống trong đời sống hiện nay.
Từ hệ thống các công trình được tuyển chọn, báo cáo đề dẫn còn đặt vấn đề bảo tồn nghề dệt, trang phục thổ cẩm trong quan hệ với sinh kế, vị thế kinh tế và khả năng tự quyết của phụ nữ. Với nữ giới Phật giáo, giáo dục mầm non, y tế từ thiện, an sinh và cứu trợ được xem xét như những lĩnh vực thể hiện sự gắn kết giữa giá trị đạo đức với nhu cầu xã hội.
Phát biểu kết luận hội thảo, Thượng tọa, Tiến sĩ Thích Giác Hoàng, Phó Viện trưởng, Phó Tổng Thư ký Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam nhấn mạnh vai trò chủ thể của nữ giới và Ni giới trong đời sống xã hội, Phật giáo và văn hóa dân tộc. Thượng tọa ghi nhận vai trò của người phụ nữ trong sinh thành, nuôi dưỡng, giáo dục các thế hệ, đồng thời đánh giá cao sự đóng góp của phụ nữ và chư Ni trong hoạt động từ thiện, an sinh và chăm lo cộng đồng. Đồng thời nhấn mạnh nhiệm vụ trao truyền văn hóa cho thế hệ trẻ người Việt ở nước ngoài, gắn gìn giữ bản sắc với tiếp nhận các giá trị mới; đồng thời khẳng định tinh thần bình đẳng trong Phật giáo và yêu cầu phát huy vai trò của nữ giới, Ni giới.
