Các xã Hướng Phùng, Hướng Lập dọc đường Hồ Chí Minh nhánh tây là nơi tập trung diện tích cây trẩu lớn nhất vùng. Cùng với đó, cây trẩu còn được phát triển ở các xã Đakrông, Tà Long… thuộc đường Hồ Chí Minh nhánh đông. Trẩu mọc xen giữa rừng, được trồng phân tán, tập trung trên nương rẫy. Đây là loại cây đa giá trị. Không chỉ có chức năng phòng hộ, dầu trẩu được chế biến từ hạt trẩu là nguyên liệu phục vụ cho các ngành công nghiệp chế biến sơn, véc-ni, mực in, chất làm khô bề mặt, chất bôi trơn, công nghiệp dược phẩm, nhiên liệu sinh học, y học. Khô dầu là nguồn phân bón hoặc làm thức ăn gia súc, thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Vỏ quả trẩu còn dùng làm nguồn nguyên liệu để tách chiết tanin và sản xuất than hoạt tính. Gỗ trẩu mầu trắng, mềm, thường được bóc làm lớp phủ bề mặt của công nghệ chế biến gỗ dán rất có giá trị.
Thời gian gần đây, cây trẩu góp phần tạo việc làm và mở ra kỳ vọng thoát nghèo bền vững cho hàng nghìn hộ người dân tộc thiểu số. Hạt trẩu bán được giá giúp nhiều gia đình có thu nhập, cải thiện cuộc sống. Ông Hồ Văn Nên ở thôn Chênh Vênh, xã Hướng Phùng thường vào rừng nhặt hạt trẩu về bán, mỗi ngày được khoảng 50 kg. Bình quân, một lao động mỗi ngày nhặt được khoảng 30kg hạt trẩu tươi. Với giá bán gần 6.000 đồng/kg tươi, một người có nguồn thu khoảng gần 200.000 đồng/ngày. Theo ông Nên, nếu chịu khó, có thể đạt thu nhập từ 300.000- 500.000 đồng/người/ngày.
Nhiều tài liệu cho biết, trước đây người Pháp đã đem cây trẩu về trồng tại các xã phía bắc huyện Hướng Hóa (trước đây) thuộc phía tây tỉnh Quảng Trị để khai thác dầu. Nhờ khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp, cây phát triển tốt trong vườn nhà dân đến các khu rừng trong vùng. Đáng chú ý, hơn 10 năm trở lại đây, tư thương thu mua hạt trẩu với số lượng lớn cho nên nhiều hộ chú ý hơn đến việc trồng lấy hạt bán.
Ông Trương Quang Trung, Giám đốc Ban quản lý rừng đặc dụng nam tỉnh Quảng Trị cho biết, cây trẩu trồng rất dễ, thuộc loại cây mọc nhanh, ưa sáng, chịu được rất nhiều chân đất. Nếu trồng thâm canh với mật độ 400-500 cây/ha, đến kỳ thu hoạch có thể cho hơn 5 tấn hạt tươi/năm, tương đương gần 40 triệu đồng/ha/năm.
Chỉ riêng huyện Hướng Hóa (trước đây) có khoảng 2.500 héc-ta trẩu được trồng phân tán có chức năng làm rừng phòng hộ. Rừng này được trồng cách đây 20-30 năm từ các dự án của Chính phủ. Ngần ấy diện tích, nếu nhặt quả, bóc hạt bán, mỗi năm người dân tộc thiểu số vùng này thu về được khoảng từ 7-8 tỷ đồng. Đó là nguồn sinh kế lớn cho người dân, giải quyết được nhiều khó khăn trong cuộc sống.
Tỉnh Quảng Trị hiện có hơn 3.000 ha rừng trẩu, chiếm hơn 21% tổng diện tích trẩu cả nước. Cây trẩu vừa có giá trị phòng hộ, vừa đem lại sinh kế, cho nên Ban quản lý không cấm người dân vào rừng nhặt, hái trẩu, chỉ khuyến khích không chặt phá cây.
Ông Hồ Xuân Hiếu, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tổng công ty Thương mại Quảng Trị cho biết, nhằm thúc đẩy hợp tác thương mại quốc tế gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, đơn vị vừa ký kết với đối tác Ấn Độ để phát triển chuỗi giá trị, cung cấp hạt và dầu trẩu cho phía đối tác. Hiện, tổng công ty tổ chức thu mua cho người dân với giá 7.000 đồng/kg hạt tươi và chuẩn hóa quy trình ép dầu theo tiêu chuẩn quốc tế. Việc thu mua không chỉ tại địa bàn Quảng Trị mà còn mở rộng nhiều tỉnh nhằm góp phần nâng cao thu nhập bền vững cho người dân, mở rộng thị trường xuất khẩu sang Ấn Độ và các nước khác.
Trước đây, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị ban hành kế hoạch phát triển sản xuất gắn với chế biến, tiêu thụ dầu trẩu trên địa bàn định hướng đến năm 2030. Theo đó, đến năm 2030, Quảng Trị phấn đấu trồng hơn 8.000 ha trẩu nguyên liệu tập trung. Thực hiện kế hoạch này sẽ tạo thêm việc làm, tăng thu nhập tối thiểu đạt 15% cho hàng nghìn hộ tham gia gây trồng và phát triển giá trị từ cây trẩu. Để đạt được kết quả ấy, tỉnh Quảng Trị lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia để triển khai thực hiện.
Trẩu là loài cây gắn bó với đất rừng Quảng Trị từ xưa, nay có cơ hội vươn mình ra thế giới, trở thành sản phẩm kinh tế xanh. Trồng, khai thác bán hạt trẩu phục vụ chế biến, xuất khẩu là hướng phát triển bền vững của người dân, nhất là người dân tộc thiểu số, không chỉ ở Quảng Trị mà còn cả các tỉnh miền trung.
