Chủ đầu tư khu đô thị hồ Xương Rồng ở phường Phan Đình Phùng đang xây dựng Tòa nhà Trung tâm tổ chức sự kiện cao 3 tầng, mỗi tầng rộng hơn 1.000m2. Sau Tết Bính Ngọ, nhân công không trở lại làm việc, buộc nhà thầu phải tìm nhân công mới để tiếp tục xây dựng công trình với giá một ngày công cao hơn trước đến 30 đến 40%, làm công trình đội vốn, chậm tiến độ.
Khan hiếm nhân lực làm cho giá nhân công tăng cao. Việc thi công Tòa nhà Trung tâm tổ chức sự kiện ở khu đô thị hồ Xương Rồng cuối năm 2025 là từ 400.000 đồng đến 550.000 đồng/ ngày đối với từng vị trí, hiện nay tăng lên từ 500.000 đồng đến 750.000 đồng/ngày với từng vị trí cụ thể.
Thời gian vừa qua, nhân công ngành xây dựng khan hiếm, nhất là lao động có kinh nghiệm, đòi hỏi kỹ thuật, mỹ thuật khéo léo như trang trí phào chỉ, ốp lát. Nguyên nhân chủ yếu là do, điều kiện làm việc ngoài trời, thời tiết khắc nghiệt, lao động nặng nhọc nên người trẻ không theo học, ngại làm nghề xây dựng suốt ngày tiếp xúc với sắt thép, hồ vữa, trong khi đó người có kinh nghiệm thì ngày càng ít, cao tuổi, không đáp ứng được điều kiện lao động khó nhọc.
Nhân công khan hiếm, giá mỗi ngày công tăng cao, các công trình của doanh nghiệp tư nhân, sử dụng vốn ngoài ngân sách có thể đáp ứng được, nhưng với công trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước, việc đáp ứng về nhân công trở nên khó khăn.
Nguyên nhân chủ yếu là do đơn giá nhân công trong các dự án sử dụng ngân sách nhà nước chỉ bằng 50 đến 60% so với thị trường, buộc các nhà thầu phải “co kéo” nguồn vốn trong tổng chi phí xây dựng. Việc “co kéo” dẫn đến nhiều hệ lụy, tác động trực tiếp đến công trình, thậm chí vướng vào quy định pháp luật. Đơn giá nhân công trong các công trình sử dụng ngân sách nhà nước, hiện nay tỉnh Thái Nguyên quy định, thợ bậc 7 là hơn 500.000 đồng/ngày, chỉ bằng 50% so với thị trường lao động.
Trên thực tế, không ít công trình xây dựng dân dụng trên địa bàn sử dụng ngân sách nhà nước không tìm được nhà thầu, chậm tiến độ, thậm chí phải bỏ dở công trình vì nhiều yếu tố, trong đó do nhân công không đáp ứng.
Hầu hết các doanh nghiệp ngành xây dựng dân dụng trên địa bàn tỉnh không duy trì biên chế công nhân lâu dài như trước, vì phải trả lương, các khoản bảo hiểm nên chi phí thường xuyên tăng cao, trong khi việc làm không thường xuyên, thường gián đoạn. Do đó, các doanh nghiệp này thường thuê mướn nhân công, các đội thợ mang tính mùa vụ.
Theo quy định, người sử dụng lao động từ 15 ngày trở lên phải ký hợp đồng lao động và thực hiện các nghĩa vụ với người lao động; sử dụng lao động mùa vụ dưới 15 ngày không phải ký hợp đồng, nhưng một năm không được quá 2 lần. Ở tỉnh Thái Nguyên, không ít đơn vị sử dụng lao động đã bị phạt nặng vì vi phạm quy định này. Thực tế, ngành xây dựng dân dụng chủ yếu sử dụng lao động không có hợp đồng dài hạn, mang tính chất mùa vụ nên cơ quan chức năng kiểm tra là nhiều đơn vị vi phạm.
Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp Thái Nguyên Vũ Quang Dũng cho biết: Đối với các công trình xây dựng dân dụng, không tính chi phí vật liệu như sắt, thép, xi-măng, cát, chi phí về nhân công xây dựng chiếm 90%, máy móc thiết bị chỉ hỗ trợ 10%. Bên cạnh đó, xây dựng dân dụng đòi hỏi kỹ thuật, sự khéo léo của con người, nhưng đơn giá nhân công thấp so với thực tế, thiếu nhân công đang là thách thức lớn đối với ngành xây dựng dân dụng.
Khắc phục vấn đề này, ông Dũng cho rằng, các chủ đầu tư phải tìm được những nhà thầu có năng lực tài chính, kinh nghiệm, đủ trang thiết bị, đội ngũ nhân lực đáp ứng. Các cấp chính quyền, cơ quan chức năng chú trọng đào tạo nguồn nhân lực ngành xây dựng cho trước mắt và lâu dài; đồng thời cấp có thẩm quyền kịp thời điều chỉnh đơn giá nhân công, vật tư, vật liệu, định mức kinh tế kỹ thuật cho phù hợp thực tế và khi có biến động của thị trường nhằm đáp ứng yêu cầu về tiến độ, chất lượng công trình.
