Không để nhà, đất dôi dư tiếp tục nằm chờ

Tại Công văn số 14684/BTC-QLCS ngày 18/9/2026, Bộ Tài chính yêu cầu các Bộ, cơ quan Trung ương và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố đẩy nhanh việc sắp xếp, bố trí, xử lý và khai thác nhà, đất sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính. Mục tiêu được xác định rõ là hoàn thành việc khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư trong năm 2026.

Không dừng lại ở phê duyệt phương án

Thời gian qua, hệ thống cơ chế, chính sách về quản lý, sử dụng tài sản công đã liên tục được sửa đổi, bổ sung. Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính đã ban hành nhiều quy định, cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp.

Việc triển khai bước đầu góp phần bảo đảm cơ sở vật chất cho các cơ quan, tổ chức, đơn vị và chính quyền các cấp hoạt động theo mô hình mới. Quá trình sắp xếp không làm gián đoạn việc giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công cho người dân và doanh nghiệp. Một số cơ sở nhà, đất dôi dư cũng từng bước được đưa vào khai thác, tạo nguồn lực cho phát triển kinh tế-xã hội.

Tuy nhiên, qua tổng hợp báo cáo của các Bộ, cơ quan Trung ương, địa phương và kết quả thanh tra chuyên đề, Bộ Tài chính nhận định công tác sắp xếp, xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư vẫn còn những hạn chế, thiếu sót. Tiến độ thực hiện tại một số nơi còn chậm.

Vấn đề đặt ra không chỉ là xác định tài sản nào đã dôi dư mà còn phải hoàn thiện phương án và tổ chức thực hiện sau khi phương án được phê duyệt. Một cơ sở nhà, đất dù đã được đưa vào danh mục nhưng chưa xác định rõ hướng xử lý vẫn chưa thể trở thành nguồn lực phục vụ phát triển.

Bộ Tài chính yêu cầu hoàn thành phê duyệt phương án xử lý, khai thác và xác định rõ đầu mối thực hiện. Từng cơ sở phải được phân loại theo các nhóm: tiếp tục sử dụng; chuyển đổi công năng; thu hồi; điều chuyển; chuyển giao hoặc xử lý theo hình thức khác. Đây là cơ sở để xác định trách nhiệm, thẩm quyền và tiến độ, tránh tình trạng tài sản đã được thống kê nhưng tiếp tục nằm chờ.

Quỹ đất và cơ sở vật chất dôi dư được yêu cầu ưu tiên cho y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, sinh hoạt cộng đồng, an sinh xã hội, hành chính công và các thiết chế phục vụ trực tiếp nhân dân, phát triển kinh tế-xã hội. Hướng xử lý này vừa tận dụng tài sản hiện có, vừa đáp ứng nhu cầu cơ sở vật chất tại địa phương.

Việc chuyển đổi công năng, thu hồi, điều chuyển, chuyển giao, đấu giá công khai hoặc xử lý theo hình thức khác phải được thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự và quy định của pháp luật.

Các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương cũng phải khẩn trương rà soát, ban hành văn bản thuộc thẩm quyền để cụ thể hóa quy định về quản lý, sử dụng tài sản công. Nội dung cần tập trung gồm tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản; chính sách ưu đãi tiền thuê nhà gắn với quyền sử dụng đất thuê của tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà địa phương; phân cấp thẩm quyền quản lý, sử dụng tài sản công.

Đối với tài sản tại đơn vị sự nghiệp công lập, pháp luật hiện hành xác định nguyên tắc tài sản do cấp nào quản lý thì cấp đó quyết định và tổ chức quản lý. Các quy định cũng đã đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh phân cấp cho Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương trong quản lý, sử dụng, xử lý tài sản công.

Với tài sản kết cấu hạ tầng, Nghị định số 127/2025/NĐ-CP đã quy định cụ thể việc phân cấp thẩm quyền quản lý nhà nước. Chính phủ cũng đã ban hành 11 nghị định, Bộ Tài chính ban hành 8 thông tư, trong đó xác định đối tượng được giao quản lý gắn với từng cấp và thẩm quyền đối với từng loại tài sản.

Trên cơ sở đó, các cơ quan, địa phương căn cứ điều kiện thực tế và khả năng thực hiện của đơn vị sự nghiệp sau sắp xếp để quyết định hoặc phân cấp thẩm quyền quản lý, sử dụng, khai thác, xử lý tài sản. Việc phân cấp phải phù hợp tình hình thực tiễn, bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả và gắn với cải cách thủ tục hành chính.

