Sớm hình thành Trung tâm đổi mới sáng tạo, tiến tới lập Sàn giao dịch thương mại ngành xây dựng

Tại hội nghị, lãnh đạo Bộ Xây dựng đã giao các đơn vị, cơ quan chức năng liên quan nghiên cứu, xây dựng Đề án, hình thành Trung tâm Đổi mới sáng tạo của Bộ Xây dựng làm đầu mối tập hợp các kết quả nghiên cứu, kết nối với doanh nghiệp áp dụng vào thực tiễn. Các viện, trường, doanh nghiệp,… hình thành ngay Trung tâm đổi mới sáng tạo và tiến tới thành lập Sàn giao dịch thương mại của ngành xây dựng.

Gỡ “điểm nghẽn” thể chế

Phát biểu ý kiến chỉ đạo tại Hội nghị, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, phát triển khoa học công nghệ là xu thế tất yếu, phù hợp quy luật phát triển của nhân loại, là yêu cầu không thể thiếu để bảo đảm sự phát triển nhanh và bền vững của mỗi quốc gia. Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW “Về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”. Đây là Nghị quyết quan trọng, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ trong chiến lược phát triển khoa học và công nghệ nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển toàn diện của đất nước.

Để triển khai Nghị quyết, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 71/NQ-CP: Sửa đổi, bổ sung cập nhật Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, nhằm thể chế hóa và thực hiện đầy đủ các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đề ra trong Nghị quyết; hiện thực hóa mục tiêu đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế-xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới.

Đối với ngành xây dựng, Nghị quyết càng có ý nghĩa to lớn khi đất nước đứng trước đòi hỏi ngày càng cao về hạ tầng kỹ thuật hiện đại, tốc độ đô thị hóa, yêu cầu phát triển xanh-thông minh-bền vững ngày càng cấp thiết. Mô hình quản lý truyền thống và cách làm thủ công không còn phù hợp; để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và hội nhập sâu rộng cần phải lấy khoa học công nghệ, chuyển đổi số làm nền tảng.

“Công nghiệp hóa là con đường ngắn nhất để tạo ra tăng trưởng kinh tế bền vững và có thể đi đến thịnh vượng. Công nghiệp hóa trong lĩnh vực xây dựng sẽ giúp thúc đẩy đô thị hóa nhanh; giải quyết nhu cầu nhà ở, khu công nghiệp, hạ tầng kỹ thuật, xã hội, giáo dục,... Công nghiệp hóa trong lĩnh vực giao thông sẽ giúp thúc đẩy phát triển hạ tầng vận tải (đường bộ, cảng biển, sân bay, đường sắt,...) để luân chuyển nguyên liệu và hàng hóa”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Người đứng đầu Bộ Xây dựng cũng giao các đơn vị liên quan tham gia điều chỉnh, bổ sung các quy định về khoa học công nghệ để đồng bộ, minh bạch, dễ thực hiện; xây dựng cơ chế vượt trội, đặc thù cho các lĩnh vực mũi nhọn của ngành; mở rộng cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng; tập trung nguồn lực khoa học công nghệ để “giải mã công nghệ” và “Việt Nam hoá” các công nghệ chuyên ngành nhằm nhanh chóng đưa vào ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam.

“Các đơn vị, tổ chức khoa học công nghệ, doanh nghiệp trong ngành cần hoạch định, triển khai các đề tài nghiên cứu, ứng dụng khoa học, chuyển đổi số để giải quyết một số bài toán lớn về phát triển đô thị thông minh; giao thông thông minh; nghiên cứu, ban hành cơ chế, chính sách phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ ngành xây dựng, có chính sách thu hút chuyên gia, nhà khoa học về làm việc tại các đơn vị nghiên cứu; ứng dụng mô hình BIM và trí tuệ nhân tạo (AI) để khảo sát, thiết kế, thi công, nghiệm thu và vận hành công trình xây dựng dân dụng, công nghiệp, công trình xây dựng giao thông”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu.

Công nghiệp hóa là con đường ngắn nhất để tạo ra tăng trưởng kinh tế bền vững và đi đến thịnh vượng. Công nghiệp hóa trong lĩnh vực xây dựng giúp thúc đẩy đô thị hóa nhanh; trong lĩnh vực giao thông giúp thúc đẩy phát triển hạ tầng vận tải để luân chuyển nguyên liệu và hàng hóa.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh

Bên cạnh đó, lãnh đạo Bộ Xây dựng cũng giao các đơn vị chức năng chủ trì, phối hợp Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội (Viettel), Tập đoàn Bưu chính viễn thông Việt Nam nghiên cứu, xây dựng kế hoạch ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hỗ trợ xây dựng; hỏi đáp văn bản quy phạm pháp luật lĩnh vực Xây dựng; xây dựng kế hoạch tổng thể, kiến trúc tổng thể ứng dụng hệ thống quản lý giao thông thông minh trên toàn quốc; hoàn thành trong quý I/2026.

