Toán ứng dụng-"Người hùng thầm lặng" trong kỷ nguyên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo

Từ thuật toán đề xuất sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử, mô hình dự báo thời tiết ngày càng chính xác, đến xe tự hành, trợ lý ảo hay các công cụ chẩn đoán y khoa bằng hình ảnh, công nghệ hiện diện ở khắp nơi, liên tục tạo ra những đổi thay mang tính cách mạng trong học tập, lao động, giao tiếp và trong cách xã hội vận hành, ra quyết định.

Đằng sau những công nghệ đột phá ấy là hệ thống thuật toán phức tạp, những mô hình phân tích dữ liệu khổng lồ và các phương pháp tối ưu tinh vi. Âm thầm nhưng bền bỉ, chính Toán ứng dụng là nền tảng kiến tạo, nuôi dưỡng và dẫn dắt mọi thành tựu công nghệ, để từ đó làm nên những tiến bộ khiến cả thế giới phải kinh ngạc.

Toán ứng dụng là lĩnh vực khoa học sử dụng các lý thuyết, phương pháp và công cụ toán học nhằm nghiên cứu, phân tích và giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn của nhiều ngành, từ khoa học, kỹ thuật đến kinh tế, tài chính… Nhờ đặc tính đó, Toán ứng dụng được coi là trung tâm của các ngành khoa học định lượng, đồng thời đóng vai trò là cầu nối quan trọng giữa toán học lý thuyết và thực tiễn đời sống.

Vai trò của Toán ứng dụng trong kỷ nguyên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo

Trong kỷ nguyên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, sự bùng nổ thông tin, tốc độ tính toán vượt bậc cùng với các kỹ thuật xử lý dữ liệu hiện đại đã khiến việc ra quyết định dựa trên mô hình, dữ liệu và tư duy định lượng trở thành năng lực cốt lõi trong hầu hết các lĩnh vực. Nếu trước đây, năng lực ra quyết định chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, thì ngày nay đang được tái định nghĩa sâu sắc dưới ánh sáng của các phương pháp phân tích dữ liệu, mô hình toán học và thuật toán tối ưu.

Dưới tác động của dữ liệu lớn và các tiến bộ của trí tuệ nhân tạo, nhiều ngành từ kinh tế, tài chính, sản xuất, kinh doanh, kỹ thuật, y sinh cho đến quản trị công, an ninh và quốc phòng đều trải qua quá trình chuyển đổi mạnh mẽ về cách tiếp cận và ra quyết định.

Phân tích dữ liệu, mô hình hóa và áp dụng thuật toán ngày càng khẳng định vai trò là nền tảng cốt lõi, định hình phương thức ra quyết định hiệu quả trong mọi lĩnh vực. Trí tuệ nhân tạo, học máy, mô phỏng hay các thuật toán tính toán cao cấp, tất cả đều đòi hỏi một nền tảng toán học vững chắc để có thể vận hành chính xác, hiệu quả và có trách nhiệm.

Trong bối cảnh đó, Toán ứng dụng không chỉ là một ngành học nền tảng mà đang khẳng định vị thế của một trụ cột khoa học quan trọng, giúp con người hiểu và mô hình hóa thế giới phức tạp; chuyển hóa dữ liệu thành tri thức, tri thức thành hành động, và hành động thành giá trị thiết thực cho cộng đồng, xã hội.

Vượt ra ngoài vai trò của một ngành khoa học cơ bản, Toán ứng dụng đã trở thành “ngôn ngữ chung” để giải mã sự phức tạp của dữ liệu, mô hình hóa các hệ thống đa chiều và cung cấp cơ sở khoa học cho việc ra quyết định một cách thông minh, định lượng và có căn cứ. Vai trò ấy ngày càng được mở rộng khi thế giới ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu và các hệ thống thông minh.

Nhu cầu nhân lực và vị thế của chuyên gia Toán ứng dụng

Với tư cách là “ngôn ngữ vận hành” của nền kinh tế tri thức, đồng thời là cầu nối giữa tư duy khoa học và hành động thực tiễn, Toán ứng dụng đã và đang trở thành “người hùng thầm lặng” thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng trưởng trong hầu hết các lĩnh vực của nền kinh tế số.

Trong thập kỷ qua, nhu cầu nhân lực Toán ứng dụng trên toàn cầu tăng mạnh, đặc biệt ở các ngành công nghệ cao, tài chính, y tế và logistics. Báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (2023) cho thấy 8/10 kỹ năng được dự báo có nhu cầu cao nhất trong những năm tới đều liên quan trực tiếp đến năng lực mô hình hóa, phân tích và xử lý dữ liệu, những kỹ năng cốt lõi của Toán ứng dụng. Các vị trí như Data Scientist, Quantitative Analyst, Operations Researcher, AI Engineer, Risk Modeler liên tục nằm trong nhóm nghề nghiệp tăng trưởng nhanh nhất.

