Theo thông tin từ Ban Tổ chức, tổng số có 97 tác phẩm từ 43 đơn vị đã được gửi về dự thi từ các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương. Con số này không chỉ cho thấy sức hút của thể loại mới, mà còn phản ánh mức độ “nhập cuộc” nhanh chóng của những "nhà báo nói" trước một xu hướng đang định hình lại cách sản xuất và tiêu thụ nội dung âm thanh.
Khi podcast không còn là “ngoại vi”
Trong nhiều năm, podcast tồn tại như một “vùng giao thoa” giữa phát thanh và truyền thông số. Không ít người làm nghề từng coi podcast là một dạng nội dung phụ trợ, mang tính thử nghiệm. Nhưng thực tế thay đổi nhanh hơn dự đoán. Sự phát triển của nền tảng số, đặc biệt là thói quen nghe theo yêu cầu (on-demand), đã đưa podcast trở thành một trong những định dạng nội dung phát triển nhanh nhất. Người nghe không còn phụ thuộc vào khung giờ phát sóng, mà chủ động lựa chọn nội dung, thời điểm và cách tiếp cận.
Việc podcast chính thức bước vào Liên hoan Phát thanh không chỉ là sự ghi nhận, mà còn là một sự “hợp thức hóa” về mặt nghề nghiệp, cho thấy ranh giới giữa phát thanh truyền thống và phát thanh số đang dần bị xóa nhòa.
Ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam cho biết: Đưa Podcast vào Liên hoan Phát thanh toàn quốc là nét mới trong Liên hoan lần này. Đây là một loại hình báo chí mới dựa trên cốt lõi là âm thanh-báo nói, có tích hợp các loại hình báo chí khác và được phân phối trên môi trường số. Loại hình này đang phổ biến trên thế giới và có tốc độ phát triển rất nhanh.
Đài Tiếng nói Việt Nam đang xây dựng đề án với mục tiêu đưa Đài trở thành nhà sản xuất Podcast hàng đầu Việt Nam với 3 tiêu chuẩn: độ phủ của các sản phẩm trên môi trường số; mức độ ảnh hưởng dư luận; và tính chuyên nghiệp về khoa học công nghệ cũng như kỹ thuật sản xuất Podcast.
Khác với phát thanh truyền thống vốn có những chuẩn mực khá rõ ràng về giọng đọc, cấu trúc, thời lượng, podcast mang tính linh hoạt cao. Một tập podcast có thể kéo dài vài phút hoặc hằng giờ, có thể là độc thoại, đối thoại hoặc kể chuyện, thậm chí pha trộn nhiều phong cách khác nhau. Vì vậy, việc “chấm” podcast không thể dừng lại ở những tiêu chí truyền thống, mà phải mở rộng sang khả năng kể chuyện đa lớp, tư duy xây dựng series, cũng như cách một sản phẩm giữ chân và tạo sự gắn bó với người nghe trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.
Điều này đòi hỏi Ban Giám khảo hạng mục thi này không chỉ có nền tảng vững chắc về nghiệp vụ phát thanh, mà còn phải am hiểu sâu sắc hệ sinh thái nội dung số và hành vi tiếp nhận mới của công chúng. Ban tổ chức đã xây dựng một bộ tiêu chí riêng cho thể loại này, trong đó ngoài nội dung, các yếu tố như thiết kế âm thanh, cách dẫn dắt câu chuyện, tính sáng tạo trong format và khả năng tạo kết nối với người nghe được đặt ở vị trí trung tâm.
Ở góc độ nghề nghiệp, đây cũng là lần hiếm hoi Ban Giám khảo phải tiếp cận một thể loại mà chuẩn mực vẫn đang trong quá trình định hình. Quá trình đánh giá tác phẩm được dự báo sẽ không chỉ là lựa chọn tác phẩm hay nhất, mà còn là quá trình nhận diện xu hướng, tìm ra những cách tiếp cận mới có khả năng dẫn dắt thị trường nội dung âm thanh trong thời gian tới.
