Tháng 7 thăm “nhà thương” có hệ sinh thái ngập tràn thương yêu

Theo các nhà ngôn ngữ học, “nhà” là nơi để trú ẩn, nơi để ta tìm về bình yên, nơi trao gửi và gắn kết yêu thương… Và “thương” thì rõ nghĩa là thương yêu, là chăm sóc. Vì vậy, cụm từ “nhà thương” được ám chỉ là nơi chữa trị cho người thương tật, bệnh đau. Còn với văn phong của người miền nam xưa, “nhà thương” chính là bệnh viện, là nơi đầy ắp tình thương yêu con người.

Và từ “nhà thương” trong cách gọi của dân gian, cũng từng được Chủ tịch Hồ Chí Minh dùng rất tự nhiên: “Tôi gửi cho tất cả mọi người trong 'nhà thương' lời chào thân ái và quyết thắng” (Thư khen ngợi các chiến sĩ bị thương, ngày 8/1/1947). Sau này, Bác Hồ còn nhiều lần dùng từ “nhà thương”, như: “Các cô, các cháu vượt qua mọi khó khăn gian khổ, quyết tâm xây dựng một 'nhà thương' tốt. Bác gửi lời chúc bà con nằm 'nhà thương' mau chóng khỏe mạnh”. (Thư gửi “Nhà thương” Nghệ An, ngày 16/3/1967).

Dùng từ “nhà thương”, phải chăng Người muốn chỉ ra rằng: Đó là ngôi nhà lớn, ở đó có tình thương, là nơi mà người bệnh nhận được ở những người thầy thuốc một sự chia sẻ, một tấm lòng, một chỗ dựa về tinh thần bên cạnh chỗ dựa về chuyên môn, để họ vượt qua những đau khổ do bệnh tật và bất hạnh của số phận?

Trong lịch sử vùng đất Sài Gòn-Chợ Lớn-Gia Định xưa, cách đây 123 năm, đã có địa danh “nhà thương”, là tiền thân của Bệnh viện Nguyễn Tri Phương ngày nay. Nơi từng được người dân gọi bằng cái tên thân thuộc là “Nhà thương thí Quảng Đông” bởi nó mang đúng tính chất của một “nhà thương” trong giai đoạn đầu thành lập!

Đó là năm 1903, cộng đồng người Hoa tại đây đã chung tay lập một y trạm nhỏ với duy nhất một thầy thuốc chịu trách nhiệm bốc thuốc và chữa trị miễn phí cho người nghèo khó, gọi là “nhà thương thí”. Sự trưởng thành của Bệnh viện Nguyễn Tri Phương hiện nay có phần công đức của nhiều thế hệ ngành y và chủ yếu là sự hỗ trợ (thí) của đồng bào có lòng thiện tâm xưa.

Theo ông Tôn Thạnh Cường, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Truyền thống kháng chiến Khối người Hoa Thành phố Hồ Chí Minh, cách đây hơn một thế kỷ, vùng đất này nhiều muỗi mòng và vệ sinh thấp kém, dịch bệnh phổ biến là các bệnh tả, kiết lỵ, sốt rét, thương hàn, đậu mùa, lao, phong, ghẻ lở…

Để bảo vệ sức khỏe, người Hoa thành lập các cơ sở buôn bán dược liệu, từ đó thuốc nam của y học dân gian được kết hợp với các loại thuốc bắc, hình thành tập quán chữa bệnh theo Đông y. Bối cảnh xã hội đó hình thành “Nhà thương thí Quảng Đông”.

Nhà trí thức người Hoa Lý Kim Mai kể, năm 1905, y trạm được mang tên là “Nam Hải Lạc Thiện Đường” rồi nâng cấp thành “Y viện Quảng Đông” vào năm 1919. Mỗi khi tu bổ, y viện đều có nhà hảo tâm lo và hoạt động như bệnh viện tư nhân cho đến sau năm 1975.

Để an lòng người bệnh khốn khổ, trong “nhà thương” còn có chùa Đại Từ Liên Xã. Điều này cho thấy từ xa xưa, đã có hệ sinh thái chăm lo tinh thần cho người bệnh ở “nhà thương”!

Sang năm 1978, “Y viện Quảng Đông” được công lập hóa dưới sự quản lý của Nhà nước và chính thức đổi tên thành Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, đặt theo tên của vị danh tướng có công lớn trong việc khai khẩn đất Nam Kỳ. Hiện bệnh viện được một thầy thuốc giàu lòng trắc ẩn điều hành, đó là Bác sĩ Chuyên khoa II Võ Đức Chiến, nổi tiếng với “Hệ sinh thái hỗ trợ người bệnh khó khăn” tràn ngập nhân văn, tiếp nối tiền nhân.

Trước khi giữ vai trò lãnh đạo cao nhất, thầy thuốc Võ Đức Chiến đã ở nhiều vị trí: Phó Khoa Hô hấp, Trưởng Phòng Hành chính quản trị, Trưởng Phòng Kế hoạch tổng hợp…

Ấy vậy mà không dừng lại ở phẩm hàm Bí thư Đảng ủy-Giám đốc, bác sĩ Chiến “ôm” luôn chức Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ bệnh viện, lý do theo ông là: “Thấy khổ là tôi thay mặt hội trình Ban Giám đốc, xong tôi thay mặt Ban Giám đốc quyết ngay và luôn, rồi thông qua các nhóm Zalo của nhà tài trợ là xong. Chứ chờ “đúng quy trình” thì người ta chết rồi!”.

