Tăng trưởng không chỉ là quy mô GDP

Tăng trưởng không thể chỉ dựa vào làm nhiều hơn, mà phải dựa vào làm hiệu quả hơn, thông minh hơn và tạo ra giá trị cao hơn. Do vậy, muốn có tăng trưởng hai con số, hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, Việt Nam cần chuyển sang mô hình tăng trưởng mới, kiến tạo dư địa phát triển mới. Tiến sĩ Huỳnh Thanh Điền, giảng viên Trường đại học Nguyễn Tất Thành, đã có cuộc trao đổi với Nhân Dân cuối tuần về vấn đề này.

Tiến sĩ chuyên ngành kinh tế phát triển, giảng viên Trường đại học Nguyễn Tất Thành, Huỳnh Thanh Điền
Tiến sĩ chuyên ngành kinh tế phát triển, giảng viên Trường đại học Nguyễn Tất Thành, Huỳnh Thanh Điền

- Mục tiêu tăng trưởng hai con số thực chất không chỉ là câu chuyện về quy mô GDP, mà còn phản ánh sự thay đổi về chất lượng tăng trưởng. Theo ông, Việt Nam cần làm gì để đạt được mục tiêu này?

- Thực tế minh chứng, mô hình tăng trưởng truyền thống dựa nhiều vào lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên, mở rộng vốn đầu tư và gia công đã dần chạm ngưỡng. Dư địa từ dân số trẻ, tài nguyên và lợi thế chi phí thấp không còn nhiều, vì vậy rất khó đạt tăng trưởng cao nếu vẫn tiếp tục đi theo quán tính cũ. Việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng là yêu cầu bắt buộc nếu Việt Nam muốn hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.

Nhưng tăng trưởng không thể chỉ dựa vào làm nhiều hơn, mà phải dựa vào làm hiệu quả hơn, thông minh hơn và tạo ra giá trị cao hơn. Do vậy, muốn tăng trưởng hai con số, Việt Nam cần chuyển sang mô hình tăng trưởng mới, dựa trên hai hướng lớn: Cơ cấu lại các hoạt động hiện hữu và kiến tạo dư địa phát triển mới theo hướng nâng cao năng suất, tăng hàm lượng giá trị gia tăng, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính.

Song song đó, Việt Nam cần kiến tạo những dư địa phát triển mới theo phương châm: Quy hoạch làm định hướng, hạ tầng làm nền tảng, thể chế làm đột phá và nguồn vốn xã hội làm động lực. Cách tiếp cận này sẽ mở ra các hành lang kinh tế mới, không gian phát triển mới và những lĩnh vực tăng trưởng mới phù hợp xu hướng của thời đại như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, công nghiệp công nghệ cao, logistics, đô thị thông minh và các ngành dịch vụ giá trị cao.

Nghĩa là, tăng trưởng hai con số không chỉ là tăng quy mô GDP, mà là quá trình chuyển đổi chất lượng tăng trưởng. Việt Nam phải chuyển từ tăng trưởng dựa vào khai thác nguồn lực sẵn có sang tăng trưởng dựa vào năng suất, đổi mới sáng tạo, công nghệ, thể chế hiệu quả và sự cộng hưởng giữa các thành phần kinh tế.

- Vậy đâu là những điều mà Việt Nam cần lưu ý, nếu muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm liên tục, thưa ông?

- Trước hết, chúng ta cần tránh rơi vào bẫy tài nguyên và lao động giá rẻ. Nếu chỉ dựa vào khai thác tài nguyên, nhân công rẻ và gia công đơn giản, nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh giai đoạn đầu nhưng sẽ sớm chạm trần và rất khó duy trì tăng trưởng cao.

Thứ hai, tập trung thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) mà thiếu định hướng phát triển doanh nghiệp trong nước. Vai trò của FDI trong phát triển kinh tế rất quan trọng, nhưng nếu khu vực này hoạt động tách rời, nhập khẩu phần lớn đầu vào và ít liên kết với doanh nghiệp nội địa, thì giá trị lan tỏa sẽ hạn chế, thậm chí còn tạo ra mô hình “hai nền kinh tế trong một quốc gia”.

