Phát biểu khai mạc, Phó Tổng Giám đốc NSMO Nguyễn Quốc Trung cho biết, năm 2026, ngành điện tiếp tục đối diện nhiều thách thức mới, đòi hỏi phải có sự chuẩn bị từ sớm. Theo dự báo, nhu cầu điện năm 2026 tăng khoảng 8%, các tháng đầu năm cơ bản bám sát kịch bản. Tuy nhiên, cơ cấu phụ tải có diễn biến đáng chú ý khi trong dịp Tết, phụ tải công nghiệp giảm nhưng phụ tải sinh hoạt lại tăng khoảng 10%. Diễn biến này cho thấy áp lực cung ứng điện trong các đợt nắng nóng có thể gia tăng, nhất là khi xảy ra nắng nóng kéo dài nhiều ngày liên tiếp.
Các dự báo khí tượng cũng cho thấy nắng nóng tiếp tục là yếu tố bất lợi đối với công tác bảo đảm điện, đặc biệt tại khu vực miền bắc. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là phải điều hành linh hoạt, khai thác hiệu quả các nguồn điện hiện có.
Về nguồn cung, hệ thống điện quốc gia hiện gồm nhiệt điện than, tua-bin khí, thủy điện và các nguồn năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, nhiều loại hình nguồn điện đang chịu áp lực về nhiên liệu. Diễn biến phức tạp tại khu vực Trung Đông khiến giá nhiên liệu tăng cao, ảnh hưởng khả năng cung ứng than và khí cho phát điện. Một số quốc gia xuất khẩu có xu hướng hạn chế nguồn cung, gây thêm khó khăn cho các nhà máy nhiệt điện. Đối với điện khí, nguồn khí tự nhiên trong nước có xu hướng suy giảm, tác động trực tiếp đến các nhà máy, nhất là khu vực Đông Nam Bộ. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cung cấp điện cho khu vực miền nam, nơi nhu cầu điện tiếp tục tăng cao.
Trong bối cảnh đó, hệ thống điện khu vực miền nam có thể đối mặt khó khăn về cung cấp điện vào buổi tối, khi các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió không còn phát huy hiệu quả. Mặc dù thách thức này chưa thể hiện rõ trong năm 2026, song được dự báo sẽ rõ nét hơn trong các năm tiếp theo, đòi hỏi các đơn vị điện lực phải có phương án chuẩn bị từ sớm.
Một yếu tố đáng chú ý khác là tỷ trọng năng lượng tái tạo trong hệ thống ngày càng tăng, với tổng công suất khả dụng là hơn 21.000MW, trong đó có một nửa là nguồn phân tán phía phụ tải. Đồng thời, sự phát triển nhanh của các nguồn điện mặt trời mái nhà, với hơn 125.000 hệ thống, đã làm thay đổi phương thức vận hành hệ thống điện so với trước đây.
Trong khi các nguồn truyền thống có tính ổn định cao, các nguồn tái tạo phân tán lại có tính biến động lớn, phụ thuộc vào điều kiện thời tiết. Việc theo dõi, điều khiển các nguồn này gặp nhiều khó khăn do hạn chế về hạ tầng kỹ thuật và chi phí đầu tư. Đây là thách thức không chỉ riêng Việt Nam mà cũng là vấn đề chung của nhiều quốc gia có tỷ trọng năng lượng tái tạo cao.
Trước thực tế đó, NSMO đang đẩy mạnh nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đồng thời xây dựng các cơ chế, công cụ nhằm nâng cao khả năng giám sát và điều hành các nguồn điện phân tán. Hội thảo được xác định là bước chuẩn bị quan trọng, tạo cơ sở cho việc tiếp tục trao đổi chuyên sâu với các chuyên gia trong và ngoài nước, hướng tới mục tiêu vận hành hệ thống điện an toàn, liên tục, hiệu quả.
Tại hội thảo, đại diện các đơn vị trong ngành điện cũng chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn trong công tác vận hành hệ thống điện. Phó Giám đốc Công ty Truyền tải điện 3 (PTC3) Huỳnh Quang Thịnh cho biết, đơn vị hiện quản lý lưới điện truyền tải trên địa bàn 4 tỉnh Khánh Hòa, Đắk Lắk, Gia Lai và Lâm Đồng, với quy mô lớn, bao gồm nhiều trạm biến áp và đường dây các cấp điện áp. Tổng công suất các nguồn điện đấu nối vào lưới khu vực đạt hơn 17.000MW, trong đó năng lượng tái tạo chiếm tỷ trọng đáng kể.
Tỷ trọng cao của nguồn điện mặt trời, điện gió khiến việc vận hành lưới điện truyền tải đối mặt nhiều thách thức, nhất là nguy cơ quá tải cục bộ và yêu cầu điều chỉnh phương thức vận hành linh hoạt. Công tác bảo dưỡng, sửa chữa cũng phải bố trí hợp lý để vừa bảo đảm vận hành an toàn, vừa đáp ứng yêu cầu giải tỏa công suất.
Để bảo đảm cung cấp điện trong mùa khô, PTC3 đã xây dựng các phương án vận hành theo tình huống, đẩy nhanh kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị, đồng thời chuẩn bị đầy đủ vật tư, phương tiện dự phòng. Đơn vị tăng cường phối hợp với các cấp điều độ trong điều hành hệ thống, kiểm soát chặt chẽ tình trạng mang tải của các đường dây, trạm biến áp. Công tác cắt điện được thực hiện theo kế hoạch, hạn chế tối đa phát sinh đột xuất; các hạng mục sửa chữa, đầu tư được kết hợp triển khai nhằm giảm thiểu ảnh hưởng vận hành. PTC3 cũng tiếp tục hoàn thiện hệ thống giám sát, điều khiển, nâng cao độ tin cậy trong vận hành lưới điện truyền tải.
Đơn vị kiến nghị các cấp điều độ hỗ trợ phân bố công suất hợp lý, đồng thời phối hợp đẩy nhanh tiến độ các kế hoạch sửa chữa trước cao điểm mùa khô, góp phần bảo đảm vận hành hệ thống điện an toàn, ổn định; đề xuất triển khai thử nghiệm thao tác xa tại một số trạm biến áp 500 kV trọng điểm, góp phần hiện đại hóa công tác vận hành lưới điện.
Đại diện Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) cho biết, trong thời gian tới, đơn vị sẽ tập trung triển khai các giải pháp trọng tâm nhằm bảo đảm cung ứng điện. Trong đó, công tác dự báo phụ tải tiếp tục được tăng cường, bám sát diễn biến thực tế và cập nhật thường xuyên, nhất là trong bối cảnh gia tăng các nguồn điện phân tán. EVNSPC chú trọng điều phối hiệu quả nguồn điện mặt trời mái nhà tại các khu vực có mật độ cao, tăng cường kiểm soát số liệu và hoàn thiện các mô hình phục vụ công tác điều hành. Đơn vị khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với NSMO trong vận hành hệ thống điện, thực hiện nghiêm các chỉ đạo điều độ, bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định.
Đối với các công trình lưới điện phục vụ mùa khô, EVNSPC tập trung đẩy nhanh tiến độ triển khai, sớm đưa vào vận hành nhằm tăng cường năng lực cung ứng điện cho khu vực.
Việc chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp, cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị trong toàn hệ thống được xác định là yếu tố then chốt, góp phần bảo đảm vận hành hệ thống điện quốc gia an toàn, tin cậy, đáp ứng nhu cầu điện trong mùa khô năm 2026 và các năm tiếp theo.