Kể lại lịch sử, bác sĩ Chiến nhắc: “Năm 1975, Thành phố đã cử cán bộ phụ trách chuyên môn, còn việc điều hành nội bộ vẫn thuộc thẩm quyền của ban quản trị. Do đó từ năm 1975-1978, 'Y viện Quảng Đông' tiếp tục hoạt động khám-chữa bệnh cho người bệnh nghèo dựa vào sự đóng góp, giữ đúng tính chất 'nhà thương thí'.

Sau này tuy đã là cơ sở công lập, bệnh viện vẫn duy trì 'Hệ sinh thái hỗ trợ người bệnh khó khăn', vẫn giữ lại ngôi chùa và cách hành nghề hành đạo như các tiền nhân đã vun đắp!”.

Hiện Bệnh viện Nguyễn Tri Phương có các chuyên khoa bao gồm Chẩn đoán hình ảnh, Chấn thương chỉnh hình, Gây mê hồi sức, Thần kinh, Tiêu hóa-Gan mật, Tim mạch,… và tiếp nhận hơn 2.500 lượt khám ngoại trú/ngày và 700 lượt điều trị nội trú/ngày. Bệnh viện cũng phát triển nhiều lĩnh vực chuyên môn sâu như nội tiết, lọc máu, phẫu thuật kích thích não sâu...

Rằm tháng 7 (âm lịch) năm Bính Ngọ 2026, chúng tôi vào ngôi chùa trong khuôn viên bệnh viện để dùng cơm chay với người bệnh, người nuôi bệnh và các nhân viên y tế. Sở dĩ bác sĩ Chiến chọn chùa làm nơi nấu và phát cơm chay (trong những ngày rằm và mùng một) là do cách đây hơn một thế kỷ, nền nếp bố thí cơm ăn, thuốc uống đã được những lương y và các bậc tu hành nơi này thực hành theo phẩm hạnh.

Phó Phòng Công tác xã hội Bệnh viện Trần Thanh Nhàn thông tin: “Ban đầu mỗi người góp tay vô một chút, không có kêu gọi hay vận động gì nên chỉ nấu 200 phần cơm/lần. Sau vài năm thì tăng lên 1.000 phần cơm/lần, có khi đổi sang bún, phở, cháo... Lúc đầu chỉ có vài nhân viên nấu nướng và người làm công quả, nay thì mỗi lần bếp 'lên tiếng' là có ngay hàng chục 'công' xung phong. Họ đều là người nuôi bệnh hay nhân viên y tế tan ca làm, rất ý nghĩa”.

Bà Lê Thị Minh Châu, phụ trách bếp chay, nói: “Trước đây tôi làm văn thư trong bệnh viện, về hưu thì quay lại phụ chị em chăm lo người khổ. Cả cuộc đời gắn bó với 'nhà thương' rồi, thấy bà con xuất viện là mừng, thấy ai ăn chay ngon là vui”.

Bà Huỳnh Thị Đức, phụ trách việc thờ phụng tại chùa, kể: “Mấy chục năm làm nhân viên may đồng phục (người bệnh), tôi hưu rồi quay lại làm công quả trong ngôi chùa cũ tại 'nhà thương', phần là để có niềm vui quen thuộc, phần là muốn nâng đỡ tinh thần bà con bệnh tật cũng như giúp nhân viên y tế có bữa ăn thanh sạch”.

Thầy thuốc Võ Đức Chiến tâm tình: Không chỉ nấu cơm hay trợ giúp người bệnh một cách tự phát nhất thời, bệnh viện còn hình thành cả một “Hệ sinh thái hỗ trợ người bệnh khó khăn” và điều này ghi rõ trong các báo cáo năm, thậm chí trong báo cáo chính trị của cấp ủy.

Bởi làm người thầy thuốc, chúng tôi thấu hiểu từng cơn đau và nỗi lo toan của bao gia cảnh khi lâm vào bệnh tật. Nên làm gì được cho bà con thì nên làm trọn vẹn bằng lòng trang trọng nhất. Bà con đến “nhà thương”, là phải được thương yêu!

Ghi nhận cho thấy, hệ sinh thái bước đầu chỉ hỗ trợ viện phí khẩn; và dần có thêm hàng loạt cách thức giúp đỡ người bệnh khác, như: Hỗ trợ khẩn tại Khoa Cấp cứu (trích quỹ do các mạnh thường quân tạo lập sẵn); Hỗ trợ viện phí (mạnh thường quân trao); Suất ăn tình thương (nấu tặng người bệnh, người nuôi bệnh); Chuyến xe nghĩa tình (chuyển viện, đưa người xấu số về quê); Hỗ trợ phí sinh hoạt thiết yếu (tiền mặt); Gian hàng chia sẻ yêu thương (vật dụng sinh hoạt); Nâng đỡ tinh thần (hớt tóc, đàn piano, thiền).

Đồng hành cùng hệ sinh thái đó, còn là những cái tên: Quỹ Tâm Nguyện Việt, Quỹ Từ thiện Thành Ngọc, Nhóm Thiện nguyện Từ Tâm, Quỹ Từ thiện Bông Sen, Nhóm Thiện nguyện Chia sẻ Sharing, Chương trình “Dĩa cơm trên tường”, Quỹ Giờ vàng, Quỹ Từ thiện Thịnh Phát… đã âm thầm chi hàng chục tỷ đồng cho các hoạt động nhân đạo mà chưa hề xuất hiện trên truyền thông. Họ đã góp phần cùng hệ sinh thái đầy tình người này, cứu mạng hàng trăm người khác, góp vào thành tích chung của Hội Chữ thập đỏ Bệnh viện Nguyễn Tri Phương khi đơn vị vinh dự được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba.