Minh định vai trò “bệ đỡ” cho nền kinh tế
Nếu như Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, trong đó doanh nghiệp nhà nước là “lực lượng nòng cốt”, thì đến Nghị quyết số 12-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII, khu vực này tiếp tục được xác định “giữ vị trí then chốt” của nền kinh tế. Đặc biệt, vai trò chủ đạo đó tiếp tục được khẳng định tại Đại hội Đảng lần thứ XIV, song hành với yêu cầu phải đổi mới căn bản và toàn diện khu vực này theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả.
Từ sự quan tâm đầu tư của Đảng, Nhà nước, sự đồng hành của các cơ quan cùng sức sáng tạo, đổi mới của các doanh nghiệp nhà nước đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đóng góp to lớn vào kết quả tăng trưởng vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững. Đến nay, số lượng doanh nghiệp nhà nước đã được sắp xếp, tinh gọn mạnh mẽ, hiện còn 473 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn, chưa kể các đơn vị có vốn Nhà nước chi phối. Quy mô tài sản bình quân của một doanh nghiệp nhà nước là 4.100 tỷ đồng, cao gấp 109 lần doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Không chỉ đóng góp lớn cho ngân sách nhà nước mỗi năm, các doanh nghiệp nhà nước lớn như: Viettel, Petrovietnam; Vietnam Airlines hay EVN… đang đảm nhận những lĩnh vực thiết yếu, giữ vai trò nền tảng, bảo đảm an sinh và kiến tạo không gian phát triển cho toàn bộ nền kinh tế.
Dẫn ra những đóng góp to lớn của Petrovietnam - doanh nghiệp nhiều năm liền đạt từ 20-30% tổng thu ngân sách nhà nước, góp phần quan trọng ổn định vĩ mô, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, ông Doãn Thanh Tuấn - Phó Cục trưởng Tài chính doanh nghiệp, Bộ Tài chính, nhận định: Không chỉ đảm trách vai trò trụ cột kinh tế, Petrovietnam còn được xem như những “vọng gác trên biển” của Tổ quốc.
Tương tự, là doanh nghiệp nhà nước chủ lực trong lĩnh vực hàng hải, Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) góp phần quan trọng bảo đảm chuỗi cung ứng, thúc đẩy xuất nhập khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Giai đoạn 2020-2025, sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng của VIMC đạt bình quân hơn 130 triệu tấn/năm; hằng năm, VIMC thu nộp ngân sách nhà nước hơn 5.700 tỷ đồng, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế biển của đất nước.
Theo ông Doãn Thanh Tuấn, gắn liền với chức năng, nhiệm vụ chiến lược, các doanh nghiệp nhà nước hiện nay có vai trò đặc biệt quan trọng đối với ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và an ninh kinh tế quốc gia.
Nhận thức rõ vai trò dẫn dắt trong ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế, tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp có chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng” mới đây, Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Viettel, đề nghị được giao thêm những nhiệm vụ mang ý nghĩa chiến lược quốc gia. “Chính phủ sớm cụ thể hóa quan điểm này bằng các cơ chế, chính sách đủ mạnh để hình thành một đội ngũ doanh nghiệp công nghệ đầu tàu của quốc gia và được giao nhiệm vụ, được trao cơ chế và được tạo điều kiện tham gia phát triển các công nghệ chiến lược, sản phẩm chiến lược quốc gia. Đồng thời, cần tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế tài chính, đầu tư, mua sắm công, thử nghiệm công nghệ, tiếp cận dữ liệu, thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đây chính là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư dài hạn, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và đóng góp nhiều hơn nữa cho tăng trưởng kinh tế của đất nước”, Trung tướng Tào Đức Thắng kiến nghị.
Một cách tiếp cận toàn diện hơn về kinh tế nhà nước
Bước vào giai đoạn phát triển mới, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định vai trò then chốt của doanh nghiệp nhà nước, song theo ông Doãn Thanh Tuấn, định hướng phát triển đã có sự thay đổi căn bản với những điểm mới mang tính chiến lược. Cụ thể, Nghị quyết số 79-NQ/TW xác định, tập trung nguồn lực đầu tư phát triển một số tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt trong các ngành then chốt, chiến lược.
Từ góc nhìn của một nhà lập pháp, Tiến sĩ Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, Nghị quyết số 79-NQ/TW có cách tiếp cận toàn diện hơn về kinh tế nhà nước, nhất là với doanh nghiệp nhà nước, để phát huy hiệu quả cao nhất trong nền kinh tế. Đây cũng là một nghị quyết lần đầu tiên có phạm vi đầy đủ và toàn diện về việc sử dụng, nâng cao hiệu quả sử dụng tất cả các nguồn lực nhà nước.
“Đặc biệt, Nghị quyết số 79-NQ/TW đã đặt ra là nguyên tắc thiết kế chính sách đối với khu vực kinh tế nhà nước nhằm tạo cách xử lý mối quan hệ giữa vai trò quản lý nhà nước và vai trò chủ thể kinh tế của Nhà nước. Các cơ chế, chính sách được thiết kế dựa trên nguyên tắc cạnh tranh, minh bạch, thị trường và sự hợp tác giữa Nhà nước với các thành phần kinh tế khác, chứ không phải tạo ra ưu đãi hay đặc quyền riêng cho kinh tế nhà nước”, ông Phan Đức Hiếu nêu rõ.
Về vấn đề này, chủ trì và phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp, Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng yêu cầu, các doanh nghiệp nhà nước, nhất là các tập đoàn, tổng công ty lớn đẩy nhanh tiến độ các dự án lớn, trọng điểm quốc gia, phát huy vai trò dẫn dắt trong đầu tư hạ tầng, ngành nền tảng, công nghiệp chiến lược, nghiên cứu và phát triển; tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu hơn vào các dự án, chuỗi cung ứng và thị trường do doanh nghiệp nhà nước dẫn dắt. Bộ Tài chính nghiên cứu cơ chế giao trách nhiệm cho các doanh nghiệp nhà nước gắn kết với các doanh nghiệp trong nước.
Điểm đáng chú ý của Nghị quyết số 79-NQ/TW không nằm ở việc mở rộng vai trò khu vực nhà nước, mà ở cách tiếp cận. Các nguồn lực này phải được vận hành, sử dụng và phân bổ theo nguyên tắc thị trường, cạnh tranh và minh bạch.
