Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc nâng cao năng lực thực thi SPS để nông sản trụ vững và mở rộng thị trường.
Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật Việt Nam cho biết: Chỉ trong một tháng cuối năm 2025 (từ ngày 21/11-20/12), đã có 130 thông báo, gồm 64 dự thảo và 66 văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực liên quan đến SPS với phạm vi tác động trải rộng trên hầu hết các thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam như: Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU), Mỹ, Nhật Bản, Canada, Australia, New Zealand, Hàn Quốc, Vương quốc Anh và nhiều thị trường khác.
Cụ thể, Trung Quốc đề xuất thiết lập 807 mức dư lượng tối đa (MRLs) của 219 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật tồn dư trong thực phẩm. Thị trường Đài Loan (Trung Quốc) ban hành tiêu chuẩn về mức dư lượng tối đa 16 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật trong thực phẩm và 10 hoạt chất trong sản phẩm có nguồn gốc động vật.
Thị trường EU tiếp tục bổ sung, cập nhật quy định theo hướng toàn diện hơn, từ làm rõ nội dung khai báo trong giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật, mở rộng danh sách các loài gây hại kiểm dịch đến các biện pháp ngăn chặn sâu keo mùa thu Spodoptera frugiperda và ban hành các MRLs mới đối với nhiều hoạt chất hóa học. Điều này cho thấy, EU ngày càng chú trọng đến vấn đề rủi ro sinh học dài hạn.
Tại Mỹ, các quy định về mức dư lượng đối với nhiều hoạt chất tiếp tục được cập nhật, như thiết lập MRL đối với azoxystrobin trên hạt tiêu đen ở mức 1 ppm - một chi tiết kỹ thuật nhỏ nhưng có thể quyết định khả năng thông quan của cả lô hàng. Trong khi đó, các thị trường như Canada, Australia, New Zealand hay Vương quốc Anh lại tăng cường các biện pháp liên quan đến dịch bệnh động vật, an toàn sinh học, kiểm soát tại biên giới và tiêu chuẩn nhập khẩu mới đối với từng nhóm sản phẩm cụ thể.
Điểm chung của các quy định SPS có xu hướng siết chặt tiêu chuẩn, mở rộng danh mục kiểm soát và nâng cao mức độ chi tiết. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), EU là thị trường xuất khẩu thủy sản lớn của Việt Nam. Hiện khu vực này đang triển khai nhiều quy định nghiêm ngặt về kiểm soát việc sử dụng thuốc kháng sinh trong động vật và sản phẩm có nguồn gốc động vật nhập khẩu.
Chuyên gia Trần Hoàng Yến (VASEP) thông tin: Theo Quy định (EU) 2023/905 liên quan đến việc áp dụng lệnh cấm sử dụng một số sản phẩm thuốc kháng khuẩn nhất định ở động vật hoặc các sản phẩm có nguồn gốc động vật xuất khẩu từ các nước thứ ba vào EU, từ ngày 3/9/2026, chứng thư an toàn thực phẩm (H/C) phải kèm xác nhận của cơ quan có thẩm quyền Việt Nam về việc không sử dụng kháng sinh cấm trong toàn bộ chuỗi nuôi, thu hoạch, chế biến. Do đó, doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản phải cập nhật nhanh chóng và kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng thuốc kháng sinh trong chuỗi cung ứng, đồng thời lưu trữ hồ sơ kiểm soát ít nhất hai năm.
Theo Quy định (EU) 2023/905 liên quan đến việc áp dụng lệnh cấm sử dụng một số sản phẩm thuốc kháng khuẩn nhất định ở động vật hoặc các sản phẩm có nguồn gốc động vật xuất khẩu từ các nước thứ ba vào EU, từ ngày 3/9/2026, chứng thư an toàn thực phẩm (H/C) phải kèm xác nhận của cơ quan có thẩm quyền Việt Nam về việc không sử dụng kháng sinh cấm trong toàn bộ chuỗi nuôi, thu hoạch, chế biến. Do đó, doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản phải cập nhật nhanh chóng và kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng thuốc kháng sinh trong chuỗi cung ứng, đồng thời lưu trữ hồ sơ kiểm soát ít nhất hai năm.
Chuyên gia Trần Hoàng Yến
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP)
Ngoài ra, các thị trường có nhiều thay đổi về SPS cũng là những điểm đến trọng điểm của rau quả Việt Nam, trong đó có Trung Quốc. Năm 2025, xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang Trung Quốc đạt hơn 5,5 tỷ USD, chiếm gần 65% tổng kim ngạch cả nước. Để duy trì và tiếp tục tăng trưởng tại thị trường này, các doanh nghiệp cần đẩy mạnh xuất khẩu chính ngạch với hợp đồng rõ ràng, đáp ứng cụ thể, đầy đủ các tiêu chuẩn mới.
Trong bối cảnh các quy định SPS vừa là yêu cầu kỹ thuật bắt buộc, vừa là lợi thế cạnh tranh tại nhiều thị trường xuất khẩu, việc nâng cao năng lực thực thi không còn mang tính tình thế mà trở thành nhiệm vụ cốt lõi của quản lý chất lượng và kỷ luật thị trường. Giải pháp trọng tâm là đầu tư dài hạn cho vùng nguyên liệu, nâng cao khả năng phân tích, kiểm nghiệm trong nước và thiết lập cơ chế cảnh báo SPS theo từng thị trường để chủ động phòng ngừa rủi ro, ổn định xuất khẩu.
