Đội ngũ nhân sự cốt lõi của Major Books đều là người Việt Nam. Một trong hai người đồng sáng lập Major Books là chị Trần Thủy Thiên Kim (sinh năm 1997). Yêu văn chương, chọn du học nghiên cứu văn chương tại một trong hai trường đại học có lịch sử lâu đời nhất Anh quốc, University College London (UCL), chị Thiên Kim đã luôn giữ mơ ước có thể góp sức giành một chỗ đứng cho văn học Việt Nam trên văn đàn thế giới, thông qua Major Books và nhiều hoạt động xuất bản khác. Chúng tôi có cuộc trò chuyện cùng chị.
Góp phần tiếp sức cho các tác giả văn chương đương đại
- Trước tiên, rất muốn nghe chia sẻ của chị về một số điểm đáng chú ý trong quá trình Major Books phát hành các ấn phẩm dịch văn học Việt Nam, kể từ khi đi vào hoạt động?
- Bước đầu, chúng tôi đang nhận được nhiều sự quan tâm từ thị trường. Cộng đồng hưởng ứng mạnh mẽ nhất là những người Việt Nam ra nước ngoài du học, làm việc một thời gian rồi định cư lâu dài. Tiếp theo là những người Việt Nam được sinh ra, lớn lên ở nước ngoài, luôn mong kết nối lại với văn hóa Việt Nam. Nhóm bạn đọc thứ ba là những người trẻ quốc tế yêu văn chương, muốn tìm kiếm những tiếng nói khác ngoài các nền văn chương vốn được cho là thống lĩnh thị trường lâu nay.
Nơi tiêu thụ sản phẩm của chúng tôi tốt nhất hiện nay là nước Mỹ. Tác phẩm có lượng phát hành lớn nhất hiện là bản dịch tác phẩm Làm đĩ của Vũ Trọng Phụng, tiếp đó là các bản dịch Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam (bản kể của Nguyễn Đổng Chi), Song song của tác giả Vũ Đình Giang (Nhà xuất bản Văn nghệ, năm 2008, nay thuộc Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh-PV).
Chúng tôi vừa mới có thêm nhà phân phối ở Australia và New Zealand, bên cạnh các đơn vị phân phối tại thị trường châu Âu, Bắc Mỹ, một vài nước châu Á.
- Được biết các dịch giả, người biên soạn và họa sĩ minh họa của Major Books hầu hết đều là người Việt. Nguyên do của lựa chọn này là gì, thưa chị?
- Trong việc dịch tác phẩm văn chương, việc hiểu tốt văn bản gốc vô cùng quan trọng. Những dịch giả mà chúng tôi đang làm việc như Nguyễn Bình, Nguyễn An Lý đều là những người liên tục làm việc giữa hai ngôn ngữ tiếng Anh và tiếng Việt. Họ hoàn toàn có đủ khả năng chuyển ngữ tốt các tác phẩm văn chương Việt Nam sang tiếng Anh, cộng thêm khả năng hiểu văn bản gốc tốt hơn một dịch giả nước ngoài.
Khi chọn dịch giả người Việt, chúng tôi thường kết hợp với một biên tập viên nói tiếng Anh để giúp biên tập bản dịch được tốt nhất. Hiển nhiên, không có bản dịch nào là hoàn hảo, nhưng chúng tôi cố gắng bảo đảm tính toàn vẹn và truyền tải được nét độc đáo trong tác phẩm của tác giả.
- Nhìn vào danh sách các tác phẩm đã và sắp xuất bản, có vẻ Major Books nghiêng về văn học đương đại?
- Tất nhiên văn học kinh điển rất quan trọng. Nhưng điều mong muốn của chúng tôi khi xây dựng công ty xuất bản này là cho độc giả thế giới thấy Việt Nam còn có một nền văn học đa dạng, hấp dẫn để khám phá chứ không phải chỉ có phở, cà-phê hay văn chương về đề tài chiến tranh… Văn học Việt Nam vẫn đang sống và sống tốt, có nhiều tác phẩm hay, nhiều nhà văn giỏi vẫn đang sáng tác; văn học Việt Nam vẫn có nội lực vươn lên chứ không phải bị kẹt trong quá khứ.
Vì vậy, mặc dù có bản dịch Kiều từ trước nhưng chúng tôi đã chọn cuốn đầu tiên để phát hành là bản dịch Biên sử nước của Nguyễn Ngọc Tư, một tác giả nữ đương đại. Ngoài ra, thông qua việc đưa những tác phẩm văn chương đương đại đi xa ngoài biên giới đất nước, chúng tôi cũng muốn khuyến khích các tác giả viết. Qua quan sát thị trường sách văn học ở trong nước hiện nay, có thể dễ dàng cảm nhận sách văn học dịch đang chiếm ưu thế. Văn học Việt Nam đang hơi lép vế chính ngay trong nước. Chúng tôi muốn tiếp sức cho các tác giả đương đại để văn chương Việt Nam tiếp tục phát triển.
