Một vụ lừa đảo trực tuyến muốn đi đến bước chiếm đoạt tiền thường phải qua nhiều mắt xích: Sim điện thoại, tài khoản mạng xã hội, website hoặc ứng dụng, dữ liệu cá nhân, tài khoản ngân hàng, ví điện tử và hệ thống thanh toán. Nếu từng mắt xích đều được kiểm soát tốt, kẻ gian sẽ khó đưa nạn nhân từ một tin nhắn giả đến bước cuối cùng là chuyển tiền.
Thủ đoạn ngày một tinh vi
Mới đây, cơ quan Công an đã cảnh báo về thủ đoạn giả mạo tin nhắn SMS của ngân hàng để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Các đối tượng gửi thông báo về điểm thưởng, quà tặng hoặc ưu đãi sắp hết hạn, kèm đường link yêu cầu truy cập. Những cụm từ như “hết hạn hôm nay”, “nhận ngay” được sử dụng để tạo cảm giác cấp bách, khiến người nhận sợ mất quyền lợi và vội làm theo hướng dẫn.
Đáng chú ý, tin nhắn giả mạo có thể hiển thị tên ngân hàng ở phần người gửi. Khi truy cập đường link, người dùng được đưa tới một website có giao diện tương tự trang của ngân hàng và được yêu cầu cung cấp mật khẩu, số thẻ, mã CVV/CVC, mã OTP... Những thông tin này sau đó có thể được sử dụng để chiếm quyền kiểm soát tài khoản và thực hiện giao dịch trái phép. Cơ quan Công an lưu ý, tên ngân hàng hiển thị trên điện thoại không thể được xem là căn cứ duy nhất để xác định tin nhắn thật sự do ngân hàng phát hành.
Đây chỉ là một trong rất nhiều thủ đoạn lừa đảo trực tuyến hiện nay. Giả danh công an, nhân viên ngân hàng, người giao hàng; mời đầu tư; thông báo trúng thưởng; chiếm tài khoản mạng xã hội rồi nhắn tin vay tiền... phần lớn đều đã được cảnh báo nhiều lần nhưng nay được các đối tượng dùng công nghệ tinh vi hơn để lừa đảo.
Một phần thông tin thật được cài vào một câu chuyện giả sẽ khiến người dân dễ mất cảnh giác. Nguy cơ còn lớn hơn khi công nghệ được kết hợp với dữ liệu cá nhân bị lộ lọt. Một người gọi điện biết chính xác họ tên, nơi làm việc, thông tin ngân hàng hoặc một số thông tin về giao dịch sẽ dễ tạo lòng tin hơn nhiều so với một cuộc gọi hoàn toàn xa lạ. Theo đại diện Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, deepfake và công nghệ giả mạo giọng nói đang khiến việc nhận diện kẻ lừa đảo khó khăn hơn. Các nhóm tội phạm có thể tạo hình ảnh, video hoặc giọng nói giả với độ chân thực cao, từ đó giả mạo người thân, lãnh đạo doanh nghiệp hoặc người có uy tín để yêu cầu chuyển tiền.
Hoàn thiện hành lang pháp lý
Thực tế, những “chốt chặn” kỹ thuật đã cho thấy hiệu quả. Thông tin từ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, tính đến ngày 23/3/2026, hệ thống trong lĩnh vực ngân hàng và trung gian thanh toán đã phát hiện hơn 688 nghìn bản ghi tài khoản, ví điện tử và thẻ ngân hàng nghi ngờ gian lận, hỗ trợ cảnh báo khoảng 3,5 triệu lượt khách hàng. Hơn 1,1 triệu lượt khách hàng đã dừng hoặc hủy giao dịch, qua đó bảo vệ hơn 3.990 tỷ đồng có nguy cơ rơi vào tay kẻ gian.
Nhằm hoàn thiện đồng bộ hành lang pháp lý về bảo vệ an ninh mạng, ngày 19/8 vừa qua, Chính phủ đã ban hành đồng loạt 7 Nghị định nhằm cụ thể hóa và triển khai các quy định trong lĩnh vực an ninh mạng. Các nghị định bao quát từ phòng ngừa, xử lý hành vi sử dụng công nghệ thông tin, mạng máy tính, mạng viễn thông và phương tiện điện tử xâm phạm an ninh, trật tự; phòng, chống tin giả, tin sai sự thật; lực lượng bảo vệ an ninh mạng; xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân; bảo vệ hệ thống thông tin; kinh doanh sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng đến các biện pháp thi hành Luật An ninh mạng.
Đáng lưu ý là Nghị định 330/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trong đó có các quy định xử lý liên quan đến tài khoản số phục vụ giao dịch tài chính được mở bằng thông tin định danh giả mạo, cũng như nhiều hành vi vi phạm trên không gian mạng. Đây là một trong những cơ sở pháp lý quan trọng để tăng trách nhiệm của các chủ thể trong hệ sinh thái số.
Tuy nhiên, hàng rào pháp lý và công nghệ chỉ là một phần của lời giải. Các chuyên gia của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) khuyến cáo, lớp phòng vệ cuối cùng vẫn nằm ở chính người dân. Mọi người cần hình thành “phản xạ số”, khi có người yêu cầu chuyển tiền gấp, cung cấp OTP, thông tin thẻ, cài ứng dụng hoặc truy cập một đường link, việc đầu tiên là dừng lại và kiểm chứng bằng một kênh độc lập. Nhận được tin nhắn đổi điểm thưởng, hãy chủ động mở ứng dụng ngân hàng hoặc gọi tổng đài chính thức thay vì bấm vào đường link được gửi tới. Nhận tin người thân cần tiền, hãy gọi vào số điện thoại đã lưu và nói những chuyện chỉ hai bên biết. Chỉ vài phút kiểm tra có thể bảo vệ khoản tiền tích cóp trong nhiều năm.
Sáu tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 959 vụ lừa đảo trực tuyến, giảm 56% so cùng kỳ năm 2025; thiệt hại ước khoảng 1.500 tỷ đồng, giảm khoảng 38%. Số vụ lừa đảo giảm là tín hiệu tích cực cho thấy các “lá chắn” số đang từng bước phát huy hiệu quả.
