Bài 1: Tháo gỡ “điểm nghẽn” trong vận hành bộ máy

Tỉnh Quảng Ninh đã hoàn thành sắp xếp, giảm từ 171 xã, phường, thị trấn xuống còn 54 xã, phường, đặc khu; tổ chức vận hành chính quyền địa phương 2 cấp thông suốt, ổn định, không để gián đoạn việc giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp.

Với sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị và sự đồng lòng của nhân dân, sau hơn 1 năm vận hành, bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp càng ngày càng ổn định, tạo nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều điểm nghẽn, nhất là ở chính quyền cấp xã, kéo theo chậm trễ từ việc giải quyết thủ tục hành chính đến việc thực hiện chương trình phát triển kinh tế-xã hội. Trong đó, điểm nghẽn lớn nhất vẫn là những hạn chế trong năng lực cán bộ xã.

Một trong những khó khăn lớn hiện nay là việc phân cấp, phân quyền ở một số lĩnh vực chưa thật sự rõ ràng, đồng bộ. Có thời điểm, một số địa phương còn lúng túng trong xác định thẩm quyền giải quyết công việc; việc phối hợp giữa cấp xã với các sở, ngành chưa thật sự nhịp nhàng, dẫn đến tiến độ xử lý một số nhiệm vụ còn chậm.

Bên cạnh đó, chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở cũng là vấn đề được tỉnh đặc biệt quan tâm. Sau sắp xếp, quy mô địa bàn quản lý lớn hơn, khối lượng công việc tăng lên đáng kể, trong khi năng lực, kinh nghiệm của một bộ phận cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu mới, nhất là ở các lĩnh vực chuyển đổi số, quản trị dữ liệu, đất đai, đầu tư công và giải quyết thủ tục hành chính phức tạp. Thực tế này đòi hỏi phải tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ theo hướng chuyên nghiệp hơn.

Tại xã miền núi Quảng Tân, sau hơn 1 năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng đã nhận diện được những khó khăn, hạn chế trong quá trình vận hành.

Khó khăn lớn nhất đối với xã hiện nay là thiếu công chức có trình độ chuyên môn ở một số lĩnh vực đặc thù như quản lý xây dựng, tài chính, giáo dục và công nghệ thông tin… dẫn đến nhiều cán bộ, công chức phải kiêm nhiệm thêm, khối lượng công việc lớn, có thời điểm quá tải, ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng tham mưu và hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính phục vụ người dân, tổ chức.

Bên cạnh đó, năng lực thích ứng với mô hình mới, kỹ năng nghiên cứu, tổng hợp, tham mưu, xử lý nhiệm vụ đa lĩnh vực của một bộ phận cán bộ, công chức còn hạn chế; nhất là tư duy đổi mới, sáng tạo chưa theo kịp yêu cầu phát triển.

Bí thư Đảng ủy xã Quảng Tân Đào Biên Thùy chia sẻ: “Thực hiện mô hình mới, áp lực công việc tăng nhanh, nhiều nhiệm vụ có tính chuyên sâu được chuyển trực tiếp về cơ sở. Trong khi đó, một bộ phận cán bộ, công chức còn lúng túng trong thay đổi tư duy và phương thức làm việc; kỹ năng xử lý nhiệm vụ liên thông, đa lĩnh vực chưa thật đồng đều. Một số nội dung phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền vẫn cần tiếp tục được hướng dẫn cụ thể, thống nhất để địa phương thuận lợi hơn trong tổ chức thực hiện”.

Một điều dễ thấy, việc giải quyết điểm nghẽn nhân lực như cách làm của nhiều địa phương trong năm qua chỉ mới là giải pháp trước mắt. Song yêu cầu thực tiễn đối với mỗi địa phương trong quá trình vận hành đó lại là phải nâng cao trình độ cán bộ, công chức xã với những cách đào tạo phù hợp với thực tế.

Sau hơn 1 năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thực tế cho thấy, để vận hành suôn sẻ bộ máy chính quyền, quan trọng nhất vẫn là năng lực cán bộ, công chức. Vì vậy, thời gian tới cần tiếp tục rà soát, sắp xếp nhân lực phù hợp với vị trí việc làm cũng như đẩy mạnh nâng cao năng lực cán bộ, công chức cấp xã.

Xã miền núi Bình Liêu sau sáp nhập đã nghiêm túc tổ chức vận hành bộ máy mới và bước đầu đạt được những kết quả tích cực. Đảng ủy xã đã chủ động cụ thể hóa các văn bản chỉ đạo, ban hành quy chế phân công nhiệm vụ bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian”.

Bộ máy hệ thống chính trị sau sáp nhập được kiện toàn theo hướng tinh gọn, đồng bộ, hoạt động ổn định. Công tác cán bộ được triển khai kịp thời, bố trí phù hợp với vị trí việc làm.

Đáng chú ý, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã đã đi vào nền nếp với 100% thủ tục hành chính được xây dựng quy trình điện tử; tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn đạt 100%, ghi nhận mức độ hài lòng cao từ người dân và doanh nghiệp. Công tác số hóa tài liệu và chuyển đổi số được quan tâm triển khai chặt chẽ.

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, vẫn còn có những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn như khối lượng công việc được phân cấp, phân quyền cho cấp xã ngày càng lớn, yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao, trong khi đội ngũ cán bộ, công chức còn thiếu về số lượng, một số lĩnh vực chuyên môn còn hạn chế về chất lượng và kinh nghiệm thực tiễn.

Địa phương hiện còn thiếu cán bộ có trình độ chuyên môn sâu ở một số lĩnh vực như chuyển đổi số, công thương, quản lý nhà nước về đất đai và một số lĩnh vực chuyên ngành khác.

Bên cạnh đó, đặc thù địa bàn miền núi, biên giới, dân cư phân tán, điều kiện đi lại còn khó khăn tại một số khu vực cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Bí thư Đảng ủy xã Bình Liêu Đỗ Văn Tuấn chia sẻ: “Khoảng cách địa lý vẫn là rào cản lớn trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Nhiều thôn cách xa trung tâm xã, giao thông đi lại xa, việc giải quyết công việc tại chỗ ở một số địa bàn chưa thực sự hiệu quả. Bên cạnh đó, hạ tầng công nghệ thông tin đã được quan tâm đầu tư, nhưng điều kiện tiếp cận công nghệ của một bộ phận người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số và người cao tuổi còn hạn chế; việc thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử và sử dụng các nền tảng số vẫn gặp không ít khó khăn”.

Theo số liệu thống kê, đến cuối tháng 5/2026, tỉnh Quảng Ninh đã bố trí 2.461 người/3.120 biên chế khối chính quyền cấp xã, cơ bản bảo đảm duy trì hoạt động thường xuyên của 54 xã, phường, đặc khu; song vẫn còn thiếu khoảng 659 biên chế so với chỉ tiêu giao, nhất là ở các lĩnh vực chuyên môn sâu, khối lượng công việc lớn, như: đất đai, xây dựng, tài chính-kế toán, tư pháp-hộ tịch, y tế, giáo dục và chuyển đổi số.

Để tháo gỡ khó khăn cho cơ sở, tỉnh đã điều động, biệt phái 69 cán bộ về cấp xã; đồng thời rà soát, điều chuyển nhân lực từ các ban quản lý dự án, trung tâm phục vụ hành chính công, trung tâm khuyến nông, trạm y tế và các đơn vị liên quan để bổ sung cho những vị trí còn thiếu, như: kế toán, xây dựng, quản lý đất đai, quản lý dự án, giải phóng mặt bằng, khuyến nông, y tế và cung ứng dịch vụ công. Việc tăng cường cán bộ có năng lực, kinh nghiệm từ cấp tỉnh và các đơn vị chuyên môn về cơ sở đã góp phần xử lý khoảng trống nhân sự, nâng cao chất lượng tham mưu, bảo đảm hoạt động của chính quyền cấp xã không bị gián đoạn.