Sau khi phương án được phê duyệt, các cơ quan, địa phương phải khẩn trương tổ chức thực hiện, khắc phục tình trạng nhà, đất bỏ hoang, sử dụng kém hiệu quả hoặc không đúng quy định. Yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành phương án mà còn phải đưa tài sản vào khai thác, sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả.

Làm rõ dữ liệu và trách nhiệm xử lý

Muốn xử lý dứt điểm, trước hết phải có dữ liệu đầy đủ và thống nhất. Nếu số lượng, hiện trạng và tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư chưa được cập nhật chính xác, cơ quan quản lý khó xác định đúng quy mô công việc và trách nhiệm của từng đơn vị.

Bên cạnh yêu cầu hoàn thành xử lý trong năm 2026, Bộ Tài chính đặt ra một mốc thời gian gần hơn: chốt số liệu lúc 12 giờ ngày 25/9/2026 để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Các Bộ, cơ quan Trung ương và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố phải chỉ đạo cơ quan tài chính cùng các đơn vị liên quan rà soát, thống kê đầy đủ toàn bộ nhà, đất dôi dư sau sắp xếp. Tiến độ và kết quả xử lý phải được cập nhật chính xác, kịp thời trên Phần mềm theo dõi, tổng hợp nhà, đất dôi dư.

Phạm vi cập nhật là các cơ sở nhà, đất do cơ quan, tổ chức, đơn vị quản lý nhưng dôi dư, không còn nhu cầu sử dụng kể từ ngày 1/1/2025, không bao gồm nhà, đất của doanh nghiệp.

Một yêu cầu đáng chú ý là đối chiếu dữ liệu trên phần mềm với số liệu do Thanh tra Chính phủ tổng hợp qua thanh tra phòng, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng nhà, đất và thanh tra chuyên đề về các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp.

Nếu có chênh lệch, các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương phải có văn bản nêu rõ nguyên nhân, gửi Bộ Tài chính chậm nhất ngày 25/9/2026. Việc giải trình nhằm hạn chế tình trạng thống kê thiếu tài sản, cập nhật chưa đúng hiện trạng hoặc chưa phản ánh đầy đủ kết quả xử lý.

Dữ liệu chính xác cũng là cơ sở nhận diện những nơi còn chậm, những cơ sở chưa có phương án và những tài sản đã có phương án nhưng chưa được đưa vào khai thác. Qua đó, trách nhiệm được xác định tới từng cơ quan, tổ chức, đơn vị trực tiếp quản lý tài sản.

Cùng với rà soát dữ liệu, các cơ quan, địa phương phải tăng cường giám sát, thanh tra, kiểm tra và thực hiện đầy đủ kết luận, kiến nghị của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra Bộ Quốc phòng, Thanh tra Bộ Công an, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, thanh tra các tỉnh, thành phố và các cơ quan kiểm tra, giám sát.

Ngày 20/7/2026, Thanh tra Chính phủ đã gửi các Bộ, cơ quan ngang Bộ và UBND các tỉnh, thành phố văn bản tổng hợp những dạng hành vi sai phạm, vi phạm, sai sót phổ biến được phát hiện qua thanh tra phòng, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng nhà, đất. Các đơn vị phải rà soát, rút kinh nghiệm và khắc phục những tồn tại thuộc phạm vi quản lý.

Bộ Tài chính cũng đề nghị tổ chức các đoàn công tác trực tiếp kiểm tra, đôn đốc và hướng dẫn, tập trung vào những đơn vị, địa bàn còn nhiều cơ sở nhà, đất chưa hoàn thành xử lý. Qua kiểm tra, những vướng mắc về hồ sơ, thẩm quyền và phương án sử dụng cần được nhận diện, tháo gỡ kịp thời.

Mốc hoàn thành trong năm 2026 cho thấy quá trình xử lý nhà, đất dôi dư đã bước sang giai đoạn phải tạo ra kết quả cụ thể. Việc thống kê và phê duyệt phương án vẫn cần thiết nhưng không thể là đích cuối cùng.

Mỗi cơ sở nhà, đất cần có đầu mối quản lý, phương án xử lý và thời hạn thực hiện rõ ràng. Những tài sản còn giá trị sử dụng phải sớm được bố trí cho các nhu cầu thiết yếu; tài sản không còn phù hợp phải được xử lý công khai, đúng pháp luật. Chỉ khi nguồn lực nhà, đất được đưa trở lại phục vụ người dân và phát triển kinh tế-xã hội, yêu cầu chống lãng phí sau sắp xếp mới đi vào thực chất.