Thời gian qua, việc tôn tạo cảnh quan và phục dựng không gian kiến trúc tại Thung Ui trên tư liệu lịch sử và nghiên cứu khoa học đã góp phần làm rõ dấu ấn lịch sử gắn với kinh đô Hoa Lư xưa; đồng thời, từng bước khẳng định vai trò của điểm đến trong định hướng phát triển du lịch bền vững của tỉnh.
Điểm đến giàu giá trị lịch sử-văn hóa
Thung Ui là điểm đến du lịch mới, do Doanh nghiệp Xây dựng Xuân Trường đầu tư xây dựng trong nhiều năm, với diện tích khoảng 270ha, dự kiến đưa vào khai thác, đón khách vào dịp Tết Nguyên đán năm 2026. Tại đây tập trung nhiều công trình kiến trúc tiêu biểu, nổi bật là Đàn kính thiên (Đàn Nam Giao), nơi các triều đại phong kiến thực hiện nghi lễ tế trời, nghi lễ quan trọng bậc nhất trong điển lễ. Cùng với đó, các công trình kiến trúc được phỏng dựng theo quan niệm Tam Tài cổ phương Đông như Đài Kính Thiên, Đài Kính Địa và Đài Kính Nhân.
Theo sử liệu, tại điểm cao nhất của thung lũng này, Đinh Bộ Lĩnh đã làm lễ tế trời, sau đó xuất quân dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất giang sơn. Cũng tại đây, năm 968, sau khi bình định thiên hạ, lên ngôi hoàng đế, nhà vua đã tế cáo trời đất, công bố với thiên hạ, xưng là Đinh Tiên Hoàng đế, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, lấy niên hiệu Thái Bình và chọn Hoa Lư làm kinh đô-mở đầu cho nhà nước phong kiến trung ương tập quyền đầu tiên trong lịch sử Việt Nam.
Cùng với việc xác lập quốc gia độc lập, triều Đinh đã thiết lập ba đại lễ nền tảng, trong đó, lễ tế trời là nghi lễ cao nhất nhằm cáo với trời đất về sự ra đời của quốc gia. Đàn Kính Thiên là nơi cử hành lễ, thể hiện tư tưởng chính trị-tín ngưỡng của triều đình, đồng thời cầu cho mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, thiên hạ thái bình, quốc gia hưng thịnh.
Ngày nay, không gian kiến trúc Đàn Kính Thiên được phục dựng trên khu đất cao nhất của thung lũng, với cấu trúc ba lớp đại môn từ ngoài vào gồm Nhân môn, Địa môn và Thiên môn, phản ánh triết lý Tam Tài cổ: trời-đất-con người hợp thành vũ trụ. Mỗi đại môn được xây dựng chủ yếu là gạch giả đá ong, kết hợp lan can đá trang trí hoa văn truyền thống, thể hiện kỹ thuật xây dựng và thẩm mỹ kiến trúc cổ.
Theo ông Trương Đình Tưởng, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử tỉnh Ninh Bình, đàn tế trời là một công trình tín ngưỡng cung đình, từ thời Đinh-Tiền Lê đến nhà Nguyễn (các triều đại phong kiến ở Việt Nam), hoàng đế các thời đều chú trọng lễ tế giao. Ninh Bình từng là kinh đô của 3 triều đại Đinh, Tiền Lê, Lý, vì thế dấu tích của kinh đô Hoa Lư xưa vẫn còn in đậm sâu đến ngày nay.
Đàn Kính Thiên triều nhà Đinh cách nay hơn 1.000 năm trước nằm trong kinh đô Hoa Lư xưa, nay thuộc Quần thể danh thắng Tràng An. Năm 2018, tỉnh Ninh Bình đã phục dựng lại Đàn Kính Thiên đúng dịp kỷ niệm 1.050 năm (968-2018) Vạn thắng vương Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế, khai sáng nhà nước Đại Cồ Việt. Đây không chỉ là một công trình lịch sử, văn hóa mà còn là điểm đến du lịch hấp dẫn với du khách trong và ngoài nước.
Bên cạnh không gian kiến trúc cung đình-tâm linh, Thung Ui còn tái hiện không gian sinh hoạt truyền thống của đồng bào Mường thông qua hệ thống nhà sàn Mường cổ. Các hoạt động quay tơ, dệt vải, bếp núc, sinh hoạt gia đình và ẩm thực đặc trưng được giới thiệu một cách sinh động. Qua đó, nhằm tưởng nhớ đức vua Đinh vốn nguồn gốc người Mường ở sách Kim Lư, động Hoa Lư xưa và làm phong phú thêm trải nghiệm văn hóa cho du khách.
Bà Quách Thị Mười, dân tộc Mường, phường Yên Sơn chia sẻ, tham gia biểu diễn cồng chiêng tại Thung Ui không chỉ là dịp để gìn giữ, thực hành các giá trị văn hóa truyền thống của người Mường mà còn góp phần đưa di sản văn hóa dân tộc đến gần hơn với công chúng và du khách. Tại đây, nhiều trò chơi dân gian truyền thống như ném còn, đánh mảng, đẩy gậy, nhảy sạp cũng được tổ chức, tạo nên không gian sinh hoạt cộng đồng đậm bản sắc.