Bí thư Đảng ủy phường Cẩm Phả Phạm Lê Hưng cho biết: “Sau sắp xếp đơn vị hành chính, quy mô địa bàn và dân số của phường đều tăng, kéo theo áp lực điều hành và giải quyết công việc tại cơ sở ngày càng lớn, đặc biệt ở lĩnh vực đất đai, xây dựng và giải phóng mặt bằng. Trong điều kiện thiếu cán bộ chuyên sâu và phải đảm nhiệm nhiều phần việc cùng lúc, các cán bộ, công chức của phường vẫn chủ động nâng cao chuyên môn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, giữ vững tinh thần trách nhiệm, bảo đảm giải quyết công việc cho người dân kịp thời, hiệu quả”.

Bên cạnh vấn đề nhân lực, chuyển đổi số cũng là một trong những điểm nghẽn cần tháo gỡ. Mặc dù hầu hết thủ tục hành chính đã được cung cấp trực tuyến, song một số phần mềm chuyên ngành vẫn chưa liên thông đồng bộ; dữ liệu giữa các ngành còn phân tán; nhiều thủ tục vẫn phải xử lý song song hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử.

Đặc biệt, các thủ tục liên quan đến đất đai, xây dựng, đầu tư, nghĩa vụ tài chính hay đăng ký kinh doanh vẫn phụ thuộc nhiều vào dữ liệu chuyên ngành và quy trình liên thông giữa nhiều cơ quan hoặc yêu cầu thẩm định trực tiếp.

Ngoài ra, hạ tầng công nghệ thông tin và hệ thống dữ liệu phục vụ quản trị địa phương vẫn còn những hạn chế nhất định. Một số địa phương cấp xã, nhất là vùng sâu, vùng xa, hạ tầng số chưa đồng bộ; việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các ngành chưa hoàn toàn thông suốt. Đây là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành chính quyền số và cải cách hành chính ở cơ sở.

Công tác quản lý, xử lý tài sản công sau sắp xếp cũng đặt ra nhiều áp lực. Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, một số trụ sở, cơ sở vật chất dôi dư chưa được khai thác hiệu quả; việc bố trí công năng sử dụng ở một số nơi còn bất cập.

Trong khi đó, nhu cầu đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cho các đơn vị mới lại khá lớn, nhất là đối với các xã, đặc khu có địa bàn rộng, dân cư phân tán.

Đánh giá về mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau 1 năm vận hành, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh Bùi Văn Khắng khẳng định: “Bằng tinh thần trách nhiệm cùng sự nỗ lực, cố gắng của các ban, sở, ngành, địa phương, đơn vị, đặc biệt là đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cấp cơ sở đã chủ động khắc phục khó khăn, bảo đảm vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong thời gian qua, đồng thời nhấn mạnh, yêu cầu quan trọng nhất của việc sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và tổ chức bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp là xây dựng được bộ máy chính quyền tinh, gọn, mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, thực sự gần dân, sát dân, phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp và phát triển kinh tế-xã hội”.

Có thể thấy, tỉnh Quảng Ninh đã thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế trong quá trình vận hành và tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo hướng tinh gọn, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả; trong đó trọng tâm là nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, nhất là đội ngũ cán bộ cơ sở.

Quan điểm xuyên suốt là bố trí, sử dụng cán bộ căn cứ vào vị trí việc làm, năng lực thực thi, sở trường, kinh nghiệm thực tiễn và kết quả phục vụ nhân dân; không bố trí cơ học theo đầu mối cũ. Tiếp tục ưu tiên bổ sung, đào tạo, điều động cán bộ có chuyên môn sâu ở các lĩnh vực còn thiếu như đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài chính, đầu tư công, công nghệ thông tin, chuyển đổi số, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo cho những địa bàn có khối lượng công việc lớn, đồng thời, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cấp xã.