Thoát nước đô thị-không chỉ là chuyện mùa mưa

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt, hệ thống thoát nước đóng vai trò then chốt trong bảo đảm an toàn, vệ sinh và chất lượng sống cho người dân tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Thứ Năm, ngày 12/06/2025 - 21:15

Công nhân trực tiếp nạo vét, dọn dẹp chất thải trong cống thoát nước.

Ẩn dưới những tuyến đường tấp nập và khu dân cư đông đúc là hệ thống cống ngầm, hầm ga và kênh rạch khổng lồ, nơi công tác duy tu, bảo dưỡng hằng ngày vẫn âm thầm diễn ra và đối mặt không ít khó khăn.

Gánh nặng thầm lặng dưới lòng đô thị

Nhằm bảo đảm hệ thống thoát nước vận hành hiệu quả trong mùa mưa, hạn chế tình trạng tiêu thoát nước chậm, gây ngập cục bộ và ảnh hưởng đến việc lưu thông, sinh hoạt của người dân, ngay từ đầu mùa mưa năm nay, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Thoát nước đô thị Thành phố Hồ Chí Minh (UDC) đã chủ động tăng cường các giải pháp duy tu, nạo vét hệ thống thoát nước trên toàn địa bàn.
Công ty UDC đang quản lý hơn 2,2 triệu mét cống thoát nước, hàng trăm km kênh rạch cùng hàng chục nghìn hầm ga và cửa xả. Khối lượng công việc đồ sộ cộng với thời tiết cực đoan, hạ tầng xuống cấp khiến công tác xử lý hệ thống thoát nước đô thị trở thành một bài toán nan giải.
Thực tế, ngay từ mùa khô, hệ thống thoát nước được duy tu, nạo vét để bảo đảm dòng chảy thông thoáng. Vào mùa mưa, công nhân tiếp tục duy trì công tác này, tăng cường tuần tra, giám sát, kịp thời xử lý sự cố nghẹt cống, sạt lở. Những điểm hư hỏng, xuống cấp như tấm đan, nắp hầm ga cũng được nhanh chóng sửa chữa, thay thế, bảo đảm an toàn giao thông và mỹ quan đô thị.
Việc nạo vét cống không chỉ nặng nhọc mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất là nguy cơ tích tụ khí độc như mêtan (CH4), có thể gây ngạt thở, công việc đòi hỏi tuân thủ quy trình nghiêm ngặt để bảo đảm an toàn tuyệt đối. Trước khi xuống hầm, công nhân phải trang bị đầy đủ bảo hộ lao động, kiểm tra khí độc và sử dụng máy thổi oxy liên tục để duy trì nguồn khí tươi. Tổ trưởng Tổ 2, Chi nhánh Thoát nước 2 (UDC) Nguyễn Trung Thành cho biết: “Mỗi lần nạo vét cống, trước tiên, mở miệng hầm để trống khoảng 15 phút giúp không khí bên dưới thoát ra, giảm áp suất khí độc tích tụ lâu ngày. Sau đó kiểm tra lại nếu đạt mức an toàn mới đưa người xuống”.
Trước mỗi đợt nạo vét, đơn vị phụ trách khảo sát kỹ, dự tính khối lượng chất thải cần thu gom để xây dựng kế hoạch hợp lý, bảo đảm những tuyến cống luôn được khơi thông kịp thời. Chất thải sau khi hút lên được xử lý đúng quy định, bảo đảm vệ sinh môi trường. Xe hút bùn thải hiện đại chứa hơn 5 tấn, tự động tách nước và bùn, nâng cao hiệu quả vận chuyển. Tổ 2, Chi nhánh Thoát nước 2 có 7 công nhân luân phiên làm việc, mỗi ngày chỉ có 2 người trực tiếp xuống hầm để bảo đảm sức khỏe và tiến độ. “Người dân thấy đường khô ráo, nước rút nhanh sau mưa là công sức của biết bao anh em phía sau”, ông Nguyễn Trung Thành chia sẻ.
Khu vực Chi nhánh 2 phụ trách không gần các cơ sở công nghiệp cho nên chất lượng không khí trong cống tương đối ổn định. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Trọng Trường, Phó Giám đốc Chi nhánh 2, hệ thống cống ngầm tại trung tâm thành phố đã xuống cấp, cần nâng cấp thay vì chỉ duy tu. Ngoài ra, tình trạng xả rác bừa bãi tại các khu vực kinh doanh ăn uống khiến dòng chảy bị tắc nghẽn nặng khi mưa xuống, buộc công nhân phải dầm mưa thu dọn để bảo đảm hệ thống hoạt động hiệu quả.

