Phát triển thủy lợi, nền tảng vững chắc cho xây dựng nông thôn mới bền vững

Trong tiến trình xây dựng nông thôn mới và nông thôn mới nâng cao, thủy lợi luôn được xem là một trong những trụ cột hạ tầng thiết yếu, đóng vai trò bảo đảm cho sản xuất nông nghiệp phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và góp phần nâng cao đời sống người dân nông thôn.

Công trình thủy lợi Cống Cái Lớn (Đồng bằng sông Cửu Long) đóng vai trò quan trọng trong điều tiết nguồn nước của vùng.
Công trình thủy lợi Cống Cái Lớn (Đồng bằng sông Cửu Long) đóng vai trò quan trọng trong điều tiết nguồn nước của vùng.

Hệ thống thủy lợi, "mạch máu" của sản xuất nông nghiệp và phòng chống thiên tai

Trước đây, các công trình thủy lợi được xây dựng chủ yếu để phục vụ tưới tiêu trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển đa ngành ở nông thôn, hệ thống này ngày càng được đầu tư, mở rộng chức năng nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng hóa sản xuất, tiết kiệm nước, cấp nước sinh hoạt và phục vụ thủy sản.

Theo hướng dẫn tại Quyết định số 896/QĐ-BNN-VPĐP ngày 1/4/2024 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, việc thực hiện tiêu chí số 3 về thủy lợi trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới và nông thôn mới nâng cao (ban hành theo Quyết định 318/QĐ-TTg ngày 8/3/2022) được cụ thể hóa nhằm bảo đảm các địa phương chủ động hơn trong sản xuất.

Một xã được công nhận đạt chuẩn tiêu chí thủy lợi khi tỷ lệ diện tích đất sản xuất nông nghiệp được tưới và tiêu nước chủ động đạt từ 80% trở lên. Với xã nông thôn mới nâng cao, mức chuẩn này được nâng lên 90%, đồng thời yêu cầu tổ chức thủy lợi cơ sở hoạt động hiệu quả, bảo trì công trình đạt 100%, và có biện pháp kiểm soát nguồn nước thải xả vào công trình thủy lợi.

Một trong những điểm mới của bộ tiêu chí giai đoạn 2021-2025 là chú trọng đến hiệu quả hoạt động của tổ chức thủy lợi cơ sở (hợp tác xã, tổ hợp tác, đội thủy nông). Các tổ chức này không chỉ quản lý, vận hành hệ thống kênh mương, công trình nội đồng mà còn đóng vai trò kết nối giữa người dân và chính quyền trong công tác điều tiết, bảo dưỡng công trình.

Theo thống kê, cả nước hiện có hơn 15.000 tổ chức thủy lợi cơ sở, trong đó vùng Trung Bộ chiếm hơn 3.600 đơn vị. Các tổ chức được đánh giá hoạt động hiệu quả khi đạt từ 70 điểm trở lên dựa trên các tiêu chí như: Thực hiện kế hoạch tưới, tiêu và thoát nước; Bảo dưỡng, sửa chữa công trình thường xuyên; Quản lý tài chính minh bạch, hiệu quả; Ứng dụng khoa học công nghệ trong vận hành; Bảo đảm mức độ hài lòng của người dân.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Chí Trung, Nguyên Giám đốc Trung tâm PIM, Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam, cho biết: “Các tổ chức thủy lợi cơ sở chính là cầu nối giữa công trình và người sử dụng. Khi người dân được tham gia trực tiếp quản lý, công trình được bảo vệ tốt hơn, hoạt động hiệu quả hơn và tạo sự đồng thuận trong cộng đồng".

Thủy lợi chủ động giúp nông thôn thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển bền vững

Trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt với tình trạng xâm nhập mặn, hạn hán, ngập úng gia tăng, việc đầu tư, hoàn thiện hệ thống thủy lợi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Không chỉ là giải pháp kỹ thuật, thủy lợi còn là công cụ thích ứng linh hoạt, góp phần ổn định sinh kế và bảo đảm an ninh nguồn nước ở nông thôn.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Chí Trung, các địa phương cần tăng tỷ lệ diện tích cây trồng chủ lực áp dụng tưới tiên tiến, tiết kiệm nước theo hướng dẫn của Quyết định 33/QĐ-TTg; Kiểm kê, kiểm soát nguồn nước thải xả vào hệ thống thủy lợi nhằm bảo vệ môi trường; Ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát vận hành kênh mương và điều tiết nước; Khuyến khích phát triển đa dịch vụ thủy lợi, gắn với cấp nước sinh hoạt, điện nông thôn hoặc du lịch sinh thái nông nghiệp.

“Để đạt chuẩn nông thôn mới không chỉ cần có công trình, mà còn cần có con người, những người hiểu, trân trọng và cùng bảo vệ nguồn nước. Khi thủy lợi vận hành bền vững, nông thôn mới mới thực sự ‘mới’ và ‘xanh’”, ông Trung nhấn mạnh.

z7179425518942-49cbbb73a1909711a399407e49bac3e6.jpg
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Chí Trung: “Hệ thống công trình thủy lợi là cơ sở hạ tầng huyết mạch, giúp chủ động tưới tiêu, bảo đảm năng suất cây trồng, giảm thiểu rủi ro thiên tai, đồng thời tạo tiền đề kết nối nguồn lực tự nhiên với các nguồn lực phát triển kinh tế-xã hội khác”.

