Tiến độ ì ạch
Với mục tiêu nhanh chóng phục hồi nền kinh tế sau đại dịch Covid-19, việc đẩy mạnh công tác giải ngân vốn đầu tư công được Quốc hội, Chính phủ hết sức quan tâm; trong đó có nguồn vốn vay nước ngoài. Tuy nhiên, ông Trương Hùng Long, Cục trưởng Quản lý nợ và Tài chính đối ngoại (Bộ Tài chính) cho biết, tỷ lệ giải ngân đầu tư công vốn nước ngoài 11 tháng năm 2022 đã gấp gần ba lần tỷ lệ giải ngân sáu tháng đầu năm 2022 (9,12% kế hoạch vốn), nhưng vẫn thấp hơn hẳn so kết quả giải ngân nguồn vốn đầu tư công trong nước.
Quả vậy, theo báo cáo của Bộ Tài chính, lũy kế giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công nguồn vay nước ngoài 11 tháng theo kế hoạch năm 2022 mới đạt 26,06% với 9.014,59 tỷ đồng (trong đó, giải ngân của các bộ, ngành là 4.154,05 tỷ đồng, đạt 35,17%, giải ngân của các địa phương là 4.860,54 tỷ đồng, đạt 21,34%).
Đáng chú ý, đến ngày 30/11/2022, thời điểm sắp kết thúc năm tài chính 2022, Bộ Tài chính nhận được đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch vốn của 8/13 bộ, ngành với tổng số vốn đề nghị giảm là 3.678,5 tỷ đồng (số này không bao gồm 250,364 tỷ đồng của Bộ Tài nguyên và Môi trường; và 50 tỷ đồng của Bộ Y tế đã được chấp thuận điều chỉnh giảm). Cùng với đó, 35/59 địa phương cũng đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch vốn với tổng số vốn đề nghị giảm là 8.804,5 tỷ đồng.
Bộ Tài chính cũng cho biết, có tới 54 địa phương và 10 bộ có tỷ lệ giải ngân dưới 50%. Trong đó sáu bộ và bốn địa phương có tỷ lệ giải ngân 0%; ba bộ và năm địa phương có tỷ lệ giải ngân trên 50% kế hoạch vốn. Trong tổng số 294 dự án, cả nước được giao kế hoạch vốn đầu tư công nguồn nước ngoài năm 2022, có đến 114 dự án chưa giải ngân với số vốn được giao là 6.235,2 tỷ đồng, chiếm 18,03% kế hoạch; 47 dự án giải ngân dưới 20%; 59 dự án giải ngân trong khoảng 20-50%; 74 dự án giải ngân hơn 50%.
Bên cạnh đó, theo Công văn số 3261/BKHĐT-TH ngày 19/5/2022 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư về thông báo kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân kế hoạch đầu tư vốn ngân sách năm 2021 sang năm 2022, vốn đầu tư công nguồn vốn nước ngoài trong kế hoạch vốn năm 2021 được kéo dài sang năm 2022 là 5.321,9 tỷ đồng. Dẫu vậy, đến hết tháng 11 vừa qua, tỷ lệ giải ngân của phần vốn này cũng chỉ đạt 23,65% (1.233,7 tỷ đồng).
Phối hợp tháo gỡ vướng mắc
Về nguyên nhân dẫn đến chậm giải ngân, đại diện Cục Quản lý nợ và Tài chính đối ngoại, Bộ Tài chính cho biết, tỷ lệ giải ngân đầu tư công nguồn vốn nước ngoài thấp chủ yếu xuất phát từ các vướng mắc trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện dự án, dẫn đến việc không có khối lượng hoàn thành để giải ngân. Bên cạnh đó, nhiều dự án đã có khối lượng hoàn thành nhưng chưa được kiểm soát chi, thậm chí đã kiểm soát chi nhưng chưa được tập hợp để gửi hồ sơ rút vốn.
Cụ thể, những dự án chưa có khối lượng hoàn thành thường do các nguyên nhân như: Chậm triển khai các công tác sẵn sàng cho đầu tư, chậm giải phóng mặt bằng, tái định cư; chậm thiết kế cơ sở; chậm đấu thầu, vướng mắc trong đấu thầu hoặc vướng trong thực hiện hợp hiện hợp đồng với nhà thầu; dự án thực hiện các thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư, điều chỉnh dự án, điều chỉnh hiệp định vay; dự án chậm tiến hành công tác nghiệm thu, thanh toán hoặc đang kiện toàn ban quản lý dự án; dự án không triển khai được do ảnh hưởng thời tiết, bão lũ, sạt lở,... Một nguyên nhân khác là những dự án có kế hoạch vốn năm 2021 kéo dài, về nguyên tắc, phải được thực hiện và giải ngân trước ngày 31/12/2022 nhưng thực tế, kế hoạch vốn kéo dài này được thông báo và giao chậm (tháng 5/2022) nên nhiều dự án không thể giải ngân trước kế hoạch vốn năm 2022, đồng thời kế hoạch vốn năm 2021 kéo dài cũng bị chậm giải ngân.
Với thực trạng kết quả giải ngân vốn nước ngoài nói trên, Thứ trưởng Tài chính Võ Thành Hưng đánh giá, nhiệm vụ giải ngân vốn đầu tư công nói chung, trong đó có nguồn vốn nước ngoài của Chính phủ trong hai tháng còn lại của kế hoạch vốn năm 2022, đặt ra rất nhiều thách thức, cần có các biện pháp giải quyết kịp thời. Ông Võ Thành Hưng cũng đề nghị các bộ, ngành, địa phương khẩn trương rà soát các vướng mắc, bám sát từng dự án để chỉ đạo các nhà thầu thực hiện, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ thủ tục thanh toán, rút vốn. Cùng với đó, rà soát lại quy chuẩn, tiêu chuẩn định mức, đơn giá vật tư thiết bị phù hợp mặt bằng giá mới; báo cáo cụ thể với Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư để có đánh giá chuẩn xác số liệu, nêu rõ khó khăn, vướng mắc, cam kết triển khai, đề xuất giải pháp; Bộ Kế hoạch và Đầu tư xem xét các vấn đề về thủ tục, kiến nghị của các bộ, ngành, địa phương, trong đó có điều chỉnh tổng mức, điều chỉnh kế hoạch vốn.
Để thúc đẩy tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, Bộ Tài chính cũng đề nghị Chính phủ sớm ban hành Nghị định sửa đổi Nghị định số 114/2021/NĐ-CP ngày 16/12/2021 về quản lý và sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi của nhà tài trợ nước ngoài phù hợp Luật số 03/2022/QH15, ban hành ngày 11/1/2022, theo hướng đơn giản hóa quy trình, thủ tục nhằm tháo gỡ ngay các khó khăn, vướng mắc trong giải ngân vốn nước ngoài, tăng cường phân cấp trong quản lý, sử dụng vốn ODA gắn với trách nhiệm của cấp, đơn vị sử dụng vốn ODA. Bộ Xây dựng, Bộ Giao thông vận tải phối hợp các bộ, ngành liên quan rà soát, nghiên cứu bổ sung xây dựng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn định mức, đơn giá vật tư, thiết bị chuyên ngành đường sắt để có căn cứ áp dụng, thực hiện.
Nếu không chấm dứt vòng lặp lại của tình trạng chậm giải ngân vốn đầu tư công nguồn vốn vay nước ngoài, sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến các nỗ lực phục hồi kinh tế sau đại dịch Covid-19 cũng như đến kết quả thực hiện các nhiệm vụ kinh tế-xã hội của giai đoạn trung hạn 2021-2025.