Dầu mỡ - “kẻ thù giấu mặt”

Một trong những vấn đề trở ngại mà công nhân thoát nước phải đối mặt hằng ngày là do lượng dầu mỡ thải ra từ các cơ sở kinh doanh ăn uống gây tắc nghẽn hệ thống thoát nước, nhất là vào mùa mưa. Theo Công ty UDC, dầu mỡ thải ra không tan hoàn toàn trong nước mà tích tụ thành mảng cứng bám vào thành cống, gây cản trở dòng chảy. Để xử lý, công nhân phải trực tiếp xuống hầm, thao tác thủ công trong môi trường độc hại. Một số khu vực bị ảnh hưởng nặng nhất như tuyến đường Bùi Hữu Nghĩa (Quận 5), các chợ truyền thống và những tuyến đường có nhiều hàng quán ăn trên vỉa hè.

Hiện thành phố có hơn 50 điểm đen do dầu mỡ tích tụ, buộc chu kỳ duy tu phải tăng gấp nhiều lần so với khu vực khác, gây áp lực về nhân công, thiết bị và chi phí. Theo Phó Giám đốc UDC Diệp Nguyên Thịnh, đơn vị đang thử nghiệm hệ thống tách mỡ trước khi dầu mỡ xâm nhập hệ thống chất thải, ngăn chặn ô nhiễm ngay từ nguồn phát sinh, đây là giải pháp chủ động. Ngoài ra, công ty còn triển khai giám sát ngập toàn thành phố qua hệ thống camera, ứng dụng GIS để số hóa mạng lưới hệ thống thoát nước, phục vụ quản lý, phân tích, tối ưu hóa công tác duy tu, bảo trì, phát triển UDI Maps bản đồ cảnh báo ngập trực tuyến giúp người dân ứng phó với mưa lớn, triều cường. “Tuy nhiên, giải pháp quan trọng nhất vẫn là nâng cao ý thức và siết chặt quản lý tại cơ sở. Chính quyền địa phương cần phối hợp với ngành thoát nước để tuyên truyền, buộc các cơ sở kinh doanh ký cam kết không xả dầu mỡ trực tiếp xuống cống, đồng thời tăng cường kiểm tra, xử phạt vi phạm để bảo vệ môi trường đô thị”, ông Thịnh cho hay.

Gắn bó gần 30 năm với nghề duy tu, nạo vét cống, ông Nguyễn Văn Phương, công nhân Chi nhánh Thoát nước số 2 tâm sự: “Nghề này vất vả, nguy hiểm nhưng tôi vẫn gắn bó vì muốn góp phần giữ thành phố sạch đẹp”. Nối tiếp công việc của cha, con trai ông Phương cũng gắn bó với nghề hơn 10 năm, cùng làm việc, chia sẻ kinh nghiệm, truyền lửa đam mê và trách nhiệm với công việc. Công tác thoát nước không chỉ là dọn dẹp chất thải làm sạch môi trường mà còn là tinh thần trách nhiệm và sự tận tâm của những người ngày đêm giữ cho “mạch ngầm” của thành phố luôn thông thoáng.

NHẬT THÀNH

Thành phố Hồ Chí Minh