Thứ ba, “giải công nghiệp hóa sớm”, tức chuyển quá nhanh sang tài chính, bất động sản, dịch vụ và hoạt động đầu cơ khi nền tảng công nghiệp chưa vững. Cách đi này có thể tạo tăng trưởng ngắn hạn nhưng không tạo được năng lực sản xuất, công nghệ và việc làm năng suất cao. Với Việt Nam, công nghiệp hóa vẫn phải là trụ cột, nhưng cần hướng theo chiều sâu, gắn với công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp trong nước và chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ tư, mất cân đối trong đào tạo nhân lực. Nếu giáo dục và đào tạo phát triển theo phong trào, xã hội hóa mạnh nhưng không gắn với định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nền kinh tế sẽ dễ rơi vào tình trạng thừa lao động có bằng cấp nhưng thiếu nhân lực kỹ thuật, công nghệ, quản trị và đổi mới sáng tạo. Khi nguồn nhân lực không theo kịp yêu cầu của các ngành chiến lược, Việt Nam sẽ khó nâng cao năng suất, làm chủ công nghệ và khó chuyển sang mô hình tăng trưởng theo chiều sâu.

1.jpg
Nếu khu vực FDI hoạt động tách rời, nhập khẩu phần lớn đầu vào và ít liên kết với doanh nghiệp nội địa, thì giá trị lan tỏa sẽ hạn chế.

- Để Việt Nam có thể trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, theo ông, đâu là yếu tố mang tính quyết định?

- Thực tế, cải cách thể chế, chất lượng nguồn nhân lực, khoa học công nghệ và năng lực quản trị quốc gia đều là điều kiện cần để Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045. Song, nếu phải chọn yếu tố giàu tính quyết định nhất, theo tôi, đó là thể chế kiến tạo gắn với năng lực quản trị quốc gia.

Đây là hai yếu tố giữ vai trò kích hoạt, điều phối và chuyển hóa các nguồn lực thành kết quả phát triển. Một quốc gia có thể có vốn, nhân lực, công nghệ và tiềm năng thị trường, nhưng nếu năng lực chuyển hóa yếu thì các nguồn lực đó dễ bị phân tán, kém hiệu quả hoặc không tạo ra giá trị mới. Mặt khác, thể chế tốt sẽ tạo môi trường minh bạch, ổn định, giảm chi phí tuân thủ, bảo vệ quyền tài sản, khuyến khích đổi mới sáng tạo và giúp nguồn lực dịch chuyển đến nơi sử dụng hiệu quả nhất.

Vì vậy, để đạt mục tiêu đã đề ra cho năm 2045, Việt Nam cần xem cải cách thể chế và nâng cao năng lực quản trị quốc gia là “đột phá của các đột phá”, với trọng tâm là xây dựng một Nhà nước kiến tạo, quản trị bằng dữ liệu, điều phối hiệu quả các nguồn lực và nâng cao năng lực chuyển hóa quốc gia.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Vấn đề cốt lõi không chỉ là có bao nhiêu nguồn lực, mà là quốc gia có đủ năng lực biến nguồn lực thành năng suất, năng lực cạnh tranh và thu nhập cao hay không. Bởi năng lực quản trị quốc gia chính là khả năng điều phối thể chế, công nghệ, nhân lực, vốn và thị trường theo một tầm nhìn phát triển nhất quán.

Tiến sĩ chuyên ngành kinh tế phát triển Huỳnh Thanh Điền

Có thể bạn quan tâm

Dư địa thương mại dịch vụ số đang có tốc độ tăng trưởng vượt trội so với thương mại hàng hóa truyền thống. Ảnh minh hoạ

Nắm bắt lợi thế cạnh tranh cốt lõi

Theo báo cáo “Tương lai Thương mại 2026” vừa được Standard Chartered công bố, đến năm 2031, quá trình đẩy nhanh số hóa có thể đóng góp thêm 2,8 nghìn tỷ USD vào thương mại quốc tế mỗi năm - tương đương khoảng 7,6 tỷ USD mỗi ngày.

