Còn nhiều khoảng trống pháp lý trong ban hành quyết định hành chính
Hiện Bộ Tư pháp đang chủ trì xây dựng dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định thủ tục ban hành quyết định hành chính.
Thực tế cho thấy, hoạt động ban hành quyết định hành chính hiện chưa được điều chỉnh đầy đủ, thống nhất trên phạm vi cả nước. Các quy định liên quan còn phân tán ở nhiều đạo luật thuộc các lĩnh vực quản lý nhà nước khác nhau như: Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Luật sư, Luật Công chứng, Luật Khiếu nại, tố cáo, Luật Đất đai, Luật Tố tụng hành chính, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Xử lý vi phạm hành chính… cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành và thuộc nhiều cấp có thẩm quyền ban hành khác nhau như Quốc hội, Chính phủ, bộ, ngành, Ủy ban nhân dân các cấp. Điều này dẫn đến không ít bất cập, hạn chế trong quá trình áp dụng và thực thi.
Bên cạnh đó, thực tiễn cũng phát sinh nhiều vấn đề chưa được pháp luật điều chỉnh, gây khó khăn cho hoạt động thực thi. Chẳng hạn, hiện còn thiếu quy định về xử lý quyết định hành chính sau khi ban hành; quy định về kéo dài hoặc gia hạn thời gian thực hiện quyết định hành chính trong một số trường hợp cụ thể; thiếu quy định về ban hành quyết định hành chính trong các tình huống đặc biệt như phòng, chống dịch bệnh, thiên tai, thảm họa, tình huống cấp bách; hay cơ chế kiểm soát quyết định hành chính từ khâu ban hành đến tổ chức thực hiện…
Theo Bộ Tư pháp, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia đã ban hành các đạo luật riêng về thủ tục hành chính nhằm khắc phục những hạn chế trong hoạt động ban hành quyết định hành chính
Trong khi đó, chủ trương của Đảng cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế vận hành của các cơ quan trong hệ thống chính trị, đồng thời hoàn thiện hệ thống pháp luật trên các lĩnh vực nhằm tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực và tạo động lực cho phát triển nhanh, bền vững.
Từ cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn cũng như kinh nghiệm quốc tế, việc xây dựng Nghị định quy định thủ tục ban hành quyết định hành chính được đánh giá là cần thiết và cấp bách. Đây sẽ là cơ sở để bổ khuyết, hình thành khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ và minh bạch cho hoạt động ban hành, kiểm soát và thực thi văn bản hành chính. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức, doanh nghiệp.
Xác định rõ chủ thể có thẩm quyền ban hành quyết định hành chính
Dự thảo Nghị định gồm 4 Chương, 39 Điều, trong đó xác định rõ chủ thể có thẩm quyền và trách nhiệm của các chủ thể trong hoạt động ban hành quyết định hành chính
Theo dự thảo, thẩm quyền ban hành quyết định hành chính được xác định trên cơ sở quy định của pháp luật liên quan cũng như yêu cầu, chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước. Đồng thời, dự thảo cũng quy định trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền trong việc kiểm tra, rà soát văn bản hành chính kịp thời sửa đổi, khắc phục nếu phát hiện nội dung trái pháp luật nhằm hạn chế phát sinh khiếu nại, tố cáo, khởi kiện.
Dự thảo đưa ra hai phương án xác định chủ thể có thẩm quyền ban hành quyết định hành chính
Theo phương án 1, thẩm quyền được xác định theo quy định của pháp luật chuyên ngành và theo yêu cầu, chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước.
Theo phương án 2, chủ thể có thẩm quyền ban hành quyết định hành chính bao gồm: Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, người đứng đầu các đơn vị trực thuộc bộ, ngành; Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp; Thủ trưởng cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp xã, Thủ trưởng cơ quan; tổ chức, người có thẩm quyền được giao thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính Nhà nước.
Cùng với đó, dự thảo cũng quy định trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định hành chính như: Tuân thủ pháp luật; bảo đảm sự tham gia của các bên liên quan; bảo đảm đối tượng thi hành nhận được quyết định trước khi thực hiện; thường xuyên kiểm tra, xử lý các quyết định ban hành sai; đồng thời bảo mật hồ sơ, thông tin riêng tư theo quy định.
Dự thảo cũng làm rõ trách nhiệm quản lý công tác thi hành pháp luật trong hoạt động ban hành quyết định hành chính của Chính phủ, Bộ Tư pháp và các cơ quan, người có thẩm quyền liên quan.
Quy định quy trình ban hành theo trình tự thông thường và đặc biệt
Đáng chú ý, dự thảo Nghị định quy định quy trình ban hành quyết định hành chính theo cả trình tự thông thường và trình tự đặc biệt.
Theo đó, trình tự thông thường gồm các bước: Tiếp nhận, xác định yêu cầu ban hành quyết định hành chính; thu thập thông tin và căn cứ ban hành; thông báo công khai, lấy ý kiến; soạn thảo; rà soát dự thảo trước khi ban hành; ký ban hành; xác định hiệu lực; công bố công khai; tổ chức thi hành và hoãn thi hành quyết định hành chính
Đối với trường hợp đặc biệt, dự thảo Nghị định quy định về việc ban hành quyết định hành chính trong các tình huống đặc biệt cũng như việc ban hành quyết định hành chính tự động.
Dự thảo nêu rõ, thời điểm có hiệu lực của quyết định hành chính là thời điểm được xác định cụ thể trong quyết định, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Nếu quyết định hành chính không xác định thời điểm có hiệu lực thì được tính kể từ ngày ban hành.
Quyết định hành chính có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân nghiêm chỉnh chấp hành. Trường hợp có khiếu nại hoặc khởi kiện đối với quyết định hành chính thì quyết định đó vẫn phải được thi hành, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Về xử lý quyết định hành chính sau khi ban hành, dự thảo Nghị định quy định các trường hợp gồm: Đính chính, sửa đổi, bổ sung, đình chỉ, gia hạn, cấp đổi, cấp lại, thu hồi, bãi bỏ hoặc hủy bỏ quyết định hành chính.
Quyết định hành chính là văn bản áp dụng pháp luật do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành nhân danh quyền lực công nhằm quyết định một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính, áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể.
