Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp và trực tuyến. Dự hội nghị trực tiếp tại đầu cầu trung tâm tỉnh Điện Biên có đại diện 3 tỉnh: Lai Châu, Sơn La, Cao Bằng; đoàn đại biểu, doanh nghiệp 6 tỉnh bắc Lào và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc).
Phát biểu khai mạc hội nghị, đồng chí Vũ Bá Phú, Cục trưởng Xúc tiến thương mại, Bộ Công thương nhấn mạnh, thương mại quốc tế đang chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng về phương thức sản xuất, lưu thông và tiêu dùng. Các yêu cầu về chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, phát triển bền vững, giảm phát thải và kinh tế tuần hoàn ngày càng trở thành những điều kiện quan trọng để hàng hóa tiếp cận và duy trì vị thế trên thị trường quốc tế.
15 tỉnh, thành phố tại khu vực miền bắc Việt Nam có đường biên giới chung với 2 quốc gia: Trung Quốc và Lào. Đây chính là lợi thế địa kinh tế khi miền bắc vừa là trung tâm sản xuất, tiêu dùng lớn, vừa là cửa ngõ kết nối Việt Nam với thị trường Trung Quốc, Lào và rộng hơn là Đông Bắc Á, ASEAN cùng các hành lang kinh tế xuyên biên giới. Hệ thống đô thị, công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu và hạ tầng giao thông ngày càng được đầu tư, tạo nền tảng hình thành mạng lưới liên kết giữa sản xuất, logistics, thương mại, dịch vụ, cửa khẩu và cảng biển.
Chung nhận định với Cục Xúc tiến thương mại, đồng chí Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Điện Biên đã thẳng thắn chỉ rõ rằng, tỷ trọng thương mại qua tuyến biên giới Tây Bắc còn khiêm tốn so với tiềm năng; hạ tầng giao thông, hạ tầng logistics kết nối tới cửa khẩu còn nhiều khó khăn; năng lực chế biến, xây dựng thương hiệu và ứng dụng công nghệ số của doanh nghiệp khu vực còn hạn chế.
"Chủ đề 'Chuyển đổi số và Thương mại xanh: Động lực bứt phá giao thương biên mậu Việt Nam-Lào-Trung Quốc' là hết sức trúng và đúng, mở ra hướng đi để các địa phương biên giới rút ngắn khoảng cách phát triển bằng công nghệ, bằng phương thức thương mại hiện đại, thay vì chỉ dựa vào lợi thế tự nhiên", đồng chí Lò Văn Cương khẳng định.
Với Điện Biên, đồng chí Lò Văn Cương cho biết, Điện Biên là tỉnh duy nhất trong khu vực Tây Bắc, miền bắc có chung đường biên giới với hai nước Lào, Trung Quốc. Điện Biên có 3 cửa khẩu kết nối với Lào (cửa khẩu quốc tế Tây Trang, cửa khẩu quốc gia Huổi Puốc, cửa khẩu phụ Si Pa Phìn) và cửa khẩu A Pa Chải-Long Phú kết nối với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Vị trí địa lý đặc thù là điều kiện, lợi thế riêng của Điện Biên trong kết nối thương mại biên giới, và xuất nhập khẩu, từng bước trở thành cửa ngõ kết nối Tây Bắc (Việt Nam) với Bắc Lào, Tây Nam (Trung Quốc) và các thị trường trong Tiểu vùng sông Mekong mở rộng.
Cùng với đó, Cảng hàng không Điện Biên đã được nâng cấp, mở rộng, hiện khai thác các loại máy bay Airbus A320, A321 và kết nối với Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh. Khi các tuyến giao thông đối ngoại, nhất là tuyến cao tốc Sơn La-Điện Biên-Cửa khẩu quốc tế Tây Trang và các tuyến kết nối đến cửa khẩu được đầu tư hoàn thiện, chi phí, thời gian vận chuyển hàng hóa được kỳ vọng giảm, tạo thêm điều kiện thu hút đầu tư vào kho bãi, logistics, chế biến và phân phối.
