Mở rộng phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng
Môi trường số bao gồm các trang mạng xã hội và tất cả các mô hình hoạt động mang tính chất hội nhóm, tập thể, đông người, tính chất cộng đồng rõ ràng và diễn ra trên nền tảng internet/không gian ảo.
Có thể hình dung, các trang mạng xã hội, như Facebook, Instagram, TikTok... chỉ là một hợp phần trong tổng thể không gian xã hội số không có biên giới vật lý. Bên cạnh đó là các nguồn thông tin trực tuyến có bao gồm việc công khai đăng tải ý kiến bình luận của bạn đọc, hoạt động hội họp, học tập trực tuyến, các trao đổi trong một nhóm, tổ chức làm việc trực tuyến, các sàn thương mại điện tử... Đây là xã hội thứ hai, song hành với xã hội hiện thực, được vận hành bởi chính con người. Sức lan tỏa của luồng thông tin từ xã hội thứ hai này có tốc độ gấp nhiều lần so trong xã hội thật, dẫn đến mức độ tác động của nó, cả tích cực và tiêu cực đều hết sức mạnh mẽ.
Cùng với sự phát triển của ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), sức ảnh hướng của thông tin trên môi trường số đến nhận thức và điều hướng hành vi của người dùng, của công dân số ngày càng sâu sắc. Chính vì thế, một Bộ Quy tắc về ứng xử văn hóa trên môi trường số dựa trên các chuẩn mực văn hóa, đạo đức và pháp luật Việt Nam được dư luận kỳ vọng là công cụ định hướng hành vi của mọi tổ chức, cá nhân khi tham gia hoạt động trên môi trường này.
Thay vì chỉ có ba đối tượng áp dụng đối với Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội, Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số được áp dụng cho 5 nhóm: Cá nhân; Tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội, nền tảng số trong và ngoài nước; Nhà cung cấp dịch vụ internet; Cơ quan báo chí, cơ quan báo chí hoạt động phát thanh truyền hình, công ty truyền thông, người kinh doanh dịch vụ quảng cáo, công ty tổ chức nghệ thuật biểu diễn; Cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp khác.
Theo đó, việc chú trọng vào xây dựng quy tắc đối với cá nhân (tám điều, riêng Điều 8 có bốn mục), nhất là các cá nhân có sức ảnh hưởng trên không gian số (influencer, KOL) cho thấy Bộ Quy tắc đã bám sát thực tiễn biến động trên môi trường số, đặc biệt là các kênh mạng xã hội trong thời gian qua để có những đánh giá và điều chỉnh nội dung phù hợp.
Cùng với đó, ngay trong phần Tổ chức thực hiện, bên cạnh việc tôn vinh, khen thưởng các tổ chức, cá nhân có các hoạt động hoặc sản phẩm số hóa nổi bật, có tác động tích cực tới cộng đồng, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ đồng thời xem xét, thông báo danh sách những người có ảnh hưởng hoặc các trang cộng đồng, nhóm cộng đồng, kênh nội dung vi phạm các quy định của luật pháp Việt Nam tới các cơ quan báo chí, phát thanh truyền hình, công ty truyền thông, công ty tổ chức nghệ thuật biểu diễn,... để cân nhắc hợp tác.
Giữ gìn và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc
Nội dung chính của Bộ Quy tắc nằm ở Chương 2, với sáu điều, bao gồm các quy tắc ứng xử chung và riêng dành cho từng nhóm đối tượng.
Trong tất cả các điều, mục liên quan, yếu tố chú trọng, chủ động, tích cực lan tỏa những giá trị tốt đẹp của văn hóa Việt Nam trên môi trường số đều được đề cập. Đơn cử, Điều 4: Quy tắc ứng xử chung của Bộ Quy tắc nhấn mạnh sự tôn trọng các giá trị văn hóa, tôn trọng sự khác biệt và đa dạng văn hóa của các dân tộc anh em, của vùng, miền. Tiểu mục a, Mục 8, Điều 5 (dành cho cá nhân) nêu rõ việc tích cực, chủ động sản xuất nội dung sáng tạo số góp phần lan tỏa những nội dung có giá trị, góp phần xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văm hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Mục 8 này có bốn tiểu mục, dành riêng cho những người có ảnh hưởng trên không gian số...
Điều đáng nói, Bộ Quy tắc cũng đặc biệt chú trọng thái độ, cách thức ứng xử với trẻ em, người yếm thế trên môi trường số, thể hiện trong các quy tắc dành cho ba nhóm đối tượng cung cấp các dịch vụ, nền tảng số: Tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội, nền tảng số trong và ngoài nước; Nhà cung cấp dịch vụ internet và Cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp khác.
Bô Quy tắc để mở khả năng điều chỉnh, xem xét, sửa đổi bổ sung sau khi được ban hành, cho thấy tư duy quản lý phù hợp thực tế phát triển của internet tại Việt Nam.
Kể từ năm 2011, Việt Nam thường xuyên thuộc nhóm 20 nước có tỷ lệ số dân dùng internet cao nhất thế giới. Tính đến cuối năm 2025, nước ta có khoảng 80 triệu người sử dụng internet, tương đương 78,8% dân số. Riêng mạng xã hội Facebook ở Việt Nam có hơn 86 triệu tài khoản, với hơn 25 triệu người dùng trong độ 25-34 tuổi.
