Được tài trợ bởi Chương trình Aus4Innovation của Chính phủ Australia, dự án đã đưa vào ứng dụng các công nghệ số tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), ảnh vệ tinh, cảm biến IoT và nền tảng bản sao số nhằm hỗ trợ nông dân giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và chủ động thích ứng với các thách thức của biến đổi khí hậu. Dự án cũng tạo nền tảng khoa học cho việc áp dụng các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững, đồng thời mở ra cơ hội giúp nông dân có thêm thu nhập từ tín chỉ các-bon, qua đó cải thiện sinh kế.
Thông qua hợp tác giữa Đại học Griffith, Đại học Bách khoa Hà Nội, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa cùng các đối tác công nghệ thuộc khu vực tư nhân, dự án đã phát triển thành công nền tảng bản sao số thế hệ mới tích hợp AI, cung cấp dữ liệu nông nghiệp theo thời gian thực, hỗ trợ nông dân và cơ quan quản lý đưa ra quyết định sản xuất chính xác, hiệu quả và thân thiện với môi trường hơn.
Theo đó, việc triển khai thí điểm nền tảng tại các địa bàn dự án đã mang lại nhiều kết quả cụ thể: giảm tới 60% lượng phát thải khí mê-tan và CO2; tiết kiệm tới 50% lượng nước tưới; tăng năng suất cây trồng tới 16%; mở ra cơ hội giúp nông dân có thêm thu nhập từ tín chỉ các-bon; thu hút sự tham gia tích cực của phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo theo hướng bao trùm.
Trên cơ sở thành công bước đầu của dự án, trong thời gian tới, tỉnh Thanh Hóa sẽ tiếp tục sử dụng hệ thống để giám sát phát thải trong nông nghiệp, hỗ trợ phát triển các mô hình canh tác thông minh và khai thác dữ liệu phục vụ công tác quy hoạch cũng như các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu.
Cũng từ thành công này, dự án đang xem xét khả năng nhân rộng mô hình tại tỉnh Điện Biên – một tỉnh miền núi phía bắc – nhằm thúc đẩy các phương thức canh tác bền vững.
Dịp này, Tiến sĩ Kim Wimbush, Tham tán CSIRO kiêm Giám đốc Chương trình Aus4Innovation, nhận định: “Dự án là minh chứng tiêu biểu cho thấy hợp tác giữa Australia và Việt Nam có thể thúc đẩy những đổi mới mang tính đột phá. Bằng việc kết hợp công nghệ tiên tiến với tri thức và kinh nghiệm tại địa phương, chúng tôi chứng minh rằng nông nghiệp bền vững không chỉ giúp giảm phát thải mà còn nâng cao năng lực cộng đồng và hỗ trợ phát triển kinh tế thông qua các cơ hội tạo thêm thu nhập từ tín chỉ carbon. Điều này cho thấy đổi mới sáng tạo có thể tạo ra những tác động thiết thực trong thực tế và chúng tôi mong muốn sáng kiến này sẽ tiếp tục được mở rộng trong thời gian tới”.
Nền tảng bản sao số được xây dựng trên cơ sở tích hợp dữ liệu vệ tinh Sentinel-2, dữ liệu cảm biến thực địa và các mô hình dự báo nhằm theo dõi phát thải và sử dụng tài nguyên trong các lĩnh vực trồng lúa, chăn nuôi và lâm nghiệp. Hệ thống đưa ra các khuyến nghị về phân bón, tưới tiêu và các biện pháp canh tác, hỗ trợ cơ quan quản lý xây dựng quy hoạch dài hạn dựa trên dữ liệu. Dự án chú trọng yếu tố bao trùm, có sự tham gia của phụ nữ, cán bộ kỹ thuật và thành viên thuộc cộng đồng dân tộc Mường trong các hoạt động đào tạo và thí điểm. Việc huy động sự tham gia của nhiều nhóm đối tượng giúp bảo đảm công nghệ được xây dựng phù hợp với nhu cầu, tập quán và điều kiện địa phương, từ đó tạo ra các giải pháp được cộng đồng đón nhận và duy trì lâu dài.
Đồng quan điểm, Tiến sĩ Henry Nguyen, Đại học Griffith nhấn mạnh vai trò kết nối giữa khoa học và thực tiễn. Theo Tiến sĩ Henry Nguyen, nền tảng bản sao số mở ra cách tiếp cận mới, cho thấy công nghệ tiên tiến có thể được nông dân ứng dụng trực tiếp trong sản xuất như thế nào. Đây không phải là công nghệ chỉ để thử nghiệm, mà là công cụ thực tiễn, cung cấp dữ liệu cụ thể giúp nông dân đưa ra quyết định chính xác và hiệu quả hơn.
Cũng dịp này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Phi Lê, Viện trưởng Viện Đổi mới Sáng tạo AI và tác động xã hội (AI4LIFE), Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết: “Bằng việc hỗ trợ nông dân giảm phát thải và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, dự án mở ra cơ hội giúp người dân có thêm thu nhập từ tín chỉ carbon, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường. Sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhà khoa học, cơ quan quản lý và khu vực tư nhân cho thấy cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm có thể giúp đổi mới sáng tạo phát huy hiệu quả cao nhất và tạo ra tác động thiết thực cho xã hội”.
Ông Nguyễn Đức Cường, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, chia sẻ: “Việc tiếp nhận nền tảng bản sao số là một dấu mốc quan trọng đối với tỉnh Thanh Hóa. Đây là công cụ thiết thực giúp địa phương thúc đẩy nông nghiệp phát thải thấp, theo dõi phát thải khí nhà kính và định hướng các mô hình canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu trong thời gian tới. Tỉnh Thanh Hóa sẽ tiếp tục phát huy và mở rộng những kết quả mà dự án đã đạt được”.
Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thực hiện các mục tiêu về khí hậu, dự án cho thấy công nghệ tiên tiến có thể tạo ra những chuyển biến rõ rệt trong nông nghiệp. Bằng việc cung cấp cho nông dân các công cụ hỗ trợ ra quyết định dựa trên cơ sở khoa học và mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ các-bon, dự án góp phần thúc đẩy mô hình nông nghiệp xanh, hiệu quả và bao trùm. Với tiềm năng mở rộng sang tỉnh Điện Biên, dự án được kỳ vọng sẽ mang lại lợi ích thiết thực cho nhiều cộng đồng đang chịu tác động của biến đổi khí hậu.
Dự án được hỗ trợ bởi Aus4Innovation, chương trình tiên phong kéo dài 10 năm (2018-2028) với ngân sách 33,5 triệu AUD nhằm tăng cường hệ thống đổi mới sáng tạo của Việt Nam, qua đó hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội bền vững và bao trùm. Chương trình được tài trợ bởi Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia (DFAT), đồng tài trợ và quản lý bởi Cơ quan khoa học quốc gia Australia - CSIRO, và được triển khai thông qua quan hệ đối tác chiến lược với Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