Mặc dù đầu tư FDI vào Việt Nam ngày càng gia tăng, nhưng doanh nghiệp trong nước vẫn đang đứng ngoài chuỗi sản xuất của khu vực FDI. Ảnh: Danh Lam

Chính sách thuế cần tạo động lực tăng trưởng mới

Khi dư địa cạnh tranh bằng nhân công giá rẻ hay ưu đãi thuế suất ngày càng thu hẹp, chính sách thuế cần chuyển mạnh sang khuyến khích tăng trưởng nhờ đổi mới công nghệ, nghiên cứu và phát triển, chuyển đổi số, phát triển xanh và nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước.

Ngành điện cần có một cơ chế đủ minh bạch để nhà đầu tư tư nhân yên tâm bỏ vốn, cùng chung tay, góp sức phát triển hệ thống điện, góp phần hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực năng lượng. Ảnh: Đạt Thành

Hóa giải thách thức để điện tiến trước một bước

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, được xem xét tại Phiên họp thứ sáu của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (dự kiến từ ngày 21-25/9), nhằm thúc đẩy phát triển ngành năng lượng thông qua việc tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế. Đây cũng là điểm mấu chốt để ngành điện chuyển từ tư duy độc quyền tự nhiên sang phát triển thị trường điện cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả.

Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội được kỳ vọng hình thành hành lang liên kết vùng, mở rộng không gian phát triển của Hà Nội và các địa phương trong khu vực.

Mở rộng không gian phát triển từ liên kết vùng

Trong bối cảnh các địa phương trên cả nước đã được sắp xếp lại và chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bài toán phát triển vùng không còn dừng ở việc tăng cường phối hợp giữa những địa giới hành chính riêng biệt mà hướng tới sự kết nối trong tổng thể tổ chức tăng trưởng quốc gia.

Năm 2026, Bộ Tài chính sẽ kịp thời điều chỉnh kế hoạch vốn từ các dự án chậm triển khai, không có khả năng giải ngân sang các dự án có nhu cầu và khả năng giải ngân tốt hơn.

Không để tiếp diễn tình trạng “vốn chờ dự án”

Nguồn lực đầu tư công trong năm 2026 rất lớn, khi mục tiêu giải ngân 100% vốn kế hoạch đang được Chính phủ tiếp tục thúc đẩy nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Trong bối cảnh đó, mỗi đồng vốn đầu tư công chậm ra đến công trường không chỉ làm chậm một dự án, mà còn làm giảm hiệu ứng lan tỏa tới tăng trưởng.

Người nông dân Bắc Ninh nuôi trang trại gà nhờ vay ngân hàng chính sách. Ảnh: Thành Đạt

Đổi mới cách tổ chức nguồn lực và phương thức thực hiện

Một chương trình mục tiêu quốc gia mới được hợp nhất từ bốn Chương trình hiện hành, tập trung bảy nhóm nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời loại bỏ các tầng nấc trung gian chính là kỳ vọng của Quốc hội khi đưa vấn đề này ra xem xét và bấm nút thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp toàn thể trên hội trường ngày 11/8, góp ý cho dự thảo Luật Phát triển đô thị. Ảnh: Quốc Khánh

Tạo khung pháp lý thống nhất, dài hạn, có tầm nhìn

Đánh giá cao sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm luật hóa các cơ chế, các đại biểu Quốc hội thống nhất cho rằng, đây là yêu cầu khách quan, cấp thiết, nhằm hình thành một khung pháp lý thống nhất, dài hạn, có tầm nhìn. Đồng thời tạo cơ sở để phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, rõ trách nhiệm, phát huy tính chủ động của chính quyền đô thị.