Chuyển biến thực chất

Theo ông Lê Trung Thành, Vụ trưởng Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), triển khai 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trong Nghị quyết, đến nay, các hoạt động khoa học công nghệ, chuyển đổi số đã có chuyển biến thực chất trong toàn ngành. Bộ đã chú trọng nâng cao nhận thức, đột phá về đổi mới tư duy, xác định quyết tâm chính trị mạnh mẽ, tạo xung lực mới, khí thế mới trong toàn xã hội về phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số quốc gia,... Cùng đó, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ trong hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị; nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, hiệu lực quản lý nhà nước trên các lĩnh vực, bảo đảm quốc phòng và an ninh.

Đơn cử như: Xây dựng sàn giao dịch bất động sản; định danh tàu thuyền; thu phí không dừng tại bến xe, bãi đỗ trong đô thị, cải thiện quản lý giao thông, thúc đẩy văn minh đô thị; Đề án đầu tư Trung tâm quản lý hệ thống giao thông thông minh quốc gia,… Mặt khác, ngành cũng thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong doanh nghiệp; hợp tác quốc tế trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ông Lê Thanh Tùng, Giám đốc Trung tâm Công nghệ thông tin (Bộ Xây dựng) cho biết, Chương trình chuyển đổi số quốc gia đã xác định ngành xây dựng là 1 trong 8 lĩnh vực được ưu tiên chuyển đổi số. Đối với cung cấp dịch vụ công trực tuyến, Bộ Xây dựng luôn nằm trong nhóm 3 bộ, ngành dẫn đầu, đặc biệt vươn lên xếp hạng nhất trong hai năm 2023 và 2024. Bộ cũng đặt mục tiêu hoàn thiện 4 bộ cơ sở dữ liệu nền tảng dùng chung về kết cấu hạ tầng giao thông, phương tiện, người điều khiển phương tiện và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực giao thông vận tải, nhằm tạo nền tảng cho việc quản lý, điều hành dựa trên dữ liệu số.

Đến nay, Bộ đã hình thành được kho dữ liệu tổng hợp của ngành và hằng năm chia sẻ khoảng 50 triệu dữ liệu của ngành với các bộ, ngành và địa phương đã có 12 trong tổng số 18 cơ sở dữ liệu được hoàn thành và dự kiến toàn bộ sẽ hoàn tất vào năm 2025. Ngoài 2 nhiệm vụ trọng tâm trên, Bộ còn ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin trong nhiều lĩnh vực quản lý chuyên ngành, từ đăng kiểm, hàng hải, đường bộ, quy hoạch đến quản lý nhà ở, nổi bật có hệ thống bán vé điện tử của đường sắt, thu phí không dừng và giao thông thông minh ở đường bộ, hệ thống một cửa quốc gia và giám sát tàu thuyền của hàng hải.

Bộ đang xây dựng chiến lược chuyển đổi số và chiến lược dữ liệu giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045, với 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm cần triển khai trong giai đoạn sắp tới. Trước hết, phấn đấu đưa toàn bộ hoạt động của các cơ quan, đơn vị lên môi trường số. Trên cơ sở hình thành và chuẩn hóa 29 bộ dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước, Bộ sẽ tái cấu trúc quy trình giải quyết thủ tục hành chính, cắt giảm giấy tờ và thành phần hồ sơ phải nộp, thay thế bằng dữ liệu đã có.

Cùng với đó, triển khai dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cải tiến quy trình nghiệp vụ của toàn bộ 448 thủ tục hành chính, xây dựng hệ thống dịch vụ công trực tuyến phục vụ các đơn vị thuộc bộ; 34 tỉnh, thành phố và 3.321 xã. Mục tiêu đến năm 2026, một nửa dịch vụ của ngành xây dựng sẽ không còn yêu cầu tiếp xúc trực tiếp với người dân, doanh nghiệp; tăng lên 90% vào năm 2027.

Thứ hai, hình thành hạ tầng dữ liệu ngành xây dựng, hướng tới hệ thống thống nhất và dùng chung trên toàn quốc cho cả 2 lĩnh vực xây dựng và giao thông vận tải. Thứ ba, thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động quản lý xây dựng với mục tiêu đẩy mạnh chuyển đổi số ở cả 3 giai đoạn: thiết kế, thi công và vận hành, bảo trì công trình.
Thứ tư, chuyển đổi số mạnh mẽ trong các hoạt động chuyên ngành, hướng tới hình thành hệ sinh thái số của lĩnh vực xây dựng và giao thông vận tải.

Trên nền tảng đó, ngành xây dựng sẽ dần hình thành hệ sinh thái chuyển đổi số, kết nối chính phủ-doanh nghiệp-người dân, khuyến khích đổi mới sáng tạo và tạo ra nhiều dịch vụ giá trị gia tăng.