Nhiều cải cách đã cho thấy hiệu quả rõ nét
Thị trường vốn Việt Nam đang ghi nhận những chuyển biến tích cực khi hàng loạt cải cách về hạ tầng giao dịch, cơ chế vận hành và khuôn khổ pháp lý được triển khai đồng bộ, tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu nâng hạng thị trường.
Đây là một trong những nội dung đáng chú ý được Ngân hàng UBS đề cập trong báo cáo gửi khách hàng sau khi tham dự Tọa đàm “Các chính sách phát triển thị trường vốn của Việt Nam” do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức ngày 2/6 tại Singapore.
Theo thông tin từ UBS, tại sự kiện, bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cùng đại diện các tổ chức tài chính lớn như BlackRock, Morgan Stanley, HSBC và SSI đã chia sẻ nhiều nội dung liên quan đến quá trình phát triển và cải cách của thị trường vốn Việt Nam.
Qua theo dõi các ý kiến tại tọa đàm, UBS nhận định những cải cách đang diễn ra trên thị trường vốn Việt Nam mang tính thực chất, có thể đo lường được và tạo dựng được niềm tin đối với cộng đồng đầu tư quốc tế.
Một trong những kết quả nổi bật được ghi nhận là thời gian mở tài khoản cho nhà đầu tư đã giảm mạnh, từ khoảng 3-6 tháng xuống còn khoảng 2 ngày. Cùng với đó, phần lớn giao dịch hiện được thực hiện theo cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước, góp phần cải thiện khả năng tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài.
Thanh khoản thị trường cũng ghi nhận sự cải thiện đáng kể. Theo thông tin được chia sẻ tại sự kiện, giá trị giao dịch trong quý I/2026 tăng khoảng 50% so với cùng kỳ, trong khi tiến độ hoàn thiện các quy định quản lý tiếp tục được đẩy nhanh.
Đáng chú ý, việc triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được đánh giá là cột mốc quan trọng nhất của thị trường trong ngắn hạn. Theo kế hoạch, cơ chế này dự kiến được đưa vào vận hành từ đầu năm 2027.
Các diễn giả tại tọa đàm cho rằng để CCP vận hành hiệu quả cần bảo đảm ba điều kiện then chốt gồm: duy trì các cải cách liên quan đến cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước; thực hiện các yêu cầu ký quỹ thông qua công ty chứng khoán thay vì ngân hàng lưu ký; đồng thời tối ưu hóa hiệu quả bù trừ nghĩa vụ giữa các bên tham gia thị trường.
Cùng với CCP, nhiều cấu phần hạ tầng khác cũng đang được tiếp tục hoàn thiện như hệ thống xử lý tự động hoàn toàn (STP), tài khoản tổng (OTA), cơ chế vay và cho vay chứng khoán (SBL) cũng như nâng cao năng lực tài chính của các công ty chứng khoán.
Theo ghi nhận của UBS, giá trị giao dịch bình quân mỗi ngày trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện đạt khoảng 1,2 tỷ USD. Quy mô vốn hóa thị trường vào giữa tháng 5/2026 đạt khoảng 419 tỷ USD.
Báo cáo cũng dẫn thông tin từ một diễn giả tại tọa đàm cho biết, có thời điểm trong quý I/2025, giá trị giao dịch trên thị trường chứng khoán Việt Nam đã vượt Singapore và Indonesia.
Tạo nền tảng cho lộ trình nâng hạng thị trường
Bên cạnh những cải cách về hạ tầng và cơ chế vận hành, lộ trình nâng hạng thị trường tiếp tục là nội dung nhận được sự quan tâm lớn từ các nhà đầu tư quốc tế.
Theo thông tin được chia sẻ tại tọa đàm, lần đầu tiên Việt Nam đã xây dựng được một kế hoạch nâng hạng thị trường được Chính phủ phê duyệt chính thức với lộ trình và nhiệm vụ cụ thể.
Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương cho biết, FTSE Russell đã xác nhận việc nâng hạng Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market) từ tháng 9/2026. Xa hơn, mục tiêu gia nhập rổ chỉ số MSCI Emerging Markets được đặt ra vào năm 2030.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, kế hoạch của Chính phủ tập trung vào một số nội dung trọng tâm như triển khai tài khoản tổng (OTA), đưa cơ chế CCP vào vận hành và từng bước nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL).
