Là bước đi then chốt trong tiến trình chuyển giao quyền lực tại Syria, hướng tới mục tiêu ổn định đất nước, song cuộc bầu cử theo hình thức mới cũng dấy lên lo ngại về tính công bằng, toàn diện và bao trùm về chính trị.
Cuộc bỏ phiếu ở Syria diễn ra trong bối cảnh Tổng thống tạm quyền Ahmed al-Sharaa nỗ lực ổn định đất nước sau quãng thời gian Syria bị tàn phá nặng nề và chia rẽ sâu sắc bởi 14 năm nội chiến và các đợt bùng phát bạo lực liên quan tới giáo phái gần đây. Chính phủ lâm thời đang tìm cách xây dựng lại các thể chế nhà nước và củng cố tính hợp pháp và Tổng thống al-Sharaa tích cực thúc đẩy hoạt động ngoại giao với hy vọng nhận được sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế trong nỗ lực tái thiết Syria.
Cuộc tổng tuyển cử đầu tiên của Syria trong “thời hậu al-Assad” ban đầu dự kiến được tổ chức vào tháng 9/2025, song bị hoãn lại do vấn đề an ninh không bảo đảm ở một số địa phương. Cụ thể là các cuộc đụng độ chết người hồi tháng 7 ở tỉnh Sweida, cũng như tình hình an ninh bấp bênh tại Raqqa và Hasakah, các khu vực do Lực lượng Dân chủ Syria của người Kurd kiểm soát. Trước đó, hồi tháng 3, chính phủ lâm thời đã ban hành Tuyên bố Hiến pháp hướng dẫn về giai đoạn tạm thời cho đến tổng tuyển cử. Văn kiện này bảo tồn vai trò trung tâm của Luật Hồi giáo, cũng như bảo đảm quyền phụ nữ và quyền tự do ngôn luận.
Theo sắc lệnh tạm thời về bầu cử được Hãng Thông tấn nhà nước Syria SANA đăng tải, cuộc bỏ phiếu được tiến hành tại tất cả các khu vực bầu cử, theo hình thức gián tiếp, để bầu ra Quốc hội gồm 210 thành viên. Danh sách 1.570 ứng cử viên tranh cử được một ủy ban bầu cử cấp cao, do Tổng thống al-Sharaa chỉ định, phê duyệt và công bố. Theo quy định, các ứng cử viên tranh cử phải thuộc đoàn đại cử tri và phụ nữ phải chiếm ít nhất 20% số thành viên đoàn đại cử tri. Khoảng 6.000 thành viên các đoàn đại cử tri tiến hành bỏ phiếu tại 50 khu vực bầu cử. Vì lý do an ninh và chính trị, cuộc bỏ phiếu không được tiến hành tại các khu vực đông bắc do lực lượng người Kurd kiểm soát và tỉnh Sweida do các nhóm vũ trang Druze nắm giữ.
Chính phủ tạm quyền Syria giải thích, việc chọn cơ chế bầu cử gián tiếp thay vì phổ thông đầu phiếu là do dữ liệu dân số không ổn định và nhiều vùng mất kiểm soát, cộng thêm việc nội chiến kéo dài khiến hàng triệu người phải di dời, thất lạc giấy tờ. Bầu cử gián tiếp là giải pháp tạm thời, phù hợp bước chuyển tiếp hiện nay trước khi có thể tổ chức cuộc bầu cử phổ thông trực tiếp trong tương lai.
Tuy nhiên, tính minh bạch, công bằng của cuộc bỏ phiếu, cũng như tính đại diện của Quốc hội được bầu thông qua hình thức bỏ phiếu gián tiếp bị đặt dấu chấm hỏi. Có ý kiến cho rằng, cuộc bỏ phiếu gián tiếp thiếu tính đại diện và bị kiểm soát. Việc cử tri không được tham gia bỏ phiếu trực tiếp, mà quyền lựa chọn thành viên Quốc hội nằm chủ yếu trong tay các ủy ban và đại cử tri, khiến cuộc bầu cử giảm đi tính công bằng và minh bạch, có thể tạo điều kiện cho chính quyền lâm thời và các nhóm quyền lực kiểm soát quá trình bầu cử. Việc Tổng thống có quyền bổ nhiệm tới một phần ba số ghế Quốc hội cũng dấy lên nghi ngại về việc cơ quan lập pháp có thể bị lợi dụng làm công cụ chính trị, thay vì là cơ quan đại diện của người dân.
Có ý kiến lo ngại cuộc bỏ phiếu không bảo đảm sự tham gia của phụ nữ cũng như các nhóm tôn giáo và sắc tộc thiểu số. Quy định phụ nữ phải chiếm 20% trong số đại cử tri, song điều này không bảo đảm phụ nữ chiếm tỷ lệ tương đương trong danh sách ứng cử viên. Thực tế, phụ nữ chỉ chiếm tỷ lệ 20% số ứng cử viên tại một phần tư số khu vực bầu cử, trong khi ở một nửa số khu vực, tỷ lệ ứng cử viên nữ chỉ 10% hoặc ít hơn.
Ngoài ra, việc loại trừ hoặc trì hoãn bầu cử ở các khu vực không do chính quyền trung ương kiểm soát làm giảm tính đại diện toàn quốc của Quốc hội mới. Việc bỏ phiếu không được tiến hành tại một số khu vực đồng nghĩa 19 ghế trong Quốc hội mới sẽ bị bỏ trống.
Quốc hội mới của Syria được kỳ vọng đặt nền móng cho một tiến trình dân chủ rộng lớn hơn sau gần 14 năm nội chiến. Theo quy định, Quốc hội có nhiệm vụ thông qua các đạo luật nhằm cải tổ các chính sách kinh tế và phê chuẩn các thỏa thuận định hình lại chính sách đối ngoại của Syria. Song, Quốc hội mới chỉ có nhiệm kỳ 30 tháng và trong thời gian đó, Chính phủ tạm quyền có nhiệm vụ chuẩn bị một cuộc bỏ phiếu theo hình thức phổ thông đầu phiếu cho cuộc tổng tuyển cử tiếp theo.