Tại hội nghị, ông La Hằng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ Nhân đại huyện Giang Thành, thành phố Phổ Nhĩ, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc đề xuất đẩy mạnh xây dựng mô hình thương mại biên giới thông minh thông qua khai báo trực tuyến, kiểm tra thông minh, chia sẻ dữ liệu và thông quan không giấy tờ; đồng thời phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, kết nối giao thương trên nền tảng số và thúc đẩy lưu thông hai chiều đối với nông sản, sản phẩm công nghiệp nhẹ…
Đồng quan điểm về đẩy mạnh chuyển đổi số tại các cửa khẩu, Tiến sĩ Su Ly Xay Hổng Sả Khon, quyền Giám đốc Sở Công thương Luang Prabang (Lào) đã đề xuất xây dựng mô hình “Cửa khẩu thông minh”, liên thông dữ liệu khai báo hàng hóa, chứng nhận xuất xứ và kiểm dịch động, thực vật qua môi trường trực tuyến; thiết lập tiêu chuẩn hàng hóa xanh, hệ thống truy xuất nguồn gốc xuyên biên giới và kết nối logistics xanh dọc hành lang kinh tế biên giới. Các giải pháp này được kỳ vọng góp phần rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí vận chuyển, hạn chế hao hụt hàng hóa và đáp ứng yêu cầu về tiêu chuẩn xanh…
Cảm ơn sự tham gia trách nhiệm, tâm huyết của các đồng chí lãnh đạo, các quý vị đại biểu và cộng đồng doanh nghiệp, đồng chí Vũ Bá Phú, Cục trưởng Xúc tiến thương mại Bộ Công thương khẳng định, các nội dung được trao đổi tại hội nghị đều chung nhận định tiềm năng phát triển thương mại và kinh tế biên giới giữa các tỉnh, thành phố miền bắc Việt Nam với Lào và Trung Quốc còn rất lớn. Đặc biệt, các địa phương biên giới với Trung Quốc như: Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai, Hà Giang và Lai Châu đang giữ vai trò ngày càng quan trọng trong kết nối Việt Nam với thị trường phía nam Trung Quốc.
Trong khi đó, các tỉnh có đường biên giới với Lào, như: Điện Biên, Sơn La và các tỉnh Bắc Trung Bộ có cửa khẩu, hành lang giao thương với Lào đang có nhiều điều kiện thuận lợi để mở rộng thương mại, đầu tư, logistics và kết nối chuỗi cung ứng. Nếu phát huy tốt lợi thế của từng địa phương, đồng thời tăng cường liên kết vùng, chúng ta có thể hình thành những chuỗi giá trị mới, trong đó hàng hóa từ các tỉnh miền núi, trung du, đồng bằng và các trung tâm công nghiệp được kết nối thông suốt với cửa khẩu, trung tâm logistics, cảng biển và thị trường Trung Quốc, Lào cũng như các thị trường rộng lớn hơn.
Để thúc đẩy thương mại biên giới phát triển bền vững, đồng chí Vũ Bá Phú đề nghị các địa phương và doanh nghiệp tập trung thực hiện theo 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm: tăng cường liên kết vùng, liên kết địa phương và liên kết doanh nghiệp; nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động cửa khẩu; đẩy mạnh chuyển đổi số trong thương mại biên giới; nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của hàng hóa xuất khẩu; chủ động chuyển đổi xanh và phát triển logistics xanh.
Đồng chí Cục trưởng Xúc tiến thương mại cũng mong muốn các doanh nghiệp Việt Nam, Lào và Trung Quốc tiếp tục duy trì kết nối, tăng cường trao đổi thông tin thị trường, tìm kiếm cơ hội hợp tác đầu tư, liên doanh, liên kết sản xuất và phân phối. Đặc biệt, cần chuyển từ quan hệ mua-bán đơn thuần sang quan hệ hợp tác dài hạn trong chuỗi giá trị.
"Chúng ta cần cùng nhau xây dựng một phương thức giao thương mới: Cửa khẩu thông minh hơn-logistics hiệu quả hơn-hàng hóa chất lượng hơn-thương mại số mạnh hơn-sản xuất xanh hơn-và liên kết vùng chặt chẽ hơn", đồng chí Vũ Bá Phú nhấn mạnh.