Các nội dung này đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và đang được triển khai theo lộ trình cụ thể.
Theo các diễn giả tham dự tọa đàm, việc FTSE Russell xác nhận nâng hạng Việt Nam đã tạo hiệu ứng tích cực, thu hút sự quan tâm lớn từ các tổ chức xây dựng chỉ số và cộng đồng đầu tư quốc tế, với mức độ quan tâm được đánh giá là vượt kỳ vọng ban đầu.
Đối với giới hạn sở hữu nước ngoài tại các ngân hàng thương mại hiện được quy định ở mức 30%, các ý kiến tại tọa đàm cho rằng việc điều chỉnh sẽ cần được thực hiện thông qua sửa đổi các quy định pháp luật ở cấp cao hơn thay vì chỉ bằng quyết định quản lý.
Tuy nhiên, việc Ngân hàng Nhà nước cho phép 4 ngân hàng thương mại tham gia chương trình tái cơ cấu được nâng giới hạn sở hữu nước ngoài lên 49% được xem là tín hiệu tích cực đối với quá trình mở cửa thị trường.
Theo lộ trình được chia sẻ tại sự kiện, việc triển khai CCP và STP sẽ tiếp tục là trọng tâm trong ngắn hạn, trong khi vấn đề nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài sẽ được xem xét ở giai đoạn thị trường phát triển cao hơn.
Không chỉ tập trung vào cải cách thị trường, các diễn giả cũng dành nhiều thời gian trao đổi về diễn biến dòng vốn trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
Theo đó, lượng vốn ngoại rút ròng khoảng 2,5 tỷ USD từ đầu năm đến nay đã được bù đắp bởi khoảng 3,5 tỷ USD dòng vốn trong nước.
Các ý kiến tại tọa đàm cho rằng diễn biến này cho thấy thị trường vẫn duy trì được sự ổn định khi các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức trong nước hấp thụ phần lớn lượng cung từ khối ngoại.
Hoạt động rút vốn của nhà đầu tư nước ngoài được đánh giá chủ yếu xuất phát từ các yếu tố vĩ mô toàn cầu và diễn biến tỷ giá, thay vì những quan ngại riêng đối với nền kinh tế Việt Nam hay thị trường chứng khoán trong nước.
UBS cũng ghi nhận đánh giá tại sự kiện rằng quỹ đạo gia tăng thị phần xuất khẩu của Việt Nam đang có nhiều nét tương đồng với Trung Quốc trong giai đoạn trước đây. Đây được xem là yếu tố hấp dẫn mang tính cấu trúc đối với các nhà đầu tư dài hạn khi môi trường kinh tế toàn cầu trở nên thuận lợi hơn.
Để tiếp tục nâng cao tính minh bạch của thị trường, Việt Nam cũng đang tham khảo kinh nghiệm quốc tế, trong đó có Indonesia, nhằm xử lý các vướng mắc liên quan đến việc công bố tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng.
Theo thông tin được chia sẻ tại tọa đàm, trong tháng 6 này, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước dự kiến công bố trên website cơ cấu sở hữu cổ phần theo bảy nhóm nhà đầu tư gồm: sở hữu Nhà nước, nhà đầu tư chiến lược, người nội bộ và người có liên quan, cổ đông lớn, sở hữu chéo, cổ đông bị hạn chế chuyển nhượng và phần cổ phiếu tự do lưu hành.
Những bước đi này cho thấy nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc tăng cường minh bạch thông tin, cải thiện khả năng tiếp cận thị trường của nhà đầu tư và từng bước đưa thị trường vốn Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.
Cũng trong khuôn khổ chương trình công tác tại Singapore, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã có các buổi làm việc với MSCI, Hiệp hội Ngân hàng lưu ký toàn cầu (AGC) cùng nhiều tổ chức đầu tư, định chế tài chính và thành viên thị trường quốc tế. Nội dung trao đổi tập trung vào tình hình phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, các tiêu chí nâng hạng của MSCI, cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài và định hướng phát triển thị trường vốn theo hướng minh bạch, hiệu quả, hội nhập quốc tế.