- Mục tiêu lớn nhất của Major Books là gì?
- Mục tiêu chính của chúng tôi là cung cấp các bản dịch giữ được tinh túy của tác phẩm gốc. Chúng tôi muốn giành được một chỗ đứng xứng đáng cho văn học Việt Nam trên văn đàn thế giới.
Tìm lại căn tính dân tộc và tự hào giới thiệu với thế giới
- Chị thuộc thế hệ người trẻ Việt Nam có tri thức, có lối ra với thế giới rất thuận lợi nhờ du học sớm. Nhìn lại hành trình với Major Books và San Hô Books của chị và các cộng sự, có lẽ, việc “nuôi” một công ty xuất bản tại Anh chỉ để chuyên tâm đưa văn học Việt Nam đến với thế giới nói tiếng Anh không dễ dàng, nhưng chị và các bạn vẫn làm, vì sao?
- Tôi rất may mắn có cơ hội làm việc ở Anh, không bị vướng rào cản ngôn ngữ và được gia đình ủng hộ để có thể chuyên tâm làm xuất bản.
Có lẽ, tôi thuộc một “thế hệ hối hận” đang cố gắng sửa những sai lầm của mình trước đây. Thế hệ của tôi lớn lên vào đầu những năm 2000, thời điểm Việt Nam có sự du nhập văn hóa phương Tây khá cởi mở. Hồi đó, như bao bạn trẻ khác, tôi cảm thấy rất hào hứng với diễn biến này. Chúng tôi tích cực học ngoại ngữ, nuôi ước mơ đi du học để khám phá thế giới, chúng tôi nghe nhạc ngoại, xem phim Mỹ, đọc văn chương Âu, Mỹ… Tôi học chuyên văn từ nhỏ và sở trường là văn học thế giới chứ không phải văn học Việt Nam. Khi chọn du học, đề tài nghiên cứu của tôi cũng là tác phẩm của F. Kafka…
Nhưng rồi, sau hơn 10 năm học tập ở Anh, đến một lúc, tôi nhận ra có gì đó không ổn. Trong cả khoa Văn của University College London, chỉ có một giáo sư dạy văn học Á Đông, nhưng tập trung vào một số đại diện của văn học Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản. Văn học Việt Nam không hiện diện ở đây…
Từ đấy, tôi thấy mình phải quay trở lại tìm hiểu văn hóa của nước mình, học, đọc văn học Việt Nam. Tôi hiểu rằng, mình phải yêu nó đã rồi mới có cơ hội để giới thiệu nó cho người khác. Khi các điều kiện hội đủ, tôi mở San Hô Books ở Việt Nam và tiếp đến, cùng cộng sự vận hành Major Books ở Anh.
Tôi không phải người duy nhất đang cố gắng tìm lại căn tính của mình và mong giới thiệu cái căn tính ấy với bạn bè quốc tế, thông qua văn chương. Có cả một trào lưu ở người trẻ muốn tìm lại căn tính dân tộc mình để hiểu và trân trọng nguồn cội của mình, sau khi nhận ra mình hơi “mất gốc” (cười).
- Kế hoạch xuất bản sắp tới của Major Books là gì?
- Văn học về chủ đề chiến tranh là một phần rất quan trọng của văn học hiện đại Việt Nam nên sau loạt tác phẩm văn học Việt Nam đương đại, từ cuối năm nay, chúng tôi sẽ từng bước xuất bản một số bản dịch tác phẩm thuộc chủ đề này.-
- Cảm ơn chị về cuộc trò chuyện cởi mở!
Năm 2024, bản dịch tiếng Anh cuốn Biên sử nước (tác giả Nguyễn Ngọc Tư) là một trong hai bản dịch đem lại giải thưởng PEN Translates của English PEN dành cho dịch giả An Lý.
Năm 2026, Major Books nhận được tài trợ của Art Council England (Hội đồng Nghệ thuật Anh) để tổ chức triển lãm những bản vẽ minh họa bản dịch Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam, từ ngày 13/6 đến 23/7, tại Museum of the Home (Bảo tàng Gia đình, ra đời năm 1914, bảo tàng công lập ở thủ đô London). Dự kiến, triển lãm được trưng bày tại Việt Nam vào cuối năm nay, với sự tài trợ của Hội đồng Anh.
