Quyết liệt chống lãng phí, khơi thông nguồn lực phát triển

Ngay sau khi được bổ sung chức năng phòng, chống lãng phí, tại cuộc họp ngày 30/10/2024 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (Ban Chỉ đạo), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng ban Chỉ đạo đã nhấn mạnh yêu cầu, chống lãng phí phải được đặt ngang hàng với chống tham nhũng, tiêu cực, mục tiêu cuối cùng là không để lãng phí tài nguyên, khơi thông nguồn lực phát triển.

Bài 1: Bước chuyển chiến lược

Việc bổ sung chức năng của Ban Chỉ đạo đánh dấu bước chuyển chiến lược trong đấu tranh phòng, chống thất thoát, lãng phí, ngăn chặn tình trạng hao mòn nguồn lực quốc gia. Quán triệt quan điểm “làm một vụ, cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực”, các cơ quan chức năng đã hiện thực hóa quyết tâm chính trị của Đảng bằng những minh chứng thuyết phục, kiên quyết xử lý sai phạm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

"Phải có địa chỉ chịu trách nhiệm khi xảy ra thất thoát, lãng phí"

Sau hơn chục năm phơi mưa, nắng khiến gần như hoang hóa, hai công trình Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Việt Đức cơ sở hai tại Ninh Bình đã chính thức đi vào hoạt động, đáp ứng mong đợi của không chỉ của cán bộ, nhân viên hai bệnh viện, ngành y tế, mà hơn thế là hàng triệu người dân các tỉnh phía nam Thủ đô Hà Nội. Hai cơ sở y tế chất lượng cao đi vào hoạt động vừa thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, vừa minh chứng sinh động cho chỉ đạo quyết liệt của Đảng trong đấu tranh phòng, chống thất thoát, lãng phí.

Với quan điểm, dứt khoát không để lãng phí nghiêm trọng tài sản của Nhà nước và nhân dân, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ đạo quyết liệt về việc “phải có địa chỉ chịu trách nhiệm khi để xảy ra thất thoát, lãng phí”; sai phạm phải được xử lý triệt để; đồng thời khởi động trong toàn hệ thống quyết tâm hành động chống lãng phí.

Quá trình thanh tra, kiểm tra, điều tra, truy tố, xét xử, các cơ quan chức năng chỉ rõ những sai phạm có tính hệ thống, xảy ra ở hầu hết các khâu, gây thất thoát, lãng phí tổng số tiền hơn 1.200 tỷ đồng, trong đó xác định rõ trách nhiệm của một số cán bộ lãnh đạo, quản lý, có cả cấp Trung ương và các đơn vị liên quan. Tính chất nghiêm trọng của vụ án có nguyên nhân từ hành vi thiếu kiểm tra, giám sát chặt chẽ; thiếu chuyên môn và không tuân thủ pháp luật về đấu thầu, xây dựng, quản lý tài sản nhà nước, dẫn đến việc ra quyết định trái pháp luật.

Một điển hình nữa là vụ án gây thất thoát, lãng phí xảy ra tại Tổng công ty Xi măng Việt Nam (VICEM) được đưa ra xét xử mới đây với trách nhiệm pháp lý thuộc về 13 bị cáo, gồm nhiều cựu lãnh đạo chủ chốt của VICEM và các đơn vị tư vấn, nhà thầu. Các cơ quan chức năng đã làm rõ hành vi cố ý làm sai lệch các thông số, khiến tổng mức đầu tư của dự án liên tục bị đẩy lên hàng nghìn tỷ đồng. Một số cá nhân thuộc Ban Quản lý dự án đã câu kết, thông đồng với nhà thầu lập khống các hồ sơ về năng lực tài chính, nhân sự để được trúng thầu. Quá trình sai phạm kéo dài từ khâu lập dự án đến bỏ hoang công trình, gây thiệt hại tài sản nhà nước hơn 381 tỷ đồng.

Từ những chỉ đạo mang tính bước ngoặt, quyết liệt, toàn diện của Ban Chỉ đạo và đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Trưởng ban Chỉ đạo, chỉ trong hơn một năm, hàng loạt vụ án rất lớn liên quan các hành vi gây lãng phí, làm thất thoát nguồn lực quốc gia đã được đưa ra xét xử nghiêm minh.

Đồng bộ kỷ luật Đảng và kỷ luật Nhà nước

Qua các vụ án, vụ việc gây thất thoát, lãng phí cho thấy tình trạng lãng phí đang xảy ra ở nhiều lĩnh vực, cấp, ngành, địa phương, đơn vị... Hệ lụy là rất nghiêm trọng, không chỉ làm hao tổn nguồn lực quốc gia, hoang hóa đất đai, phát sinh chi phí sửa chữa, khắc phục; nghiêm trọng hơn, thực tế đó làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với những chủ trương, chính sách vốn rất nhân văn của Đảng, Nhà nước. Yêu cầu đặt ra là phải nhận diện, chỉ rõ các hành vi, biểu hiện lãng phí, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, tổ chức, cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu để kịp thời có giải pháp ngăn chặn, phòng ngừa.

Đúc kết những bài học thực tiễn, Ban Chỉ đạo đã chỉ rõ 7 nhóm hành vi gây lãng phí cần tập trung chỉ đạo phòng, chống, từ vi phạm trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo quản lý, sử dụng; xây dựng, ban hành thể chế về quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; lãng phí trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước; đến lãng phí trong quản lý, khai thác, sử dụng đất đai và các tài nguyên khác...; trọng tâm là phòng, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công.

Hệ thống văn bản, quy định của Đảng trong nhiệm kỳ khóa XIII về kiểm soát quyền lực ở các lĩnh vực, trong đó có công tác quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công đã khẳng định phòng, chống lãng phí không dừng ở nhắc nhở hay rút kinh nghiệm mang tính hình thức, mà đã được “luật hóa”, có định lượng cụ thể để định khung mức độ kỷ luật đối với tổ chức đảng, đảng viên vi phạm.

Tại Hướng dẫn số 63-HD/BCĐTW ngày 16/5/2025, Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nêu rõ, tổ chức, cá nhân gây lãng phí phải bị xem xét trách nhiệm, xử lý nghiêm minh và bồi thường theo quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước và quy định của cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp có vốn nhà nước. Trường hợp vi phạm đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự thì phải chuyển hồ sơ sang cơ quan chức năng để xử lý theo quy định của pháp luật, nghiêm cấm giữ lại để xử lý nội bộ.

Với yêu cầu thực hiện đồng bộ công tác đấu tranh phòng, chống lãng phí, gắn với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, Ban Chỉ đạo quyết liệt yêu cầu ngăn chặn, đẩy lùi, xử lý nghiêm cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và các tổ chức, cá nhân có hành vi gây lãng phí; kiểm tra, giám sát cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu, cán bộ giữ cương vị lãnh đạo, quản lý ở những lĩnh vực, địa bàn, vị trí công tác dễ phát sinh lãng phí, dư luận xã hội quan tâm.

Đồng bộ kỷ luật của Đảng với kỷ luật của Nhà nước, mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 267/2026/NĐ-CP ngày 1/7/2026, quy định chi tiết việc áp dụng hình thức kỷ luật và bồi thường thiệt hại đối với hành vi gây lãng phí và hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí. Đối tượng áp dụng xử lý kỷ luật bao gồm người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu để xảy ra hành vi gây lãng phí ở cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp, lĩnh vực thuộc thẩm quyền được giao quản lý, phụ trách; cán bộ, công chức, viên chức có hành vi gây lãng phí, hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí. Theo Nghị định, việc áp dụng hình thức kỷ luật song song với xem xét, xử lý trách nhiệm bồi thường thiệt hại kinh tế do hành vi lãng phí gây ra.

Trên tinh thần đồng hành để phát triển, Ủy ban Kiểm tra Trung ương luôn sát cánh cùng các địa phương trong triển khai các chủ trương, quyết sách của Đảng, trong đó có nhiệm vụ Bộ Chính trị giao theo Kết luận số 24-KL/ TW ngày 13/4/2026 về tháo gỡ nút thắt cho các dự án tồn đọng kéo dài.

Đồng chí Hà Quốc Trị, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương

Trong cuộc chiến phòng, chống lãng phí, sự đồng bộ kỷ luật chính là việc thông suốt trong hành động, tạo sức mạnh tổng hợp giữ vững kỷ luật, kỷ cương, khơi thông nguồn lực quốc gia. Theo đồng chí Hà Quốc Trị, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương, trên tinh thần đồng hành để phát triển, Ủy ban Kiểm tra Trung ương luôn sát cánh cùng các địa phương trong triển khai các chủ trương, quyết sách của Đảng, trong đó có nhiệm vụ Bộ Chính trị giao theo Kết luận số 24-KL/TW ngày 13/4/2026 về tháo gỡ nút thắt cho các dự án tồn đọng kéo dài. Mục tiêu cốt lõi là định rõ mốc thời gian để “hồi sinh” các dự án đủ điều kiện, tái sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai.

Bước đi đột phá này không chỉ triệt để chống lãng phí, củng cố vững chắc niềm tin chiến lược cho địa phương và doanh nghiệp, mà còn khơi thông mạnh mẽ nguồn lực phát triển.

(Còn nữa)