Quân khu 2 triển khai "Chiến dịch 500 ngày đêm": “Đồng đội ơi, về đi!”

Hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, theo tiếng gọi của tình đồng đội và ký ức một thời hào hùng, nhiều cựu chiến binh không quản tuổi cao, sức yếu, khoác lên mình bộ quân phục đã bạc màu, băng rừng, vượt suối dẫn đường cho những đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Quân khu 2. Ký ức của họ đã trở thành “tấm bản đồ sống” giúp những người lính hôm nay tìm lại đồng đội.

Đứng trên bình độ 300-400, chỉ tay vào vách đá, cựu chiến binh Hoàng Minh Tố trầm ngâm: “Nơi đây đã diễn ra trận chiến đấu mở màn Chiến dịch MB-84 giành lại các điểm cao. Nhiều đồng đội của chúng tôi đã hy sinh tại đây và trên toàn tuyến biên giới Vị Xuyên”.

Ông Tố 72 tuổi, từng là Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 821 Đặc công Quân khu 2 cho biết: Từ tháng 4 đến tháng 6/1984, mặt trận im tiếng súng. Đầu tháng 7/1984, Bộ Tư lệnh chỉ thị cho đặc công chiếm lại bình độ 300-400. Sau nhiều ngày tiềm nhập trinh sát, anh em dựng sa bàn, luyện tập cách đánh, xử trí tình huống. Đêm mùng 10 rạng sáng 11/7/1984, đơn vị hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, chỉ trong 10 phút đã chiếm lại điểm cao, sau đó đánh địch phản kích, rồi bàn giao cho lực lượng bộ binh chốt giữ. Đây là trận đánh mở đầu Chiến dịch MB84, một chiến dịch ác liệt, địch phản công, bắn pháo hủy diệt, bộ đội ta thương vong nhiều.

Trên địa bàn Quân khu 2 có hơn 29.000 liệt sĩ đã anh dũng chiến đấu, hy sinh, đến nay vẫn còn hơn 4.800 liệt sĩ (trong nước còn hơn 4.500 liệt sĩ, tại 6 tỉnh Bắc Lào còn hơn 300 liệt sĩ) chưa được tìm kiếm, quy tập. Trong gần 400 nghĩa trang liệt sĩ có hơn 46.000 mộ đơn và 36 mộ tập thể, nhưng còn hơn 18.000 mộ chưa xác định được thông tin hoặc chỉ có một phần thông tin.

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Ngân, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Quân khu 2 về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cho biết: Quân khu phấn đấu hoàn thành cơ bản công tác này tại địa bàn trọng điểm - khu vực Vị Xuyên, “vùng lõi” hai tỉnh Tuyên Quang và Lào Cai; phấn đấu tìm kiếm, quy tập hơn 800 hài cốt liệt sĩ; đồng thời hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt ở hơn 11.000 mộ chưa xác định được thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ để phục vụ giám định ADN.

Việc triển khai thực hiện chiến dịch gặp không ít khó khăn, thách thức: Thiếu thông tin về nơi chôn cất ban đầu; nhân chứng ngày càng già yếu, trí nhớ suy giảm; địa hình thay đổi nhanh do quá trình phát triển kinh tế-xã hội và biến động của tự nhiên; diện tích tồn sót bom mìn, vật nổ sau chiến tranh còn lớn; nhiều đơn vị đã giải thể, sáp nhập, chia tách nên việc bàn giao hồ sơ, danh sách liệt sĩ, sơ đồ mộ chí lưu trữ giữa các đơn vị, địa phương còn hạn chế; một số nghĩa trang được xây dựng, tôn tạo, tu bổ, di chuyển do nhiều lực lượng thực hiện, gây khó khăn trong quản lý hài cốt liệt sĩ.

Tại vùng lõi, địa hình hiểm trở, núi cao, thung sâu chia cắt; nhiều khu vực trọng điểm trước đây bị đạn pháo địch cày xới, nhiều hài cốt liệt sĩ không còn nguyên vẹn. Nhiều hài cốt liệt sĩ trong kháng chiến chống thực dân Pháp, do thời gian an táng đã quá lâu (chủ yếu trong giai đoạn 1953-1954) nên đã bị phân hủy mạnh, không thuận lợi cho việc lấy mẫu; công tác tìm kiếm, quy tập trên địa bàn 6 tỉnh Bắc Lào còn nhiều khó khăn do địa bàn rộng, thông tin về mộ chí gần như không còn.

Triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, hệ thống chính trị của Quân khu 2 đã vào cuộc. Trong quá trình tìm kiếm, bộ đội được Nhân dân tận tình hỗ trợ. Nhiều cựu chiến binh cống hiến tuổi xuân trên chiến trường, đã tự tay mai táng bạn và ký ức không thể quên về một thời hào hùng đầy hy sinh, mất mát của họ đã trở thành “tấm bản đồ sống” giúp những người lính hôm nay tìm lại đồng đội.

Tại bình độ 300-400, nhóm của ông Tố còn có ông Phạm Quang Vinh, quê xã Duy Phiên, tỉnh Phú Thọ, nguyên chiến sĩ Đại đội 2, Tiểu đoàn 1; ông Nguyễn Khắc Thính, Tiểu đội trưởng hỏa lực, Đại đội 10 và ông Lê Văn Thìn cùng đơn vị. Đã ở tuổi U70, U80, các ông vẫn cần mẫn phát cây, luồn rừng, vượt suối đưa những chiến sĩ trẻ đi tìm đồng đội. Ông Vinh, 67 tuổi, cố nén xúc động: “Trở về chiến trường hơn 40 năm trước, tôi chỉ còn biết thương đồng đội đã hy sinh nơi đây. Các anh ấy ra đi cho tôi được sống. Thương lắm, toàn những người còn trẻ...”.

Tại điểm cao 685, nơi được gọi là “lò vôi thế kỷ” bởi hàng trăm nghìn quả đạn pháo cày xới, từ thông tin của cựu chiến binh Trịnh Xuân Hùng, 70 tuổi, quê ở xã Hoa Quân, tỉnh Nghệ An (huyện Thanh Chương cũ), từng là Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 153, Sư đoàn 356, đội tìm kiếm, quy tập đã tìm thấy những mảnh di cốt liệt sĩ dưới hang đá, bên cạnh vị trí của ụ súng năm xưa. Ôm chặt những mảnh di cốt đồng đội bọc trong vải đỏ, ông Hùng bật khóc, tiếng khóc nghẹn ngào chất chứa nỗi đau hơn 40 năm nhớ thương. Đúng vào giây phút ấy, trời bỗng lặng gió, lá cờ của đội tìm kiếm cắm trên mỏm E2, cao điểm 685 rủ xuống.

Trong tiếng nức nở, ông Hùng kể, tiểu đoàn ông có 285 người chốt giữ tại đây, chỉ sáu người sống sót. 279 đồng đội chưa biết nằm ở nơi đâu dưới những hang đá, gốc cây. Giọng ông nghẹn lại: “Các cháu ơi! Cẩn thận, dưới này còn nhiều đồng đội của bác lắm”.

Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp, Phó Đội trưởng Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Tuyên Quang cho biết, thông tin của ông Hùng hết sức quý giá, đã giúp đội sớm đưa được liệt sĩ trở về.

Ông Hoàng Xuân Dục, trú thôn An Thành, xã Bát Xát, cựu chiến binh Đại đội 6, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 192, Sư đoàn 355 đã cung cấp thông tin về khu vực có khả năng còn hài cốt đồng đội. Ông Dục cũng dành nhiều ngày trực tiếp đi cùng bộ đội, phát cây, lật đá tìm dấu tích chiến trường. Tại điểm cao 350B, tuy địa hình rừng rậm, hiểm trở, phải mở đường và đào thủ công trên diện tích hơn 1ha, nhờ chỉ dẫn của ông, đội tìm kiếm, quy tập đã đón được chín hài cốt liệt sĩ về, bàn giao cho địa phương tổ chức trọng thể lễ truy điệu và an táng.

Nhờ quyết tâm cao, kế hoạch cụ thể của lãnh đạo quân khu, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và hỗ trợ đắc lực, hiệu quả của Nhân dân, cựu chiến binh, Ban Chỉ đạo Quân khu 2 về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã tiếp nhận gần 500 nguồn tin liên quan liệt sĩ, mộ liệt sĩ; các nguồn tin được rà soát, xác minh và bổ sung vào cơ sở dữ liệu phục vụ tìm kiếm. Sau nhiều ngày lặn lội, các đội tìm kiếm, quy tập tìm thấy gần 200 hài cốt liệt sĩ. Công tác lấy mẫu phục vụ giám định ADN đã hoàn thành trong tháng 8/2026, vượt kế hoạch, chỉ tiêu đề ra.

Trung tướng Phạm Đức Duyên, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Quân khu 2 khẳng định: Quân khu 2 quyết tâm hoàn thành “Chiến dịch 500 ngày đêm” trước thời hạn bằng tình cảm và trách nhiệm với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

“Đồng đội ơi, về đi!” - Tiếng gọi từ trái tim những người cựu chiến binh vẫn ngày đêm khắc khoải trên bao triền núi, cánh rừng, khe đá cùng những người lính trẻ đi tìm đồng đội...