Chuẩn hóa chất lượng giáo dục
Đến thời điểm này, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) chỉ có chưa đầy một năm để hoàn thiện, thẩm định và ban hành bộ sách thống nhất, sử dụng từ năm học 2026-2027. Bên cạnh sự đồng thuận về chủ trương, xã hội hiện đặt ra câu hỏi trọng tâm: Biên soạn bộ SGK thống nhất như thế nào để vừa khoa học, vừa khách quan, vừa phù hợp thực tiễn Việt Nam? Đặc biệt, khi chỉ có một bộ duy nhất, Bộ GD&ĐT phải lựa chọn đội ngũ tác giả, nhà khoa học, chuyên gia sư phạm tốt nhất, với quy trình phản biện, thẩm định chặt chẽ.
PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhận định: Để bảo đảm bộ SGK thống nhất thật sự khoa học, dễ học, dễ dạy và phù hợp với mọi vùng miền, theo tôi, cần thành lập một hội đồng tuyển chọn, biên soạn SGK thật sự độc lập, quy tụ các chuyên gia có uy tín, có quyền phản biện và trách nhiệm giải trình trước xã hội. Bộ sách cần được thiết kế theo hướng mở, có phiên bản điện tử và tài nguyên học liệu bổ trợ dành cho giáo viên và học sinh.
Từ góc độ người trực tiếp tham gia công tác giảng dạy, Thạc sĩ Nguyễn Thị Mỹ Oanh (giáo viên Ngữ văn, Trường PTCS Nguyễn Đình Chiểu, Hà Nội) cho rằng: “Bộ sách dùng chung nhưng vẫn linh hoạt để cập nhật thực tiễn, thay đổi phương pháp, tạo không gian sáng tạo trong dạy học. Bên cạnh đó, bộ SGK thống nhất trên cả nước cần tính đến sự đa dạng văn hóa, điều kiện kinh tế-xã hội, ngôn ngữ giữa các vùng miền. Nội dung được biên soạn theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất, không nhồi nhét kiến thức. Việc lựa chọn ưu điểm từ 3 bộ SGK hiện nay cũng là một cách để “chọn lọc tinh hoa”. Và khi thống nhất kiến thức thành một bộ dùng chung thì không đặt tên cho bộ sách nữa. Đó sẽ là bộ sách chuẩn cho tất cả giáo viên, học sinh trên cả nước”.
SGK với mục tiêu một bộ thống nhất được kỳ vọng rất cao khi không chỉ là “tài liệu dạy học” mà là chuẩn mực học thuật quốc gia, phản ánh tinh hoa tri thức, phương pháp giáo dục hiện đại, phù hợp với xu thế hội nhập.
Kế thừa tri thức, hướng tới hiệu quả
Chung quanh câu chuyện SGK, các ý kiến đang tập trung vào ba phương án cơ bản sau: Tổ chức biên soạn một bộ SGK mới hoàn toàn; chọn một trong ba bộ SGK hiện có làm bộ SGK dùng chung; chọn một số SGK trong từng bộ sách để ghép lại thành bộ SGK chung. Mỗi phương án đều có những ưu điểm, hạn chế riêng và đều cần bàn bạc, cân nhắc kỹ lưỡng.
Nhiều chuyên gia cũng kiến nghị, nên chọn bộ SGK thống nhất theo cấp học trên cơ sở ba bộ SGK hiện hành là hợp lý nhất. Điều này sẽ bảo đảm tuân thủ một cách tốt nhất pháp luật và định hướng của Đảng, Nhà nước tại Hiến pháp, các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Chính phủ, Quốc hội. Thứ nhất, bảo đảm tính kế thừa, hiệu quả, tiết kiệm và chống lãng phí. Thứ hai, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất về mục tiêu, yêu cầu cần đạt của chương trình môn học trong mỗi cấp học; nội dung, phương pháp dạy học trong bộ SGK của bất kỳ nhà xuất bản nào trong một cấp học. Thứ ba, bảo đảm tính công bằng giữa các tổ chức, cá nhân và giữa các môn học: Tất cả các bộ SGK đã được phê duyệt sử dụng trong cơ sở giáo dục phổ thông đều có cơ hội được lựa chọn ít nhất ở một cấp. Các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân thời gian qua đã huy động vốn, vay vốn để thực hiện chủ trương “một chương trình, nhiều SGK” theo Nghị quyết 88 của Quốc hội, sẽ không có nguy cơ phá sản, các bộ sách “xã hội hóa” không bị bỏ phí.
Điều này còn bảo đảm thuận lợi trong công tác quản lý: Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ không phải thực hiện lại nhiều khâu, từ biên soạn cho đến thẩm định trong quá trình lựa chọn, tổ chức một bộ SGK thống nhất; việc chỉ đạo, hướng dẫn của Bộ tới các Sở về tập huấn giáo viên, đưa SGK mới vào dạy và học cũng sẽ nhiều thuận lợi và khả thi hơn.
