Nền tảng để xây dựng quan hệ lao động hài hòa

Chất lượng của bản Thỏa ước lao động tập thể và số lượng các cuộc đối thoại định kỳ tại doanh nghiệp chính là thước đo quan trọng nhất đánh giá hiệu quả hoạt động của tổ chức công đoàn các cấp, nhất là Công đoàn cơ sở.

Thực tiễn tại nhiều doanh nghiệp cho thấy, khi tổ chức công đoàn thật sự chủ động trong đối thoại và thương lượng tập thể, tiếng nói của người lao động không chỉ được lắng nghe mà còn được chuyển hóa thành những chính sách cụ thể, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ.

Từ chủ trương đến hành động

Bộ luật Lao động năm 2019 đã dành các quy định cụ thể về đối thoại tại nơi làm việc và thương lượng tập thể, thỏa ước lao động tập thể, tạo hành lang cho các bên trong quan hệ lao động chủ động trao đổi, thương lượng và đạt được các điều kiện lao động có lợi hơn so với quy định của pháp luật.

Đặc biệt, sự ra đời của Luật Công đoàn năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2025) đã mở rộng phạm vi tham gia công đoàn, ghi nhận cơ chế gia nhập của các tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc hoạt động độc lập, phối hợp của tổ chức công đoàn trong quan hệ với người sử dụng lao động. Đây là cơ sở pháp lý mới, có ý nghĩa then chốt trong việc nâng cao chất lượng đối thoại và thương lượng tập thể.

Trong những năm gần đây, dưới sự chỉ đạo sát sao của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và sự đổi mới tư duy hoạt động của các cấp công đoàn, công tác thương lượng, ký kết thỏa ước lao động tập thể đạt được nhiều kết quả.

Hoạt động thông tin, tuyên truyền, tiếp xúc, đối thoại trong tham gia xây dựng chính sách, pháp luật thời gian qua đã được các cấp công đoàn quan tâm, triển khai bài bản. Giai đoạn 2023-2026 ghi nhận bước chuyển mạnh mẽ về quy mô, chất lượng và tần suất tổ chức đối thoại, đưa tiếng nói của đoàn viên, người lao động đến gần hơn với các cơ quan quản lý và người sử dụng lao động.

Nhiều mô hình, cách làm mới đã được triển khai, nhất là trong khuôn khổ Tháng Công nhân hằng năm. Các diễn đàn chuyên đề như “Người lao động năm 2023”, “Nâng cao năng suất lao động quốc gia năm 2024”, “Thúc đẩy tiềm năng sáng tạo của người lao động năm 2025”, “Đảng với công nhân-công nhân với Đảng”, cùng các chương trình tiếp xúc cử tri chuyên đề giữa đại biểu Quốc hội và công nhân lao động tại các địa phương đã tạo không gian đối thoại cởi mở, thẳng thắn.

Theo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, riêng giai đoạn 2023-2025 đã có gần 35.000 cuộc đối thoại và diễn đàn được tổ chức trong Tháng Công nhân. Kết quả thương lượng được cụ thể hóa thông qua việc ký kết thỏa ước lao động tập thể.

Nhằm tạo bước đột phá trong công tác đối thoại, thương lượng tập thể, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam ban hành Chương trình "Nâng cao hiệu quả công tác đối thoại, thương lượng tập thể giai đoạn 2023-2028".

Mục tiêu nhằm nâng cao số lượng và chất lượng đối thoại, thương lượng tập thể, thỏa ước lao động tập thể; xây dựng, củng cố và phát huy vai trò của cán bộ công đoàn các cấp; đầu tư đủ nguồn lực để thực hiện công tác đối thoại, thương lượng tập thể.

Qua đó, góp phần tạo việc làm bền vững, cải thiện tiền lương, tiền thưởng, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi, chất lượng bữa ăn ca, bảo đảm an toàn vệ sinh lao động cho đoàn viên, người lao động, thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bền vững và xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ.

Chương trình nhấn mạnh việc chuyển từ đối thoại hình thức sang đối thoại thực chất và thương lượng hiệu quả, tập trung vào các vấn đề “nóng” của người lao động như: tiền lương, tiền thưởng, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi, chất lượng bữa ăn ca và bảo đảm an toàn vệ sinh lao động.

Kết quả, giai đoạn 2023-2026, các cấp công đoàn đã ký mới 5.262 thỏa ước lao động tập thể; tỷ lệ thỏa ước tại doanh nghiệp có tổ chức công đoàn đạt hơn 75%, trong đó nhiều điều khoản mang lại lợi ích cao hơn so với quy định của pháp luật.

Khi công đoàn chủ động đối thoại, thương lượng

Thực tiễn tại các doanh nghiệp cho thấy một điểm chung: khi công đoàn thật sự chủ động trong đối thoại, thương lượng, tiếng nói của người lao động không chỉ được lắng nghe mà còn được chuyển hóa thành chính sách cụ thể.

Công ty trách nhiệm hữu hạn Hwaseung Rạch Giá là doanh nghiệp có 100% vốn đầu tư nước ngoài với 6.618 người lao động, trong đó có 6.617 đoàn viên công đoàn. Để hài hòa lợi ích giữa người lao động và doanh nghiệp, công đoàn cơ sở luôn chú trọng công tác thương lượng, ký kết thỏa ước lao động tập thể.

