Cơ hội để các nghệ sĩ cải lương tự nhìn lại và nâng tầm
- Theo thông tin ban đầu, có đến 45 thí sinh đăng ký dự thi, tuy nhiên đến ngày khai mạc con số đó chỉ còn 36 diễn viên đến từ 12 đơn vị nghệ thuật cải lương chuyên nghiệp trên khắp cả nước. Đại diện một số đơn vị cho biết, do thay đổi trong quy chế Cuộc thi năm nay nên diễn viên có khả năng từ đơn vị của họ không đủ điều kiện tranh tài. Ông có thể kiến giải thêm về vấn đề này?
- Tôi cũng nghe nói, có những diễn viên tài năng nhưng vì vướng quy định, như bắt buộc phải tốt nghiệp bậc trung học phổ thông, được đào tạo chuyên ngành diễn viên cải lương, hoạt động trong đoàn cải lương chuyên nghiệp… nên không thể đăng ký tham gia được. Có những hồ sơ đăng ký thi nhưng bị loại vì không đáp ứng được quy chế. Tôi cũng rất lấy làm tiếc về điều đó. Tuy nhiên, tôi ủng hộ sự thay đổi này.
Ở thời đại mới, diễn viên cải lương cần phải nâng tầm, phải có trình độ, kiến thức để có khả năng thể hiện, sáng tạo tốt cho nhân vật của mình. Không bắt đầu từ bây giờ thì bao giờ mới bắt đầu? Có thể năm nay vì quy chế còn mới nên mọi người chưa quen lắm, nhưng từ đây, diễn viên, các đơn vị nghệ thuật cũng nên ý thức việc diễn viên phải học bổ sung kiến thức, tư duy nhân vật theo thời đại mới. Những diễn viên muốn thi sẽ phải cố gắng hoàn thành việc học tập để mùa sau, có cơ hội đến với cuộc tranh tài. Theo tôi, đó là việc tốt trong hành trình xây dựng tính chuyên nghiệp của cuộc thi và xây dựng hình ảnh nghệ sĩ cải lương có trình độ trong giai đoạn mới.
- Việc lần đầu tổ chức Cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc năm 2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh có ý nghĩa như thế nào với không gian làm nghề được cho là sôi động nhất cả nước, thưa ông?
- Nếu tôi nhớ không nhầm, Thành phố Hồ Chí Minh là nơi từng đăng cai tổ chức một số sự kiện nghệ thuật sân khấu có tầm vóc quốc gia, như Liên hoan sân khấu cải lương toàn quốc, Cuộc thi Tài năng trẻ đạo diễn toàn quốc…, nhưng đây được xem là lần đầu, Cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc diễn ra ở nơi này. Thành phố có lợi thế là thị trường biểu diễn sôi động bậc nhất cả nước. Dù sàn diễn cải lương nhìn chung có suy yếu nhưng tại nơi này, vẫn có thể duy trì suất diễn hàng tháng, khá hơn so với các địa phương khác. Trong Thành phố, có nhiều đơn vị cải lương xã hội hóa, có lượng khán giả lớn. Vì phải cọ xát với thị trường, đáp ứng nhu cầu giải trí của khán giả nên nhiều diễn viên rất nhạy bén, ứng biến tốt trên sân khấu. Vì vậy, không khí cuộc thi tài năng cải lương ở đây có lẽ sẽ rộn ràng hơn.
Thành phố Hồ Chí Minh cũng là nơi tập trung rất đông diễn viên cải lương hiện đang làm nghề nên những ngày diễn ra cuộc thi, họ có thêm cơ hội học hỏi, trao đổi nghề nghiệp. Có những bạn vốn chỉ diễn những vai hay tham gia vở giàu tính chất giải trí thông thường thì nay, có dịp trau dồi, thử sức những vai diễn có chiều sâu về nghề. Được thi thố, được xem bạn bè thi diễn có lẽ cũng là điều kiện để mỗi diễn viên tự nhìn nhận lại mình, điều chỉnh khả năng mà đôi khi, vì chủ quan, chưa chuyên chú những vai diễn khó, vai diễn hay.
Mở rộng biên độ tài năng
- Theo ông, trong bối cảnh nhiều đổi thay của thị hiếu khán giả hiện nay, một tài năng cải lương cần có những yếu tố gì?
