Hoàn thiện thể chế đáp ứng yêu cầu phát triển mới
Tại Hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 11/6, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Thành Hưng cho biết Luật Hải quan năm 2014 đã có hiệu lực từ đầu năm 2015 và trải qua hơn 12 năm thực hiện. Trong bối cảnh yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản lý nhà nước ngày càng cao, nhiều quy định cần được rà soát, sửa đổi để phù hợp với thực tiễn.
Theo ông Nguyễn Thành Hưng, dự thảo Luật lần này dự kiến sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ 42 điều, đồng thời bổ sung 4 điều mới. Việc sửa đổi nhằm thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đảng và Nhà nước liên quan đến phát triển kinh tế tư nhân, chuyển đổi số quốc gia và đổi mới công tác xây dựng pháp luật.
Đại diện cơ quan soạn thảo cho rằng hoạt động xuất nhập khẩu hiện nay đã có nhiều thay đổi so với thời điểm Luật Hải quan được ban hành. Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, logistics, các mô hình kinh doanh xuyên biên giới và yêu cầu kết nối dữ liệu đặt ra nhu cầu xây dựng cơ chế quản lý linh hoạt hơn, phù hợp với môi trường thương mại số.
Một trong những định hướng quan trọng của dự thảo là tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và quản lý dựa trên đánh giá rủi ro.
Dưới góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đánh giá cao nỗ lực của Bộ Tài chính và Cục Hải quan trong quá trình xây dựng dự thảo luật. Theo ông, việc sửa đổi Luật Hải quan diễn ra trong bối cảnh hoạt động thương mại quốc tế đang thay đổi nhanh chóng, đặc biệt là sự phát triển của thương mại điện tử xuyên biên giới và những biến động liên tục của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng các mục tiêu cải cách cần được cụ thể hóa bằng những quy định định lượng rõ ràng, khả thi và có thể thực hiện được trong thực tế. Các chính sách mới cần bảo đảm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng không làm phát sinh thêm các nghĩa vụ hoặc chi phí tuân thủ không cần thiết.
Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý hải quan
Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực hải quan.
Theo ông Nguyễn Thành Hưng, việc rà soát các quy định hiện hành nhằm bảo đảm phù hợp với chủ trương tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Trên tinh thần đó, dự thảo đề xuất bãi bỏ quy định giao Chính phủ quy định cụ thể về tổ chức, nhiệm vụ và hoạt động của Hải quan các cấp tại khoản 2 Điều 14 của Luật hiện hành.
Việc điều chỉnh này nhằm tạo điều kiện để Bộ Tài chính chủ động hơn trong công tác tổ chức và điều hành, phù hợp với yêu cầu thực tiễn trong từng giai đoạn phát triển.
Phân tích thêm về nội dung này, ông Kim Long Biên, Trưởng Ban Pháp chế, Cục Hải quan cho rằng việc điều chỉnh một số quy định chi tiết theo hướng tăng tính chủ động trong quá trình điều hành sẽ giúp cơ quan quản lý phản ứng nhanh hơn trước những thay đổi của môi trường kinh doanh và thương mại quốc tế.
Tuy nhiên, theo ông Kim Long Biên, cùng với việc mở rộng quyền chủ động trong quản lý, cần bảo đảm tính ổn định, minh bạch và dự báo được của hệ thống pháp luật. Công tác xây dựng văn bản hướng dẫn phải được thực hiện chặt chẽ, có sự tham gia của các đối tượng chịu tác động nhằm hạn chế những khó khăn phát sinh trong quá trình thực thi.
Nhiều ý kiến cũng đề nghị dự thảo luật tiếp tục làm rõ các nội dung liên quan đến quản lý rủi ro, ứng dụng công nghệ số và cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan với doanh nghiệp. Đây được xem là những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đồng thời tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.
Đại diện Cục Hải quan cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến góp ý của cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và các chuyên gia trong quá trình hoàn thiện dự thảo. Mục tiêu là xây dựng các quy định rõ ràng, minh bạch, tạo điều kiện để người khai hải quan thực hiện thủ tục nhanh chóng, thuận lợi và phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia.
Theo định hướng của cơ quan quản lý, việc hoàn thiện Luật Hải quan lần này không chỉ nhằm xử lý những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi mà còn tạo cơ sở pháp lý cho quá trình hiện đại hóa hải quan, thúc đẩy tuân thủ tự nguyện và nâng cao hiệu quả quản lý trên cơ sở đánh giá rủi ro.
Theo Nghị quyết số 123/2026/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về điều chỉnh Chương trình lập pháp năm 2026, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan dự kiến sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét tại phiên họp tháng 8/2026 sau khi hoàn thiện hồ sơ theo quy định. Đây được kỳ vọng sẽ là bước đi quan trọng trong tiến trình cải cách và hiện đại hóa ngành Hải quan trong giai đoạn tới.