Chủ tịch Công đoàn cơ sở Tôn Nữ Mỹ Hạnh chia sẻ: Trước thời điểm thỏa ước lao động tập thể hết hiệu lực vào tháng 6/2025, Công đoàn cơ sở đã chủ động xây dựng kế hoạch rà soát toàn diện các nội dung. Quá trình thương lượng được triển khai từ thực tiễn sản xuất, thông qua tiếp xúc trực tiếp với người lao động tại phân xưởng, trong giờ ăn ca, qua các cuộc đối thoại định kỳ.

Các kiến nghị được tổng hợp, phân tích bài bản, tập trung vào những vấn đề thiết thực như điều chỉnh mức tăng lương định kỳ, bổ sung các khoản hỗ trợ thâm niên, chế độ thưởng trong các dịp lễ, Tết. Trên cơ sở dữ liệu thu thập được, công đoàn đã chủ động xây dựng phương án thương lượng, sắp xếp thứ tự ưu tiên, chuẩn bị các luận cứ phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp. Kết quả, nhiều nội dung quan trọng đã được đưa vào thỏa ước với sự thống nhất cao, trong đó có mức tăng lương định kỳ hằng năm 2,5%, điều chỉnh các khoản hỗ trợ và bổ sung chế độ thưởng.

Tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Mani Hà Nội (tỉnh Thái Nguyên), vai trò chủ động của công đoàn càng được thể hiện rõ trong những thời điểm khó khăn. Ngay từ khi doanh nghiệp mới đi vào hoạt động, trước tình trạng người lao động ngừng việc tập thể do chế độ, chính sách còn hạn chế, Công đoàn cơ sở đã nhanh chóng đứng ra tổ chức đối thoại trực tiếp với Ban Giám đốc, chủ động tổng hợp, lựa chọn những kiến nghị xác đáng để đưa vào thương lượng.

Không chỉ dừng lại ở việc phản ánh, công đoàn đã trực tiếp tham gia định hình nội dung thương lượng, góp phần giải quyết tình hình, ổn định sản xuất. Từ nền tảng đó, công đoàn tiếp tục duy trì vai trò chủ động bằng việc thiết lập nhiều kênh tiếp nhận ý kiến, phân tích dữ liệu, thường xuyên đề xuất các giải pháp cải thiện điều kiện làm việc, nâng cao thu nhập, chăm lo đời sống người lao động. Nhờ cách làm này, thu nhập bình quân của người lao động tăng từ 10–15%, điều kiện làm việc được cải thiện, môi trường lao động cởi mở hơn.

Chủ tịch Công đoàn Công ty Nguyễn Đức Cảnh cho biết: Đặc biệt, trong bối cảnh doanh nghiệp gặp khó khăn về đơn hàng, đứng trước nguy cơ cắt giảm nhân sự, công đoàn tiếp tục thể hiện vai trò chủ động khi vừa trực tiếp nắm bắt tâm tư người lao động, vừa tham gia đề xuất các phương án với doanh nghiệp như giãn lộ trình điều chỉnh lương, luân chuyển lao động, hỗ trợ người lao động có nhu cầu nghỉ việc. Chính sự chủ động, minh bạch và kiên trì này đã góp phần tháo gỡ căng thẳng, giữ ổn định quan hệ lao động.

Những giải pháp trọng tâm

Trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế sâu rộng và sự ra đời của các mô hình quan hệ lao động mới, việc nâng cao năng lực của tổ chức công đoàn trong thực hiện chức năng đại diện, bảo vệ quyền lợi và thương lượng tập thể đóng vai trò rất quan trọng.

Muốn làm được điều này đòi hỏi phải tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng thương lượng, phân tích thông tin và tổ chức đối thoại cho đội ngũ cán bộ công đoàn; đồng thời tạo điều kiện để công đoàn có thể tiếp cận thông tin và tham gia một cách thực chất vào quá trình thương lượng.

Bên cạnh đó, hoàn thiện và tăng cường cơ chế minh bạch thông tin trong doanh nghiệp, coi đây là nền tảng của đối thoại và thương lượng tập thể. Việc công khai thông tin liên quan đến tiền lương, năng suất lao động, tình hình sản xuất, kinh doanh không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả thương lượng mà còn tạo dựng niềm tin giữa các bên trong quan hệ lao động.

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ và sự phát triển đa dạng của các mô hình lao động mới (lao động nền tảng số, làm việc từ xa, lao động linh hoạt), việc đổi mới phương thức tổ chức đối thoại và thương lượng tập thể là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Theo đó, ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức đối thoại và kết nối. Bên cạnh các cuộc họp trực tiếp truyền thống, cần tăng cường ứng dụng công nghệ, tận dụng các nền tảng tổ chức đối thoại trực tuyến định kỳ hoặc đột xuất, giúp phá vỡ các rào cản về không gian và thời gian.

Xây dựng, phát triển các fanpage, cổng thông tin điện tử, tổ chức các hội nghị, diễn đàn, khảo sát trực tuyến để người lao động (nhất là lao động làm việc từ xa hoặc lao động phi truyền thống) dễ dàng phản ánh tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị, đóng góp ý kiến đến người sử dụng lao động và tổ chức công đoàn...