Vụ tai nạn lao động gây chết người xảy ra tháng 7 vừa qua tại trang trại chăn nuôi lợn của Công ty TNHH Dabaco Thanh Hóa tiếp tục đặt ra những yêu cầu cao hơn trong công tác an toàn, vệ sinh lao động tại các cơ sở sản xuất có nguy cơ cao. Việc xử lý trách nhiệm theo quy định pháp luật là cần thiết, nhưng bài học quan trọng hơn đặt ra đối với các cơ sở chăn nuôi, sản xuất là phải nhìn thấy nguy cơ trước khi tai nạn xảy ra. Chỉ một sai sót trong quy trình cũng có thể kéo theo hậu quả vô cùng lớn.
Ở trang trại chăn nuôi lợn nái sinh sản của gia đình ông Nguyễn Văn Thành ở xóm Tân Sơn, xã Bình Minh (tỉnh Nghệ An) rộng khoảng 10.000m², mỗi tháng xuất khoảng 2.000 lợn con. Quy trình chăn nuôi ở đây tiềm ẩn nhiều nguy cơ như: Hóa chất khử trùng, chất thải, khí phát sinh trong chuồng trại, vận hành hệ thống cấp cám, thiết bị điện... Chính vì vậy, để kiểm soát các rủi ro, ông Thành cùng đội ngũ quản lý trang trại định kỳ đánh giá chuồng trại, nhà kho, trạm điện, lắp rào chắn, bảo dưỡng máy móc... Người lao động được hướng dẫn quy trình thực hiện an toàn, vệ sinh lao động, được trang bị ủng, găng tay, kính bảo hộ và mặt nạ phòng độc khi tiếp xúc hóa chất.
Theo chị Nguyễn Thị Liên, công nhân đang làm việc tại trang trại, an toàn bắt đầu từ những việc rất cụ thể. Hằng ngày, trước khi làm việc, công nhân được hướng dẫn cách sử dụng đồ bảo hộ, vận hành thiết bị và quy trình xử lý khi xảy ra sự cố. Trong quá trình làm việc, thường xuyên kiểm tra máy móc trước khi vận hành, ngắt điện hoàn toàn khi vệ sinh hoặc sửa chữa...
Nếu ở trang trại chăn nuôi, mối nguy có thể đến từ vật nuôi, hóa chất, khí độc và hệ thống xử lý chất thải, thì tại Công ty Cơ khí Anpha (Thành phố Hồ Chí Minh), những nguy cơ lại hiện hữu ngay trên dây chuyền gia công, lắp ráp. Ông Phạm Ngọc Hòa, Giám đốc Công ty Cơ khí Anpha cho biết, doanh nghiệp xác định nhận diện và kiểm soát yếu tố nguy hiểm phải được thực hiện ngay trong thiết kế nhà xưởng, bố trí dây chuyền, lựa chọn thiết bị và xây dựng quy trình làm việc.
Tại những công đoạn nguy cơ cao như hàn, cắt, gia công cơ khí, vận hành máy CNC, nâng hạ thiết bị và chạy thử máy, công ty xây dựng quy trình vận hành an toàn, lắp đặt tấm chắn bảo vệ, nút dừng khẩn cấp, biển cảnh báo và bảo dưỡng máy móc định kỳ. Hệ thống điện được tiếp địa, kết hợp aptomat chống rò và thiết bị bảo vệ. Việc kiểm tra, đo điện trở tiếp địa được thực hiện thường xuyên. “Chúng tôi xác định muốn giảm tai nạn lao động thì phải phòng ngừa ngay từ gốc, thông qua việc nhận diện, đánh giá và kiểm soát các yếu tố nguy hiểm trong suốt quá trình sản xuất”, ông Hòa cho biết.
Anh Vũ Hoàng Chương, thợ lắp ráp máy đóng gói đã làm việc tại Công ty Cơ khí Anpha 12 năm cho rằng: Yêu cầu an toàn gắn trực tiếp với từng thao tác. Trước khi thực hiện công việc có nguy cơ cao, người quản lý kiểm tra điều kiện an toàn và hướng dẫn quy trình, máy móc được bảo trì định kỳ; người lao động phải sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ, không vận hành thiết bị khi chưa được phép và báo ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Theo Phó Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) Chu Thị Hạnh, thực tế cho thấy, hệ thống pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động ngày càng hoàn thiện, nhưng các vụ tai nạn nghiêm trọng vẫn xảy ra, cho thấy hạn chế trong tổ chức thực hiện. Phần lớn vụ việc liên quan các nguy cơ đã có thể nhận diện và phòng ngừa như: Ngã cao, điện giật, máy móc cuốn kẹp, sập đổ, ngạt khí hoặc làm việc trong không gian hạn chế...
Có thể thấy, khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn sản xuất vẫn là vấn đề chưa được giải quyết hiệu quả. Một số doanh nghiệp còn xem an toàn, vệ sinh lao động là yêu cầu mang tính thủ tục, chưa tích hợp đầy đủ vào hệ thống quản trị, kế hoạch sản xuất và trách nhiệm của người đứng đầu.
Mới đây, Đoàn khảo sát của Hội đồng Quốc gia về an toàn vệ sinh lao động do Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương làm Trưởng đoàn đã làm việc với Hội đồng An toàn vệ sinh lao động thành phố Hải Phòng, Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng và khảo sát thực tế tại doanh nghiệp. Sau khảo sát, vấn đề cần được nhìn nhận không phải là có bao nhiêu quy định, bao nhiêu biển cảnh báo hay bao nhiêu lượt huấn luyện, mà là những nguy cơ cụ thể đã được nhận diện đến đâu và biện pháp kiểm soát có thật sự vận hành hay chưa.
Phó Cục trưởng Chu Thị Hạnh đề nghị các cơ sở sản xuất, chuyển mạnh từ tư duy “xử lý sau tai nạn” sang “phòng ngừa từ sớm, từ xa”, lấy quản trị rủi ro và xây dựng văn hóa an toàn làm nền tảng. Khi an toàn, vệ sinh lao động trở thành tiêu chí trong năng lực quản trị doanh nghiệp, trách nhiệm không dồn vào một bộ phận chuyên trách mà được phân định rõ cho người đứng đầu, quản lý sản xuất và từng người lao động, khả năng phòng ngừa tai nạn sẽ thực chất hơn.
Tại Chỉ thị số 31-CT/TW ngày 19/3/2024 của Ban Bí thư về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác an toàn, vệ sinh lao động trong tình hình mới đã nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu, yêu cầu kết hợp chủ động phòng ngừa với phát hiện, xử lý nghiêm vi phạm. Mỗi vị trí làm việc cần được nhận diện, đánh giá và kiểm soát nguy cơ, quy trình an toàn phải gắn với thực hành, thiết bị phải được kiểm định, điều kiện lao động cần được cải thiện, công tác tự kiểm tra, giám sát tại hiện trường phải được duy trì.
Về phía cơ quan quản lý nhà nước, cần đổi mới phương thức thanh tra, kiểm tra theo mức độ rủi ro, tập trung vào ngành, nghề, công việc có nguy cơ cao, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và dữ liệu để cảnh báo sớm, phân tích nguy cơ và phục vụ hoạch định chính sách...
