Nhiều nguyên nhân bùng phát dịch
Dịch xuất hiện tại các xã phía bắc tỉnh Thái Nguyên từ cuối tháng 6, đầu tháng 7, sau đó lan sang các xã, phường phía nam như Phú Bình, Bách Quang, Tân Khánh… Đầu tháng 8, dịch đã lây lan tại 49 xã, phường trên địa bàn. Đến nay, toàn tỉnh đã tiêu hủy hơn 3.100 con lợn mắc bệnh với tổng trọng lượng hơn 160 tấn.
Theo Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Ninh Bình, sau sáp nhập, ngành chăn nuôi của tỉnh có quy mô khá lớn, riêng đàn lợn là 1,27 triệu con. Toàn tỉnh có 2.024 trang trại chăn nuôi, trong đó có 33 trang trại chăn nuôi quy mô lớn, 548 trang trại vừa, 1.443 trang trại nhỏ, tổng số hộ chăn nuôi lợn khoảng 120 nghìn hộ. Dịch xuất hiện trên địa bàn tỉnh từ đầu tháng 7/2025, sau đó diễn biến phức tạp và lây lan, bùng phát rất nhanh. Hiện dịch bệnh đã xảy ra tại 48/129 xã, phường trên toàn tỉnh; lũy kế tổng số lợn phải tiêu hủy bắt buộc từ đầu tháng 7 đến nay là hơn 11.700 con, tổng trọng lượng tiêu hủy lên tới 651 tấn.
Còn theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai, tổng đàn lợn của tỉnh đạt gần 4,2 triệu con, chiếm hơn 14% tổng đàn của cả nước. Trong đó, chăn nuôi trang trại chiếm khoảng 92% tổng đàn với khoảng 2.000 trang trại. Từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh phát hiện 24 ổ dịch tả lợn châu Phi trên địa bàn 20 xã; đã tiêu hủy 4.115 con lợn bệnh, chết. So cùng kỳ năm ngoái, số ổ dịch tăng 187,5%, số lợn chết và phải tiêu hủy tăng hơn 718%. Dịch bệnh đang có chiều hướng gia tăng, chủ yếu là tái phát các ổ dịch cũ, nguy cơ tiếp tục phát sinh và lây lan trong thời gian tới rất cao.
Theo ông Lê Toàn Thắng, Trưởng phòng Quản lý Thuốc thú y, Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nguyên nhân khiến dịch tả lợn châu Phi lây lan mạnh là thời tiết biến đổi thất thường, virus gây bệnh phát triển mạnh vào mùa nóng, ẩm. Đặc điểm sinh học của virus này có sức đề kháng rất cao, có thể tồn tại lâu ngoài môi trường, thậm chí có thể tồn tại trong thịt và các sản phẩm thịt chưa nấu chín từ ba đến sáu tháng. Nghiên cứu của Cục Chăn nuôi và Thú y cho thấy do biến chủng, lai chủng, tính chất, độc lực của mầm bệnh tả lợn châu Phi năm nay cao hơn hẳn những năm trước. Nguyên nhân này kết hợp hiện tượng người nuôi, vận chuyển thiếu ý thức vứt xác lợn bệnh xuống sông, kênh mương... làm phát tán virus, khiến dịch lây lan mạnh, làm lợn nhiễm bệnh và chết rất nhanh.
Ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường nêu những khó khăn, bất cập chủ yếu trong phòng chống dịch tả lợn châu Phi. Tỷ lệ hộ chăn nuôi nhỏ lẻ còn lớn (năm 2024 chiếm khoảng 47,5% tổng đàn), không bảo đảm an toàn sinh học. Người dân và chính quyền địa phương nhiều nơi chưa nhận thức đúng mức độ nguy hiểm của dịch, còn phổ biến tình trạng giấu dịch, “bán chạy” lợn ốm, chết. Bộ máy thú y cơ sở còn thiếu và yếu, đặc biệt sau khi sắp xếp lại tổ chức hành chính, gây khó khăn trong việc tham mưu và triển khai chống dịch. Việc kiểm soát hoạt động giết mổ nhỏ lẻ, tổ chức thu gom, tiêu hủy lợn bệnh và xử lý chất thải tại các ổ dịch gặp rất nhiều khó khăn, không đủ lực lượng; thiếu kinh phí mua hóa chất, vôi bột, thuê phương tiện, hỗ trợ người tham gia xử lý lợn bệnh…
Nỗ lực kiểm soát dịch
Ông Phạm Bình Công, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên cho biết: Tỉnh đã triển khai nhiều biện pháp quyết liệt, tập trung huy động lực lượng khoanh vùng, khống chế và dập dịch; phát huy vai trò của nhân dân, nhất là trong giám sát việc vận chuyển, tiêu thụ lợn mắc bệnh, vứt lợn chết ra môi trường. Đến đầu tháng 8, đã có khoảng 10 xã, phường trên địa bàn qua hơn 21 ngày không phát sinh lợn ốm, chết. Tỉnh cũng ban hành chính sách hỗ trợ người dân bị thiệt hại do dịch, với mức hỗ trợ 600 nghìn đồng/con với lợn đến 28 ngày tuổi; 1,5 triệu đồng/con với lợn trên 28 ngày tuổi.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên đã huy động toàn bộ công chức, viên chức có chuyên môn về chăn nuôi, thú y và thành lập hai tổ công tác (tổng số 72 người) trực tiếp xuống hỗ trợ các xã, phường khắc phục tình trạng thiếu cán bộ thú y để thực hiện các biện pháp bao vây ổ dịch. Lãnh đạo các cơ quan, đơn vị thuộc Sở tăng cường đi kiểm tra trực tiếp tại cơ sở, làm việc với chính quyền các xã, phường đang có dịch để hướng dẫn, triển khai tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác phòng, chống dịch.
Trong khi đó, tỉnh Ninh Bình tập trung triển khai tiêm vaccine dịch tả lợn châu Phi cho 26.600 con lợn, đồng thời tổ chức, kiện toàn lại các trạm chăn nuôi và thú y để phụ trách liên xã trên địa bàn rộng. Chi cục Chăn nuôi và Thú y của tỉnh đang rà soát, đánh giá, đề xuất các nội dung, loại vaccine và phương thức triển khai phù hợp điều kiện mới. UBND tỉnh yêu cầu thủ trưởng các sở, ngành, Chủ tịch UBND các xã, phường tập trung thực hiện nghiêm túc, quyết liệt, hiệu quả các biện pháp phòng, chống dịch; chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND tỉnh và trước pháp luật nếu chủ quan, lơ là, thiếu trách nhiệm trong chỉ đạo, điều hành chống dịch và lập hồ sơ tiêu hủy. Đến nay, Ninh Bình đã có 4 xã, phường khống chế dịch bệnh qua 21 ngày và thực hiện thẩm định, công bố hết dịch.
Dịch tả lợn châu Phi gia tăng mạnh và tập trung trong tháng 7, có xu hướng giảm dần từ đầu tháng 8. Đến nay, các doanh nghiệp đã sản xuất, cung ứng ra thị trường khoảng 7,8 triệu liều vaccine phòng bệnh. Tuy nhiên, tỷ lệ tiêm phòng còn thấp do người nuôi e ngại chất lượng vaccine nội địa, dù số lợn bị chết sau khi tiêm phòng chỉ chiếm 0,07%.
Chỉ đạo ứng phó, kiểm soát dịch bệnh, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu các ngành, cơ quan chức năng rà soát toàn bộ hệ thống bộ máy tổ chức thú y từ Bộ-Cục-Chi cục vùng-tỉnh đến cấp xã, trạm thú y. Trong đó, cần xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, nhất là trong bối cảnh nhiều địa phương đã sáp nhập đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy, nhiều xã, phường không còn đủ nhân lực chuyên môn.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương rà soát toàn bộ quy định hiện hành về phòng, chống, xử lý dịch bệnh động vật và thủy sản, trong đó chú trọng quy định trách nhiệm lấy mẫu, tiêu chí đánh giá cấp độ dịch, thẩm quyền công bố dịch cho từng cấp (xã, tỉnh, Trung ương) và trình Chính phủ ban hành văn bản theo thủ tục rút gọn để điều chỉnh, bổ sung cơ chế, chính sách, chế tài phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp, không để chậm trễ vì thủ tục.
Ngành chăn nuôi và thú y chịu trách nhiệm cập nhật, xây dựng hướng dẫn mới về tiêm phòng phù hợp thực tế các chủng virus dịch tả lợn châu Phi hiện có; quy định rõ quy trình báo cáo, khoanh vùng, dập dịch, vệ sinh tiêu độc, tiêu hủy, hỗ trợ người dân; xác định trách nhiệm đến từng cấp xã, phường và cá nhân; xử lý nghiêm hành vi cố tình phát tán dịch bệnh, siết chặt quy định về vận chuyển sản phẩm giết mổ, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm…
