Những quy định quan trọng trong Dự thảo Luật
Phát biểu tại buổi làm việc, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy cho biết, Dự thảo sẽ mở rộng nhân lực hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời, quy định các chính sách ưu đãi phù hợp với từng đối tượng nhân lực hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; bổ sung quy định cá nhân hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ trong tổ chức khoa học và công nghệ công lập được tham gia thành lập, điều hành doanh nghiệp để thương mại hóa kết quả nghiên cứu do tổ chức khoa học và công nghệ mà mình là thành viên tạo ra.
Bên cạnh đó, kinh phí cho các hoạt động khoa học và công nghệ trong các tổ chức đại học cần được tăng cường không chỉ cho cơ sở vật chất mà còn cho các đề tài nghiên cứu, hội thảo và các hoạt động hỗ trợ khác.
Thứ trưởng cho biết thêm, các chương trình, nhiệm vụ và đề tài nghiên cứu sẽ đổi mới cách thức triển khai theo hai phương thức: do Nhà nước đặt hàng và do tổ chức, cá nhân đề xuất để có cơ chế giao kết quả phù hợp, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước. Kinh phí sẽ được giao cho tổ chức chủ trì, không giao trực tiếp cho chủ nhiệm đề tài. Ngoài ra, việc sử dụng chung phòng thí nghiệm và các cơ chế hợp tác giữa các tổ chức nghiên cứu sẽ được khuyến khích để tối ưu hóa nguồn lực.
 |
| Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy phát biểu tại buổi làm việc. |
Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục phân cấp quản lý các chương trình khoa học, công nghệ cho các bộ, ngành và địa phương, đồng thời thực hiện kiểm tra và đánh giá việc thực hiện; bổ sung quy định về đánh giá chương trình khoa học, công nghệ, nhiệm vụ khoa học, công nghệ; chủ thể thực hiện đánh giá; trách nhiệm của tổ chức chủ trì, bộ, ngành, địa phương, cơ quan quản lý chương trình nhiệm vụ khoa học, công nghệ; thời điểm đánh giá và việc sử dụng kết quả đánh giá; bổ sung quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để tạo hành lang pháp lý thử nghiệm các công nghệ mới mà pháp luật chưa có quy định hoặc cấm thử nghiệm.
Đặc biệt, các tổ chức khoa học, công nghệ như Viện Toán học cao cấp hay các trung tâm nghiên cứu xuất sắc sẽ được chú trọng và thúc đẩy phát triển. Hơn nữa, sẽ bổ sung quy định về cụm nhiệm vụ khoa học, công nghệ, chuỗi nhiệm vụ khoa học, công nghệ, cách thức xét chọn nhiệm vụ để triển khai một nội dung nghiên cứu trong một giai đoạn gắn với kết quả đầu ra.
Về đầu tư và tài chính, Dự thảo Luật đề xuất bổ sung quy định xây dựng kế hoạch tổng thể phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, làm cơ sở cho các bộ, ngành và địa phương xây dựng kế hoạch hằng năm, bao gồm cả kinh phí dự phòng cho các tình huống khẩn cấp. Các quy định về quản lý và sử dụng kinh phí từ ngân sách Nhà nước sẽ được sửa đổi để phù hợp với thực tế, làm rõ việc chi đầu tư phát triển và chi sự nghiệp khoa học, công nghệ; hoàn thiện quy định về Quỹ phát triển khoa học, công nghệ quốc gia, quỹ phát triển khoa học, công nghệ của bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan khác thuộc Trung ương, tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phù hợp với tình hình thực tiễn và đặc thù hoạt động tài trợ của Quỹ.
Đối với hoàn thiện quy định về thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển, Thứ trưởng cho biết, Dự án sẽ mở rộng quy định về giao quyền sở hữu kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước cho tổ chức chủ trì nhiệm vụ, trừ một số trường hợp đặc biệt để tạo điều kiện cho tổ chức chủ trì tiếp tục đầu tư, hoàn thiện kết quả và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Quy định này sẽ tháo gỡ nút thắt trong việc định giá trước khi giao quyền trong các quy định hiện nay. Đặc biệt, sẽ hoàn thiện các quy định sử dụng lợi nhuận thu được từ việc sử dụng, chuyển giao quyền sử dụng, chuyển nhượng, góp vốn bằng kết quả từ nhiệm vụ khoa học, công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước.
Ngoài ra, cũng bổ sung quy định về hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia; chính sách đối với trung tâm đổi mới sáng tạo xuất sắc; bổ sung quy định về phổ biến, lan tỏa tri thức: các hoạt động phổ biến, lan tỏa tri thức, trách nhiệm phổ biến; kinh phí dành cho các hoạt động phổ biến, lan tỏa tri thức; bổ sung quy định về tạp chí khoa học, công nghệ phù hợp với thông lệ quốc tế.
Làm rõ vai trò, chức năng của viện nghiên cứu và trường đại học
Tại buổi làm việc, hai bên thống nhất cao về các nội dung chính trong Dự thảo Luật Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo liên quan đến các tổ chức khoa học, công nghệ, các cơ sở giáo dục đại học; nhân lực hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; quy trình triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ, chương trình khoa học, công nghệ; quy định về chấp nhận rủi ro, độ trễ trong thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ; quy định về liêm chính khoa học; quy định thúc đẩy liên kết viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp; thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu; phổ biến, lan tỏa tri thức khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo…
Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho rằng, cần làm rõ vai trò và chức năng giữa các viện nghiên cứu và trường đại học để tránh trùng lặp; sẽ xem xét cơ chế đồng cơ hữu giữa các viện nghiên cứu và trường đại học, bao gồm cả tuyển dụng, bổ nhiệm, biên chế giảng viên và công tác giảng dạy... Hơn nữa, cần phát triển nghiên cứu ứng dụng kết hợp với đào tạo, chú trọng đến việc liên kết nguồn nhân lực và tài chính cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
 |
| Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn (bên phải) phát biểu tại buổi làm việc. |
Để sử dụng hiệu quả kinh phí hoạt động của các trường đại học, cần thúc đẩy hợp tác và chuyển giao công nghệ, đồng thời thống nhất các quy định về tài sản và tài trợ cho khoa học, công nghệ. Các nhiệm vụ và chương trình khoa học, công nghệ cần có sự liên kết giữa nhiều đơn vị và các cơ quan quản lý tài chính. Theo đó, việc đánh giá hiệu quả các chương trình khoa học, công nghệ và sử dụng kinh phí cần được thực hiện nghiêm túc.
Vấn đề sáp nhập và quản lý nhà nước đối với các quỹ nghiên cứu cần được làm rõ, đặc biệt là việc phân bổ nguồn lực cho các bộ, ngành và các đơn vị nghiên cứu ngoài hệ thống quản lý hiện tại để các tổ chức nghiên cứu thực hiện đúng vai trò của mình và đạt hiệu quả cao trong công tác R&D.
Bên cạnh đó, cần xây dựng các chương trình đào tạo nguồn nhân lực và làm rõ hơn vai trò của đổi mới sáng tạo trong các luật hiện hành; thống nhất quan điểm về quản lý và phát triển đổi mới sáng tạo, đặc biệt là việc sử dụng và quản lý các quỹ hỗ trợ nghiên cứu nhằm thúc đẩy hiệu quả đầu tư vào các trường đại học.
Về mặt pháp lý, cần quy định rõ các tổ chức R&D phi thương mại và các cơ chế thuế hỗ trợ, nhằm tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực cho nghiên cứu và phát triển.