Các tổ chức quốc tế và doanh nghiệp toàn cầu đang tích cực tìm kiếm nhân lực có nền tảng Toán học vững chắc, kết hợp với kỹ năng lập trình, phân tích dữ liệu và tư duy mô hình hóa. Đáng chú ý, nhu cầu này không chỉ giới hạn ở các ngành truyền thống mà còn lan rộng sang nhiều lĩnh vực mới như y sinh, nông nghiệp công nghệ cao, môi trường, logistics thông minh và hoạch định chính sách công.

Nhu cầu nhân lực Toán ứng dụng tại Việt Nam

Tại Việt Nam, nhu cầu nhân lực Toán ứng dụng cũng không nằm ngoài quỹ đạo chung của thế giới trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ. Theo ước tính của Bộ Lao động, nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và mô hình hóa đang tăng từ 25 đến 30% mỗi năm, trong khi nguồn cung mới chỉ đáp ứng khoảng 40 đến 50%.

Điều này dẫn tới thực tế rằng nhu cầu tuyển dụng nhân lực có kỹ năng định lượng và năng lực phân tích dữ liệu ngày càng gia tăng ở nhiều lĩnh vực, với các vị trí phổ biến như: chuyên viên phân tích dữ liệu, chuyên gia quản lý rủi ro, phân tích kinh doanh, kỹ sư mô hình hóa, hay chuyên gia tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Các ngành ngân hàng số, bảo hiểm, fintech, phân tích thị trường, logistics, sản xuất thông minh, y tế số… đang “khát” nhân lực có năng lực mô hình hóa, tối ưu hóa, phân tích rủi ro, song thực tế nguồn ứng viên đáp ứng còn hạn chế.

Mặc dù nhu cầu rất lớn, điểm yếu chính của thị trường lao động Việt Nam hiện nay là thiếu hụt nghiêm trọng những ứng viên có sự kết hợp toàn diện giữa nền tảng toán học chuyên sâu, kỹ năng công nghệ hiện đại và năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn.

Trong bối cảnh kinh tế số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo đang định hình mọi lĩnh vực, nhu cầu nhân lực có chuyên môn về Toán ứng dụng gia tăng nhanh chóng.

Chuyên gia Toán ứng dụng là những người có khả năng: xây dựng và phân tích mô hình (chuyển hóa các vấn đề thực tiễn thành ngôn ngữ toán học); xử lý và phân tích dữ liệu (sử dụng công cụ thống kê và thuật toán để rút ra tri thức giá trị); phát triển thuật toán (tạo ra các giải pháp thông minh cho các bài toán tối ưu, dự báo và phân loại).

Chính sự kết hợp giữa toán học, công nghệ và hiểu biết thực tiễn đã biến họ trở thành “mắt xích vàng” trong mọi lĩnh vực, từ kinh doanh, tài chính đến y tế, sản xuất thông minh và quản lý xã hội.

Tại Đại học Kinh tế Quốc dân, chúng tôi nhận thấy tiềm năng to lớn đó và đang xây dựng một chương trình đào tạo Toán ứng dụng hiện đại, mang tính liên ngành, ứng dụng, định hướng thị trường và quốc tế hóa. Chương trình được thiết kế linh hoạt, cho phép người học lựa chọn các định hướng chuyên sâu phù hợp với sở thích và mục tiêu nghề nghiệp. Không chỉ trang bị nền tảng toán học vững chắc, chương trình còn đặc biệt nhấn mạnh khả năng ứng dụng toán học trong giải quyết những vấn đề thực tiễn đa dạng.

Điểm nổi bật của chương trình là sự kết hợp hài hòa giữa kiến thức toán học cốt lõi: đại số, giải tích, xác suất, thống kê, tối ưu hóa, mô hình hóa; kỹ năng công nghệ hiện đại: học máy, phân tích dữ liệu lớn, mô phỏng và năng lực ứng dụng liên ngành.

Chúng tôi tin rằng ngành học này sẽ đào tạo ra thế hệ “nhà toán học ứng dụng” mới, vừa vững chắc về lý thuyết, vừa thành thạo công cụ, sẵn sàng giải quyết những vấn đề thực tiễn trong nhiều lĩnh vực, với tinh thần trách nhiệm và đạo đức trong kỷ nguyên dữ liệu. Họ sẽ là những “kiến trúc sư thầm lặng”, xây dựng nên các hệ thống thông minh, tạo ra những giải pháp hiệu quả, góp phần vào sự phát triển vượt bậc của xã hội và kiến tạo sức mạnh trí tuệ quốc gia trong nhiều thập kỷ tới.

Nếu bạn là học sinh yêu thích toán học và mong muốn ứng dụng toán học để giải quyết các vấn đề thực tiễn, hãy tìm hiểu về ngành Toán ứng dụng. Đây không chỉ là một ngành học, mà còn là cánh cửa mở ra cơ hội nghề nghiệp rộng lớn trong kỷ nguyên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Hãy nắm bắt cơ hội ấy để viết nên tương lai của chính mình và góp phần kiến tạo một xã hội thông minh, bền vững.