Tín dụng xanh vẫn còn nhiều rào cản
Quyền Chủ tịch Sở Giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) Nguyễn Thị Việt Hà cho biết: Tài chính xanh là cấu phần quan trọng, giúp các doanh nghiệp thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước, thực hiện các dự án có tác động tích cực đến môi trường, xã hội, đóng góp vào chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, giai đoạn 2017-2023, dư nợ cấp tín dụng xanh tăng trưởng liên tục với tốc độ bình quân hơn 22%/năm. Đến ngày 31/3/2024, đã có 47 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ tín dụng xanh với dư nợ đạt gần 637.000 tỷ đồng, chủ yếu tập trung vào các ngành năng lượng tái tạo, năng lượng sạch. Việt Nam cũng đã phát hành 1,157 tỷ USD trái phiếu xanh giai đoạn 2019-2023. Trong giai đoạn 2022-2024, nhiều công ty Việt Nam cũng đã thành công phát hành trái phiếu xanh. Đơn cử, năm 2022, Công ty tài chính cổ phần Điện Lực (EVNFinance) đã phát hành 73,7 triệu USD trái phiếu xanh. Năm 2023, BIDV phát hành thành công 2.500 tỷ đồng trái phiếu xanh theo nguyên tắc trái phiếu xanh của Hiệp hội thị trường vốn quốc tế (ICMA). Cuối tháng 11/2024, Vietcombank phát hành thành công 2.000 tỷ đồng trái phiếu xanh để cho vay các dự án thuộc lĩnh vực bảo vệ môi trường và dự án mang lại lợi ích về môi trường.
Bà Nguyễn Thị Việt Hà cũng cho rằng: Dù nguồn vốn tài chính xanh được định hình cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp nhưng hiện vẫn còn nhiều rào cản tăng trưởng. Đó là, về cơ chế, chính sách thì danh mục phân loại xanh chưa được ban hành, tiêu chí phân loại xanh chưa thống nhất; cơ chế ưu đãi về thuế phí với các sản phẩm tài chính xanh vẫn chưa hoàn thiện; sự thiếu hụt nhân sự chuyên trách ESG hay chuyên gia ngành đánh giá và thẩm định dự án xanh; nhận thức của doanh nghiệp hạn chế, chưa chú trọng phát triển bền vững, chưa chú trọng kiểm kê khí nhà kính và công bố thông tin phát thải minh bạch, chính xác. Tiến sĩ Bùi Duy Tùng, Đại học RMIT Việt Nam cho biết: Trước cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Việt Nam đối diện với một nhiệm vụ không nhỏ: đó là chuyển đổi dòng vốn từ các lĩnh vực truyền thống sang các dự án bền vững như năng lượng tái tạo, giao thông thông minh và nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi tài chính xanh tại Việt Nam còn gặp nhiều rào cản như sự thiếu hụt khung pháp lý rõ ràng và tiêu chí phân loại xanh đồng bộ. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, hơn 50% các tổ chức tài chính gặp trở ngại trong việc phân định rủi ro và tiềm năng của các dự án xanh, chủ yếu do thiếu hướng dẫn chi tiết. Ngoài ra, Việt Nam vẫn thiếu sự đa dạng trong các sản phẩm tài chính xanh, bao gồm trái phiếu xanh, tín dụng xanh và các công cụ tài chính bền vững khác. Dư nợ tín dụng xanh chỉ chiếm khoảng 4,2% tổng dư nợ tín dụng của nền kinh tế giai đoạn 2017-2022. Điều này cho thấy thị trường tài chính xanh của Việt Nam vẫn còn non trẻ và chưa đáp ứng được nhu cầu vốn rất lớn để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Hoàn thiện pháp lý, đa dạng sản phẩm tín dụng xanh
Theo nhận định của tiến sĩ Trần Du Lịch, Chủ tịch Hội đồng tư vấn thực hiện Nghị quyết số 98/2023/QH15, tỷ trọng tín dụng xanh so với tổng dư nợ tín dụng vẫn còn khiêm tốn khiến nhiều doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội chuyển đổi mô hình kinh tế xanh để đưa sản phẩm xuất khẩu đi khắp toàn cầu. Tiến sĩ Trần Du Lịch đề xuất các giải pháp như: Hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực của các tổ chức tín dụng để mở rộng tiếp cận tín dụng xanh cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo đó, các tổ chức tín dụng cần đóng vai trò chủ động hơn trong việc thúc đẩy tín dụng xanh. Điều này bao gồm việc xây dựng đội ngũ chuyên gia tài chính xanh có chuyên môn cao để tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp. “Các tổ chức tín dụng cần đa dạng hóa các sản phẩm tín dụng xanh, không chỉ tập trung vào các dự án lớn như điện gió, điện mặt trời mà còn mở rộng đến các lĩnh vực khác trong hệ sinh thái kinh tế xanh”, tiến sĩ Trần Du Lịch nói.
Ở góc độ tổ chức tín dụng, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Đức Lệnh cho biết: Thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sẽ hoàn thiện các khung pháp lý nhằm hỗ trợ phát triển xanh và đáp ứng nhu cầu vốn của kinh tế xanh. Chẳng hạn, ban hành các chính sách ưu đãi về lãi suất đối với các khoản vay xanh, khuyến khích ngân hàng tăng cường cho vay lĩnh vực này. Một giải pháp nữa là xây dựng cơ chế bảo lãnh tín dụng cho các dự án xanh, giảm đến mức thấp nhất rủi ro cho ngân hàng cũng như thiết lập một hệ thống giám sát chặt chẽ để bảo đảm các khoản vay xanh được sử dụng đúng mục đích, đạt hiệu quả. “Với cơ chế này, các bên liên quan sẽ góp phần tạo ra một môi trường thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận được nguồn vốn, thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế”, ông Lệnh tin tưởng.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Dũng khẳng định: Thành phố có vai trò là trung tâm kinh tế, khoa học-công nghệ, cửa ngõ giao lưu quốc tế của cả nước, địa phương tiên phong trong việc đề xuất và thực hiện các chính sách trọng điểm của quốc gia; đang hoàn thiện khung chiến lược phát triển xanh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. “Xây dựng nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn là lựa chọn tất yếu để vừa đáp ứng yêu cầu tăng trưởng, vừa góp phần bảo đảm cho người dân thành phố một môi trường sống lành mạnh và vì sự phát triển bền vững. Đây là chủ trương hoàn toàn phù hợp với những định hướng được Đại hội XIII của Đảng đề ra, và cũng là mục tiêu phát triển của Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ 11”, ông Dũng cho biết thêm ■