Sự nhập cuộc mạnh mẽ của các cơ quan báo chí
Một điểm mới đáng chú ý tại Liên hoan Phát thanh năm nay là sự tham gia của nhiều cơ quan báo chí ngoài hệ thống phát thanh truyền thống khi báo điện tử, tạp chí, thậm chí các nền tảng nội dung số cũng gửi tác phẩm dự thi ở hạng mục podcast. Sự xuất hiện của những “tay chơi mới” này mang đến một làn gió khác biệt. Nếu các cơ quan báo chuyên về phát thanh có lợi thế về kỹ thuật và kinh nghiệm xử lý âm thanh, thì các cơ quan báo chí số lại mạnh về storytelling, cách tiếp cận hiện đại và khả năng nắm bắt thị hiếu người nghe trẻ.
Hiện nay, nhiều đơn vị phát thanh đã thành lập các nhóm sản xuất podcast chuyên biệt, đầu tư studio, thiết bị và đào tạo nhân sự. Không ít chương trình được xây dựng như những “series” dài hơi, có chiến lược nội dung rõ ràng, thay vì chỉ là sản phẩm đơn lẻ.
Nhà báo Nguyễn Thị Thiện, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh-Truyền hình Quảng Ninh cho biết: “Đối với sản phẩm podcast, chúng tôi đã tổ chức nhiều đợt tập huấn để các phóng viên, biên tập viên có kiến thức nền tảng, mang tính lý luận về loại hình và có kỹ năng để sản xuất những tác phẩm. Tôi cho rằng đây là một bước tiến rất quan trọng của phát thanh, đặc biệt là trong Liên hoan năm nay, cho thấy trong bất kỳ giai đoạn nào thì những người làm phát thanh của Việt Nam luôn sẵn sàng tìm tòi những điểm mới và ứng dụng xu thế mới của phát thanh hiện đại”.
Một trong những thay đổi rõ nét nhất khi chuyển từ phát thanh truyền thống sang podcast là cách sử dụng giọng nói. Nếu trước đây, giọng đọc phát thanh thường mang tính chuẩn mực, tiết chế và có phần “khuôn mẫu”, thì podcast lại ưu tiên sự tự nhiên, gần gũi, thậm chí mang dấu ấn cá nhân rõ rệt. Người nghe không chỉ tìm kiếm thông tin, mà còn tìm kiếm cảm giác kết nối.
Điều này buộc nhiều giọng đọc phải “tái học nghề” - học cách trò chuyện thay vì trình bày, học cách tạo nhịp điệu tự nhiên thay vì bám sát kịch bản. Tuy nhiên, chính sự thay đổi này mở ra một cơ hội: đưa phát thanh trở lại gần hơn với đời sống, với những câu chuyện chân thực và giàu cảm xúc.
Bên cạnh đó, sự “mở” của podcast tạo điều kiện cho sáng tạo, đồng thời cũng khiến mức độ cạnh tranh trở nên gay gắt hơn. Khi không còn rào cản về phát sóng, bất kỳ ai cũng có thể sản xuất nội dung, điều khiến chất lượng trở thành yếu tố quyết định.
Trong bối cảnh đó, việc podcast xuất hiện tại Liên hoan Phát thanh góp phần tạo ra một “chuẩn mực nghề nghiệp” mới. Những tác phẩm được lựa chọn, vinh danh không chỉ là sản phẩm tốt, mà còn có thể trở thành hình mẫu cho cách làm podcast trong môi trường báo chí chính thống.
Trong khuôn khổ Liên hoan Phát thanh năm nay sẽ diễn ra Hội thảo quốc tế: “Podcast - Đại lộ sáng tạo cho phát thanh trong kỷ nguyên số”, quy tụ các chuyên gia, nhà báo, nhà sản xuất nội dung trong và ngoài nước. Nhà báo Nguyễn Thị Thanh Trang, Phụ trách Sản xuất và Biên tập các nội dung Podcast của Báo và Phát thanh-Truyền hình Quảng Ninh kỳ vọng, hội thảo sẽ giải đáp nhiều băn khoăn mà những người làm nghề trong quá trình thực hiện chưa có được câu trả lời thỏa đáng.
Có thể thấy, với việc podcast chính thức bước lên “sân khấu” Liên hoan Phát thanh, báo nói đã tiến thêm một bước quan trọng trong hành trình chuyển mình để tiếp tục phát triển trong thế giới truyền thông đang thay đổi từng ngày.
