Hội thảo quy tụ đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp trao đổi chung quanh các chính sách thực thi cùng giải pháp tổ chức phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng.
Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Thành phố Hồ Chí Minh đang quyết liệt hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các mô hình TOD được triển khai, từ việc tích hợp quy hoạch đến thu hút đầu tư chiến lược.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Kiến trúc sư, Hiệu trưởng Trường đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh Phạm Trọng Thuật nhìn nhận: Trong bối cảnh hiện nay, phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, đặc biệt là hệ thống đường sắt đô thị, đã trở thành một định hướng rõ ràng trong chiến lược phát triển quốc gia và các đô thị lớn - đặc biệt với siêu đô thị Thành phố Hồ Chí Minh.
Điều đó đặt ra những yêu cầu ngày càng cụ thể đối với công tác quy hoạch, thiết kế, quản lý và vận hành. Vấn đề của thành phố hôm nay không còn là nhận diện xu hướng, mà là tổ chức thực hiện.
“TOD - không phải là câu chuyện của riêng một lĩnh vực, mà là sự phối hợp của nhiều chủ thể gồm cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo trong cùng một hệ thống phát triển đô thị”, ông Phạm Trọng Thuật chia sẻ.
Theo Sở Quy hoạch-Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố đang đứng trước ngưỡng cửa lịch sử với việc vận hành tuyến metro số 1 và chuẩn bị để phát triển mạng lưới đường sắt đô thị đồ sộ, hướng tới mục tiêu hoàn thành 6 tuyến đường sắt đô thị vào năm 2030 với tổng chiều dài khoảng 187km và hoàn thành khoảng 355km vào năm 2035.
Tuy nhiên, để metro không chỉ là một phương tiện vận chuyển mà trở thành "động cơ" phát triển kinh tế, chúng ta không thể tách rời quy hoạch giao thông với quy hoạch không gian đô thị, và TOD chính là chìa khóa để khai thác hiệu quả giá trị đất đai chung quanh các nhà ga, tạo ra nguồn lực tái đầu tư cho chính hệ thống hạ tầng.
Phát biểu tại hội thảo, ông Võ Hoàng Ngân, Giám đốc Sở Quy hoạch-Kiến trúc cho rằng: "Để phát triển bền vững, chúng ta hướng tới những đô thị nén, giảm thiểu phát thải, ưu tiên đi bộ và kết nối giao thông công cộng, trong đó hệ thống Metro đóng vai trò xương sống đô thị. Mục tiêu này đòi hỏi việc huy động nguồn lực, hoàn thiện chính sách pháp luật và giải quyết các tồn tại để phát triển một hệ thống hạ tầng kết nối, bền vững".
Để lựa chọn mô hình TOD cũng như vận dụng các cơ chế và chính sách thực hiện, các Bộ, ngành và nhà quản lý nhận thấy Thành phố Hồ Chí Minh cần bám sát các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quốc hội, xem đây là khung pháp lý không thể thiếu để triển khai các giải pháp tổ chức phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).
Tiến sĩ Tống Thị Hạnh, Cục trưởng Cục Quản lý Nhà ở và Thị trường Bất động sản - Bộ Xây dựng cho biết: Có 3 văn bản pháp lý quan trọng để triển khai thực hiện TOD tại Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng cũng như Hà Nội và cả nước nói chung của Bộ Chính trị gồm: Nghị quyết 06-NQ/TW ngày 24/1/2022, Kết luận 72-KL/TW ngày 23/2/2024 và Nghị quyết 31-NQ/TW ngày 30/12/2022 nhằm tăng cường huy động nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư và thúc đẩy phát triển đô thị bền vững, hiện đại.
Theo bà Hạnh, ngoài những cơ sở pháp lý nêu trên, Nghị quyết số 260/2025 của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (sửa đổi Nghị quyết 98/2023/QH15) trao thẩm quyền cho Ủy ban nhân dân Thành phố được giữ lại 100% nguồn thu từ khai thác quỹ đất TOD; đồng thời cho phép Dự án đường sắt địa phương theo TOD sử dụng ngân sách thành phố hoặc ứng vốn trước của nhà đầu tư cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Bên cạnh đó, bà Hạnh cũng như các chuyên gia đều khuyến nghị, để TOD thực sự phát huy hiệu quả phải quy hoạch đồng bộ nhà ở, công trình thương mại-dịch vụ, công cộng tại khu vực nhà ga, đề-pô, nhất là ưu tiên phát triển nhà ở nhằm hạn chế tình trạng dân cư dồn vào khu vực trung tâm học tập, làm việc và sinh hoạt...
Tuyến metro số 1 giúp giảm 18% số vụ tai nạn trên Xa lộ Hà Nội
Chia sẻ tại hội thảo, ông Trần Đăng Thành, Phó Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Đường sắt đô thị số 1, cho biết tuyến metro số 1 Bến Thành-Suối Tiên đang từng bước khẳng định vai trò trong hệ thống vận tải công cộng Thành phố Hồ Chí Minh.
Năm 2025, tổng sản lượng vận tải hành khách công cộng đạt khoảng 576,8 triệu lượt, tăng 14%, trong đó metro số 1 đóng góp hơn 20,2 triệu lượt, đồng thời kéo theo lượng khách xe buýt trợ giá tăng thêm khoảng 1,7 triệu lượt.
Tuyến metro dài gần 19,7km với 14 nhà ga, kết nối 68 tuyến xe buýt, góp phần giảm tai nạn giao thông trên xa lộ Hà Nội, với số vụ giảm gần 18%, số người chết giảm hơn 35%.
Năm 2026, tuyến này dự kiến vận hành hơn 89.500 lượt tàu, phục vụ hơn 22,5 triệu lượt khách, tiếp tục củng cố vai trò trục xương sống của giao thông công cộng Thành phố Hồ Chí Minh.