Khi dữ liệu đất đai và dữ liệu thuế chưa được liên thông đầy đủ, việc xác minh một cá nhân có thuộc diện miễn thuế hay không vẫn phụ thuộc vào công tác hậu kiểm của cơ quan quản lý.

Thiết thực hỗ trợ người thật sự có nhu cầu nhà ở

Từ ngày 1/7/2026, người dân chuyển nhượng căn nhà hoặc thửa đất ở duy nhất được miễn thuế thu nhập cá nhân nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định tại Nghị định số 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập cá nhân.

Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) được kỳ vọng sẽ xây dựng cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, hiệu quả và phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Bước chuyển trong quản trị tài chính công quốc gia

Với tinh thần xuyên suốt là gắn kết chặt chẽ kế hoạch đầu tư công với cân đối nguồn lực tài chính quốc gia, dự kiến trình Quốc hội xem xét cho ý kiến ngay tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất Quốc hội khóa XVi (dự kiến diễn ra từ ngày 3 đến 24/8), dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) được kỳ vọng tạo bước chuyển biến căn bản trong quản trị tài chính công vì ổn định kinh tế vĩ mô, vì lợi ích quốc gia, dân tộc.

Giai đoạn 2020-2025, sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng của VIMC đạt bình quân hơn 130 triệu tấn/năm, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế biển của đất nước.

Kiến tạo tầm nhìn toàn diện

Mang trên mình sứ mệnh dẫn dắt các thành phần kinh tế, doanh nghiệp nhà nước luôn được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm, dành mọi điều kiện tốt nhất để phát triển.

Hội nghị trực tuyến, tổng kết cuộc Tổng điều tra kinh tế năm 2026 do Ban Chỉ đạo Trung ương tổ chức chiều 13/7/2026.

Bảo đảm dữ liệu trở thành nguồn tài nguyên quan trọng

Định kỳ thực hiện 5 năm một lần, cuộc Tổng điều tra kinh tế lần thứ 7 năm 2026 mang sứ mệnh lịch sử khắc họa bức tranh toàn cảnh về một nền kinh tế Việt Nam trong kỷ nguyên số. Kết quả thu được là cơ sở quan trọng để Đảng, Nhà nước hoạch định các chiến lược phát triển kinh tế-xã hội dài hạn.

Hội thảo “Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp” do Báo Nhân Dân và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp tổ chức sáng 8/7.

Tạo sức đẩy cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030, điều quan trọng không chỉ là huy động thêm nguồn lực mới, mà còn phải giải phóng được những nguồn lực đang bị ách tắc.

Thị trường bất động sản đang chuyển dịch dần sang một cơ chế cạnh tranh mới, không còn là thiếu nguồn cung, không cố sở hữu nhà bằng mọi giá mà là khả năng hấp thụ của dòng tiền. Ảnh HẢI NAM

Tái định hình thị trường bất động sản

Sau giai đoạn tăng nóng kéo dài, thị trường bất động sản bước vào nửa cuối năm 2026 với một trạng thái hoàn toàn khác, khi thanh khoản suy giảm, áp lực lãi vay gia tăng, hiện tượng cắt lỗ xuất hiện ở một số phân khúc. Điều được quan tâm nhất hiện nay là giá bất động sản sẽ diễn biến ra sao, khi các yếu tố cấu thành giá thành như chi phí đất đai, vật liệu xây dựng, nhân công, hạ tầng và chi phí vốn đều ở mức cao?

Nhiều thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu công trình cấp hai trở xuống đã được chuyển giao hoàn toàn từ Bộ về cho các Sở Xây dựng địa phương thực hiện.

Quyết tâm cải cách mạnh mẽ môi trường kinh doanh

Những chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ về cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý đang tạo kỳ vọng về một môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tiết kiệm thời gian và mạnh dạn mở rộng đầu tư.

Kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam tập trung chủ yếu vào các nhóm hàng phục vụ sản xuất như máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện (hơn 99,2 tỷ USD); máy móc, thiết bị và phụ tùng (hơn 31,1 tỷ USD).