Đáng chú ý, trong quá trình nghiên cứu, phục dựng Đàn Kính Thiên đã phát hiện dấu tích người tiền sử ngay tại khu vực Thung Ui và vùng lân cận. Kết quả nghiên cứu khoa học công bố năm 2025 cho thấy, tại khu vực Thung Bình, Tràng An các nhà khoa học đã phát hiện dấu tích cư trú của người tiền sử với niên đại kéo dài từ khoảng 13.000 năm đến 50.000 năm trước. Đây là lần đầu tiên ADN người cổ được trích xuất thành công trong môi trường nhiệt đới.
Những phát hiện này, khẳng định Tràng An là một trong số rất ít khu vực trên thế giới có bằng chứng về sự cư trú liên tục của con người trong hàng chục nghìn năm. Trong đó, Thung Ui là một điểm đến sinh tồn cổ xưa, góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản Tràng An và làm rõ chiều sâu văn hóa-lịch sử của vùng đất Cố đô Hoa Lư.
Định vị điểm đến trong chiến lược phát triển du lịch bền vững
Trong giai đoạn phát triển mới, Ninh Bình xác định phát triển du lịch xanh, bền vững gắn với bảo tồn di sản là định hướng xuyên suốt; lấy chất lượng trải nghiệm làm trung tâm và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị điểm đến, xúc tiến quảng bá. Trên nền tảng đó, tỉnh hướng tới mục tiêu trở thành điểm đến tiêu biểu của Việt Nam về du lịch di sản, du lịch sinh thái và mở rộng không gian phát triển du lịch gắn với công nghiệp văn hóa.
Trong chiến lược này, Thung Ui được xác định là điểm đến quan trọng, góp phần mở rộng không gian du lịch về chiều sâu văn hóa và trải nghiệm. Với hệ thống cảnh quan thung lũng khép kín, núi đá vôi bao bọc và mặt nước tự nhiên đan xen, Thung Ui tạo nên một không gian sinh thái-văn hóa đặc thù, phù hợp với các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm văn hóa bản địa.
Đặc biệt, chương trình Famtrip khảo sát Thung Ui do Sở Du lịch tỉnh phối hợp Doanh nghiệp Xây dựng Xuân Trường tổ chức ngày 2/2, với sự tham gia của khoảng 2.000 đại biểu, đại diện hơn 750 doanh nghiệp lữ hành trên cả nước, đã cho thấy sự quan tâm lớn của thị trường đối với điểm đến mới này.
Chị Lê Thị Minh Thanh, đại diện một hãng lữ hành đến từ Hà Nội đánh giá, Thung Ui là điểm đến giàu giá trị lịch sử, văn hóa và gây ấn tượng bởi vẻ đẹp nguyên sơ của cảnh quan, không gian tĩnh lặng của thung lũng cùng hệ sinh thái còn được bảo tồn khá nguyên vẹn. Ninh Bình có cách làm du lịch rất bài bản, chuyên nghiệp, nhất là trong phát triển sản phẩm gắn với di sản, bảo đảm sự hài hòa giữa khai thác, bảo tồn và lợi ích cộng đồng.
Theo ông Bùi Văn Mạnh, Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình, Thung Ui là một điểm đến giàu tiềm năng để hình thành các sản phẩm trải nghiệm đặc sắc, bởi nơi đây hội tụ cả chiều sâu lịch sử, giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc với cảnh quan thiên nhiên yên tĩnh, nguyên sơ. Điểm đến mới này là chứng tích lịch sử, văn hóa, nhắc nhở mỗi người con đất Việt về cội nguồn dân tộc, nơi các vị vua đã khai quốc công thần để có đất nước Việt Nam phồn thịnh như ngày hôm nay; là nơi giáo dục truyền thống, văn hóa lịch sử và tạo ra không gian trải nghiệm du lịch mới mẻ, độc đáo, khác biệt, thu hút đông đảo du khách trong nước, quốc tế.
Ngành du lịch địa phương kỳ vọng, Thung Ui sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình tour du lịch trong năm 2026 và kết nối trong chuỗi tuyến điểm đặc sắc của Ninh Bình để tăng thời gian lưu trú, tăng trải nghiệm và giá trị dịch vụ.
Ông Nguyễn Văn Trường, Giám đốc Doanh nghiệp Xây dựng Xuân Trường cho biết, thời gian tới, đơn vị sẽ mở rộng Thung Ui-Bái Đính-Tàng Kinh Các với tổng diện tích khoảng 2.000ha, hình thành đại quần thể nghỉ dưỡng, tâm linh, sinh thái. Trong 10 năm tới, dự kiến khu vực này sẽ có khoảng 30.000 phòng lưu trú, gắn với tích Thánh Nguyễn Minh Không làm vườn thuốc, chữa bệnh cứu dân, xây chùa an dân, an quốc; đồng thời luôn kiên định mục tiêu, định hướng phát triển du lịch gắn với bảo tồn, gìn giữ, trao truyền di sản, các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.
Với định hướng phát triển du lịch gắn với công nghiệp văn hóa của tỉnh, Thung Ui mở ra khả năng hình thành các sản phẩm trải nghiệm sáng tạo như không gian nghệ thuật, trình diễn, tái hiện lịch sử và hoạt động sáng tạo nội dung, để điểm đến thật sự “có hồn”, có bản sắc và có sức lan tỏa. Qua đó, du lịch không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, mà còn bồi đắp niềm tự hào, khơi dậy tình yêu quê hương và lan tỏa bền vững các giá trị Việt Nam ra thế giới; góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, với đặc trưng đô thị di sản thiên niên kỷ-trung tâm văn hóa, tâm linh, du lịch của cả nước.
