Sau hơn 20 năm hình thành và phát triển, Giải thưởng Cánh diều của Hội Điện ảnh Việt Nam là một trong những giải thưởng nghề nghiệp quan trọng của điện ảnh nước nhà, góp phần tôn vinh lao động sáng tạo, khẳng định các giá trị nghệ thuật, nhân văn.
Năm nay, việc phim truyện điện ảnh “Mưa đỏ” giành giải Cánh diều vàng không gây nhiều bất ngờ, bởi đây là bộ phim đoạt doanh thu kỷ lục hơn 700 tỷ đồng, thể hiện nỗ lực dung hòa giữa yếu tố thu hút công chúng và chiều sâu đề tài lịch sử. Thành công của phim cho thấy điện ảnh Việt Nam hoàn toàn có thể tạo nên những tác phẩm vừa được công chúng đón nhận, vừa đáp ứng chuẩn mực nghề nghiệp.
Ở mảng truyền hình, phim “Không thời gian” của Trung tâm Phim truyền hình Việt Nam (VFC) cũng gặt hái hàng loạt giải thưởng quan trọng, trong đó có giải Cánh diều vàng. Điều này phản ánh sự ổn định về tay nghề của đội ngũ sáng tác truyền hình quốc gia, nhất là trong việc xây dựng kịch bản, tổ chức sản xuất và phát hiện, bồi dưỡng diễn viên. “Không thời gian” có nội dung mang đậm tính hiện thực, tôn vinh lý tưởng khi phản ánh khá đầy đủ tinh thần chiến đấu, công tác, lao động, sản xuất của các lực lượng quân đội, thắp sáng phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ thời kỳ mới. Những giải thưởng dành cho các diễn viên Mạnh Trường, Thanh Quý hay Phạm Thị Bích Ngọc... là sự ghi nhận đối với những vai diễn có sức lan tỏa bền bỉ trên màn ảnh nhỏ.
Một vấn đề được dư luận quan tâm trước thềm Lễ trao giải là câu chuyện về kinh phí và tiền thưởng. Việc Hội Điện ảnh Việt Nam khẳng định toàn bộ tiền thưởng được trao trực tiếp tại buổi lễ đã phần nào giải tỏa băn khoăn, đồng thời cho thấy nỗ lực của Ban tổ chức trong điều kiện cơ chế tài chính còn nhiều vướng mắc về nguồn lực và việc duy trì đều đặn một giải thưởng quy mô toàn quốc. Từ thực tế này cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về quy trình xây dựng một cơ chế tài chính ổn định, lâu dài, phù hợp với các quy định và thực tiễn hoạt động nghệ thuật. Khi đời sống điện ảnh ngày càng sôi động, giải thưởng nghề nghiệp cần nền tảng vững chắc hơn để tồn tại, phát triển.
So với sự bùng nổ của phòng vé và mạng xã hội, sức hút của Giải thưởng Cánh diều năm 2025 với công chúng trẻ vẫn còn khiêm tốn. Một số tác phẩm đoạt giải cao, nhưng chưa tạo được hiệu ứng rộng rãi. Đây không phải là câu chuyện riêng trong khuôn khổ giải thưởng này, mà là thách thức chung của các giải thưởng nghệ thuật trong thời đại truyền thông số.
Để Giải thưởng Cánh diều thật sự trở thành điểm hẹn nghề nghiệp có sức lan tỏa, việc giữ vững giá trị truyền thống cần song hành với đổi mới cách tiếp cận. Trước hết, cần tăng cường tính công khai, minh bạch và đối thoại chuyên môn thông qua việc truyền thông rõ hơn về tiêu chí chấm giải, hội đồng giám khảo và những giá trị nghệ thuật được tôn vinh. Khi công chúng hiểu vì sao một tác phẩm được trao giải, uy tín và sức nặng của giải thưởng sẽ được củng cố.
Bên cạnh đó, cần chủ động mở cửa với đời sống điện ảnh đương đại, tạo không gian cho những tìm tòi mới, tiếng nói trẻ và các xu hướng sáng tạo đa dạng, kể cả các tác phẩm độc lập, phim thể nghiệm hay sản phẩm giao thoa giữa điện ảnh và nền tảng số. Việc bổ sung các hạng mục mới hoặc giải thưởng mang tính phát hiện, khuyến khích sáng tạo sẽ góp phần thổi luồng sinh khí mới cho giải thưởng.
Một giải pháp quan trọng khác là nâng cao sức sống truyền thông của Giải thưởng Cánh diều. Lễ trao giải cần được tổ chức như một hoạt động văn hóa-nghệ thuật, đủ sức kết nối công chúng, nhất là khán giả trẻ. Việc tận dụng nền tảng số, mạng xã hội, tổ chức tọa đàm, chiếu phim, giao lưu nghệ sĩ trước và sau lễ trao giải sẽ giúp giải thưởng hiện diện thường xuyên hơn trong đời sống văn hóa, thay vì chỉ tỏa sáng trong một đêm trao thưởng.
Để Cánh diều “bay cao” hơn, có nền tảng phát triển bền vững, cần sớm hoàn thiện cơ chế tài chính ổn định, đồng thời tăng cường phối hợp giữa Hội Điện ảnh Việt Nam với các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và đơn vị sản xuất. Chỉ khi giải thưởng tạo động lực thúc đẩy sáng tạo, kết nối nghề nghiệp và định hướng thẩm mỹ mới thật sự mang sức sống mới, đáp ứng kỳ vọng của người làm nghề và công chúng trong giai đoạn phát triển mới của điện ảnh nước nhà.