- Là diễn viên cải lương, tất nhiên, yếu tố đầu tiên cần phải có là giọng ca. Tuy nhiên, giọng ca không phải là tất cả! Có những cuộc thi tìm kiếm tài năng mới nhưng chỉ dừng ở phát hiện giọng ca. Nhiều em chỉ chú trọng khoe hơi, khoe giọng chứ vẫn còn yếu trong khả năng ca diễn.
Đã tham gia cuộc thi tài năng diễn viên cải lương chuyên nghiệp, yếu tố ca diễn của một diễn viên phải hài hòa. Ca là ca trong nhân vật; khi nào cần mạnh mẽ, ca chồng, ca cấn, khi nào cần mùi mẫn, nhẹ nhàng…, tất cả đều phải tính toán, cân nhắc để tạo sự hấp dẫn, thuyết phục cho vai diễn. Những vai như độc, hài, lão thì không cần giọng ca quá hay đâu nhưng diễn viên phải biết cách xử lý ca trong diễn xuất để tạo thành nét riêng cho nhân vật của mình; như vậy, sẽ tạo được dấu ấn trong lòng khán giả.
Trong thời đại hôm nay, khi quan điểm, cách xem nghệ thuật của khán giả đã thay đổi, diễn viên cải lương càng cần phải biết đào sâu tâm lý, ca diễn chân thật để có thể chinh phục người xem. Có những diễn viên còn nâng cao ý thức trở thành một nghệ sĩ đa năng để có thể đạt tới phong cách ca diễn nhiều màu sắc, đáp ứng nhu cầu nghe nhìn của khán giả. Vì thế, tài năng của diễn viên cải lương càng mở rộng biên độ để có thể thu hút nhiều khán giả, nhất là khán giả trẻ.
- Nhân đây, ông có thể chia sẻ thêm suy nghĩ về điều: Sau cuộc thi, những thí sinh đoạt giải cao cần phải được chăm sóc và phát huy thế mạnh của họ như thế nào để những tài năng không bị bỏ sót, lãng phí?
- Chúng ta đừng nên giữ quan niệm là ai đó sẽ “đổi đời” chỉ sau một giải thưởng, một Huy chương vàng. Thành tích là dấu mốc, là động lực để diễn viên tiếp tục phấn đấu với nghề.
Thực tế, các đoàn nghệ thuật thường có sẵn những đào kép chính, không thể bắt đơn vị rằng, bạn trẻ này đoạt huy chương về sẽ phải cho bạn ấy lên vị trí cao hay có những đặc quyền khác. Tuy nhiên, từ cuộc thi, nỗ lực của các em qua những vai diễn sẽ cho lãnh đạo nhìn lại nội lực đội ngũ diễn viên của đoàn, để dần có những sắp xếp phù hợp.
Có khi bình thường, trong đoàn, diễn viên đó tưởng chỉ phù hợp với một dạng vai nhưng khi đi thi, em lại bộc lộ những khả năng khác. Hãy xem cuộc thi là cơ hội cho cả người diễn viên lẫn đoàn hát. Đâu phải ai cũng có điều kiện nhận được vai khó, vai hay, nhất là trong thời buổi mà đoàn hát chỉ làm được một vài vở diễn trong năm, suất diễn không nhiều. Những cuộc thi tài năng mang tính chất dành cho cá nhân như thế này càng quan trọng vì tạo cơ hội cho diễn viên, đặc biệt là diễn viên trẻ, chứng tỏ năng lực, thử thách bản thân và trưởng thành trong nghề nghiệp.
Để nghệ thuật cải lương phát triển cùng đời sống, việc chăm lo, phát triển đội ngũ diễn viên là việc hết sức cấp thiết, vì họ chính là người chuyển tải tất cả ý đồ của tác giả, đạo diễn, là người trực tiếp thể hiện những cái hay, cái đẹp của nghệ thuật cải lương khiến khán giả say mê. Sau khi kết thúc cuộc thi, những hạt giống tốt này vẫn phải tiếp tục được chăm chút để góp phần lan tỏa ngọn lửa cải lương đến hôm nay và mai sau.
- Trân trọng cảm ơn ông! ■
Đạo diễn, NSND Trần Ngọc Giàu hiện là Chủ tịch Hội Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh. Ông nguyên là Giám đốc Nhà hát kịch Thành phố Hồ Chí Minh, nguyên là Giám đốc Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang… Ông là người thầy của nhiều thế hệ sinh viên Trường đại học Sân khấu - Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh.
