Năm 2025, đảng viên Nách Chan Nên (41 tuổi, dân tộc Khmer, ngụ xã Tân Đông) tròn 10 năm tuổi đảng. Cũng từng ấy thời gian, Chan Nên làm biên dịch viên tiếng Khmer tại Đài Phát thanh và Truyền hình Tây Ninh.
Là cán bộ người dân tộc, Chan Nên luôn nghiên cứu, tìm tòi, học tập để nâng cao trình độ chuyên môn. Cô còn xung phong tham gia sự kiện đối ngoại với các tỉnh giáp biên như Svay Riêng, Prey Veng, Kom Pung Cham, Tbuuong Khmum (Campuchia).
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, quê hương của cô gặp nhiều khó khăn do số lượng đồng bào dân tộc thiểu số đông nhưng cán bộ chuyên trách công tác này lại thiếu. Chan Nên một lần nữa làm đơn xung phong về xã để bổ sung nhân lực. Tuy nhiên, số cán bộ dân tộc về xã như cô không nhiều.
Do vậy, để tuyên truyền, phổ biến pháp luật cũng như giải quyết những nhu cầu chính đáng và thiết yếu của bà con các dân tộc thiểu số, nhiều cán bộ không chuyên trách, người có uy tín trong cộng đồng cũng đang được chính quyền xem là “cầu nối” giúp nhân dân các địa phương ổn định cuộc sống sau sáp nhập tỉnh.
Ông Hà Duy Khuyền (dân tộc Thái, xã Long Chữ) đang tích cực bảo vệ, giữ gìn văn hóa dân tộc, bảo tồn điệu múa xòe Thái; bà Thị A Mi Na (dân tộc Chăm, xã Tân Thành) nhiệt tình tham gia các hoạt động của địa phương, làm tốt công tác an sinh xã hội, giúp dân thoát nghèo; bà Lâm Thị Niệm (người Tà Mun, xã Tân Châu) là nghệ nhân hát ru, từng đạt nhiều giải thưởng về biểu diễn, giúp dân bảo tồn từng điệu hát…
Hiện toàn tỉnh có 43 người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, là “cánh tay nối dài” của cấp ủy và chính quyền các cấp.
Theo Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh, bà Trương Thị Phương Thảo, địa phương có 17 dân tộc thiểu số với 36.902 người, 13.594 hộ, chiếm 1,13% dân số toàn tỉnh. Toàn tỉnh có 11 tôn giáo với hơn 1.000 cơ sở tôn giáo và điểm nhóm sinh hoạt tập trung, khoảng gần 1,3 triệu người theo đạo, chiếm 39,79% dân số.
Thời gian qua, Tây Ninh đã triển khai thực hiện 7/10 Dự án thành phần của Chương trình mục tiêu quốc gia Phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (giai đoạn 2021-2030) với tổng kế hoạch vốn thực hiện là hơn 58 tỷ đồng, đã giải ngân được hơn 33 tỷ đồng (đạt gần 62% kế hoạch).
Đến nay, tỉnh đã hoàn thành 19/21 mục tiêu cụ thể và 7/7 chỉ tiêu chủ yếu như: 100% số hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia, 100% đồng bào dân tộc sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh,100% số trường-lớp học và trạm y tế được xây dựng kiên cố, 100% học sinh dân tộc thiểu số được học mẫu giáo và tiểu học đúng độ tuổi…
Trong 24 điểm người dân tộc thiểu số sống tập trung (dao động từ vài chục đến vài trăm hộ/điểm) thì đồng bào dân tộc Khmer chiếm phần lớn, cụ thể: Khmer 20.045 người, chiếm 0,62%; Chăm 6.355 người, chiếm 0,2%; Hoa 2.314 người, chiếm 0,07%; Stiêng (người Tà Mun) 6.491 người, chiếm 0,2%… Việc triển khai chương trình, chính sách dân tộc đã góp phần tạo động lực phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, giữ vững an ninh biên giới.
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác dân tộc và tôn giáo trên địa bàn tỉnh còn gặp một số khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, nhất là vấn đề nhân sự, biên chế ở cấp cơ sở.
Việc phân bổ biên chế cho Phòng Văn hóa-Xã hội các xã dựa trên quy mô dân số, diện tích và đặc thù của từng địa phương (xã dao động từ 5 đến 21 người, phường từ 11 đến 38 người).
Trong khi đó, chức năng, nhiệm vụ được thực hiện thống nhất theo hướng dẫn của Trung ương chưa dựa vào đặc điểm, đặc thù về tình hình dân tộc, tôn giáo của từng địa phương. Những xã được phân bổ ít biên chế đang gặp khó khăn; một số xã còn tận dụng cán bộ không chuyên trách (hoặc dựa vào người có uy tín) để thực hiện công tác này.
Toàn tỉnh có 632 cơ sở tín ngưỡng, trong đó 84 cơ sở được xếp hạng di tích lịch sử-văn hóa. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Sở Dân tộc và Tôn giáo Tây Ninh đang triển khai thực hiện thủ tục hành chính lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo ở cấp tỉnh là 24 thủ tục (cấp xã là 11 thủ tục), trong lúc biên chế công chức được giao hiện tại ở tỉnh chỉ có 29 người.
Theo quy định thì mỗi xã, phường đều bố trí một lãnh đạo phòng và một chuyên viên phụ trách công tác dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, song phần lớn còn thiếu. Đội ngũ cán bộ làm công tác này cũng chưa được đào tạo sâu, chưa có kinh nghiệm thực tiễn.
Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh đã kiến nghị Bộ Dân tộc và Tôn giáo hỗ trợ tập huấn nâng cao năng lực chuyên môn, chuyển đổi số, giải quyết vấn đề biên chế cho tỉnh và các địa phương có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số.