Sức bật mới của nền kinh tế

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động nhanh, việc nhập khẩu gia tăng hơn xuất khẩu, khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu chưa hẳn là tín hiệu tiêu cực. Bởi phần lớn mức tăng nhập khẩu đến từ máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất và đầu tư, là chỉ dấu cho thấy cộng đồng doanh nghiệp đang mở rộng năng lực sản xuất để chuẩn bị cho các đơn hàng trong tương lai.

Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được khuyến khích đầu tư, kinh doanh, song kèm theo đó là yêu cầu cam kết về công nghệ, R&D, đào tạo nhân lực người Việt Nam.

Kiến tạo nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia

Nghị quyết Hội nghị lần thứ II Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy phát triển, khai thác hiệu quả mọi nguồn lực cho tăng trưởng bền vững. Theo tinh thần đó, Nghị quyết số 10-NQ/TW, vừa được ban hành, đánh dấu bước chuyển tư duy từ “thu hút vốn” sang xây dựng nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và sản xuất hàng đầu châu Á.

Hiện hệ thống truy xuất nguồn gốc của Việt Nam đã cập nhật khoảng 18.000 sản phẩm của 26/34 tỉnh, thành phố, với 255 vùng trồng và 149 doanh nghiệp tham gia.

Minh bạch truy xuất nguồn gốc nông sản xuất khẩu

Việc thí điểm triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản là minh chứng rõ nét cho quyết tâm của ngành nông nghiệp Việt Nam trong xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, chuẩn hóa dữ liệu và thích ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của các thị trường nhập khẩu. Đây cũng là động thái tích cực nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng phát triển bền vững cho nông sản Việt Nam trong giai đoạn mới.

Là nguồn nguyên liệu chủ lực trong sản xuất E10, nhu cầu mía phục vụ sản xuất ethanol có thể đạt 14-20 triệu tấn mỗi năm.

E10 - Cơ hội đột phá với kinh tế sinh học

Từ ngày 1/6/2026, xăng E10 RON95-III (E10) được bán rộng rãi trên thị trường, thay thế dần xăng khoáng RON95-III. Động thái này được xem là bước tiến lớn trong lộ trình chuyển đổi sang nhiên liệu sạch và giảm phát thải.

Việc Chính phủ nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế lên 1 tỷ đồng là động lực khiến nhiều hộ kinh doanh quan tâm hơn tới việc quản lý doanh thu, vận hành kinh doanh bài bản. Ảnh: Thành Đạt

Thúc đẩy lòng trung thực trong thực hiện nghĩa vụ thuế

Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 141/2026/NĐ-CP nâng ngưỡng doanh thu không thuộc diện chịu thuế từ 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng/năm là chính sách thể hiện rõ chủ trương đồng hành, hỗ trợ hộ kinh doanh phát triển ổn định, bền vững.

Ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch VCCI, Chủ tịch VBCSD, Phó Trưởng ban chỉ đạo Chương trình CSI 2026 phát biểu tại Lễ phát động.

Nối dài hành trình đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp

Hành trình 11 năm không chỉ là dấu mốc về mặt thời gian, mà còn cho thấy sự kiên định của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) trong việc đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp thúc đẩy mô hình tăng trưởng bền vững tại Việt Nam.

Các vụ việc phòng vệ thương mại do Hoa Kỳ khởi xướng đối với Việt Nam có phạm vi rất rộng, trải khắp các nhóm hàng hóa.

Thích ứng với các xu hướng phòng vệ thương mại mới

Thường xuyên tổ chức điều tra “kép”, điều tra “chùm” đối với hàng hóa Việt Nam, các vụ việc phòng vệ thương mại do Hoa Kỳ khởi xướng có phạm vi rất rộng, trải dài từ nhóm hàng nông sản đến công nghiệp chế biến, từ các mặt hàng có kim ngạch lớn đến các sản phẩm ngách.