Hướng tới nông thôn chủ động, nông nghiệp xanh, hiệu quả

Ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh: “Hạ tầng thủy lợi ngoài việc phục vụ phát triển kinh tế-xã hội nói chung thì còn một vấn đề rất quan trọng là phục vụ phát triển bền vững. Nước là nguồn gốc cho tất cả các lĩnh vực khác, và đặc biệt, nguồn nước cũng là nền tảng cho mọi quy hoạch kinh tế-xã hội. Muốn phát triển bền vững thì phải dựa vào nước, do đó, hạ tầng thủy lợi góp phần rất quan trọng, thậm chí có lúc mang tính quyết định, trong công tác phòng chống, giảm nhẹ rủi ro thiên tai".

Theo ông Hiệp, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi biến đổi khí hậu. Tình trạng thời tiết cực đoan đang tác động trực tiếp đến an ninh nguồn nước quốc gia. “Vì vậy, việc chủ động nguồn nước trong mọi tình huống là yếu tố then chốt để bảo đảm phát triển kinh tế-xã hội nhanh và bền vững”, ông Hiệp khẳng định.

Trong bối cảnh đó, việc thực hiện tiêu chí thủy lợi không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là bước chuyển trong tư duy phát triển nông nghiệp bền vững, hướng tới kinh tế xanh và nông thôn hiện đại. Mỗi tuyến kênh được nạo vét, mỗi trạm bơm được nâng cấp hay mỗi cánh đồng được áp dụng tưới tiết kiệm đều góp phần đưa nông thôn Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu chủ động trước thiên tai. Hệ thống thủy lợi được quy hoạch bài bản, vận hành thông minh và có sự tham gia của cộng đồng sẽ tạo nền tảng cho nông thôn chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và phát huy tối đa giá trị của từng giọt nước.

Có thể bạn quan tâm

Lắp đặt đèn chiếu sáng bằng năng lượng mặt trời tại xã Nam Thanh Miện.

Chung tay thắp sáng đường quê

Mỗi khi tắt ánh hoàng hôn, ở thôn Phù Tải 2 (xã Nam Thanh Miện) ánh sáng từ những bóng đèn LED lại trải dài khắp các tuyến đường. Tại các sân chơi, bãi tập, nhà văn hóa, đường thôn vang tiếng cười của thanh thiếu niên, những người già vui vẻ trò chuyện...

Vải thiều tại xã Tân Sơn, Bắc Ninh (Ảnh NGUYỄN HƯỞNG)

Đưa vải thiều Bắc Ninh thành đặc sản giá trị cao

Năm 2026, dù thời tiết diễn biến phức tạp, tỷ lệ ra hoa và đậu quả thấp hơn năm trước, quả vải thiều Bắc Ninh vẫn ghi dấu ấn đặc biệt với giá bán bình quân cao nhất từ trước tới nay, đạt doanh thu kỷ lục hơn 9.000 tỷ đồng.

Quang cảnh Nhà thi đấu thể dục, thể thao tỉnh Ninh Bình - nơi diễn ra Giải vô địch Karate Đông Nam Á lần thứ 13. (Ảnh: HOÀI THU)

Hướng đi mới cho kinh tế thể thao

Giải vô địch Karate Đông Nam Á lần thứ 13 vừa khép lại tại Ninh Bình sau một tuần tranh tài. Với sự tham dự của gần 700 vận động viên, huấn luyện viên và trọng tài đến từ 11 quốc gia, giải đấu trở thành cầu nối giới thiệu hình ảnh đất nước, con người và các giá trị di sản của Việt Nam tới bạn bè khu vực và thế giới.

Người dân thôn Cống Khê tự nguyện hiến đất và bỏ nhiều công sức để mở rộng đường giao thông.

Lan tỏa phong trào hiến đất làm đường ở Hải Phòng

Phong trào hiến đất làm đường, xây dựng nông thôn mới đang lan tỏa mạnh mẽ tại nhiều địa phương ở thành phố Hải Phòng. Những con đường rộng rãi, khang trang góp phần mở ra không gian phát triển, là minh chứng cho sức mạnh đồng thuận và vai trò chủ thể của nhân dân.

Khu du lịch sinh thái Đồng Mẩn vào mùa vải chín.

Điểm sáng du lịch xanh

Điểm chung của các mô hình du lịch xanh ở Hải Phòng là lấy bảo tồn làm nền tảng phát triển. Thay vì chạy theo các công trình quy mô lớn, các địa phương chú trọng khai thác giá trị của thiên nhiên, nông nghiệp, văn hóa và cộng đồng. Người dân trực tiếp tham gia quản lý, vận hành, bảo vệ tài nguyên du lịch và được hưởng lợi.

Nông dân xã Hoàng Hoa Thám, tỉnh Hưng Yên vay vốn tín dụng chính sách giải quyết việc làm đầu tư chăm sóc vườn nhãn theo quy trình VietGAP.

Hiệu quả từ dòng vốn tín dụng chính sách

Những năm qua, Ngân hàng Chính sách xã hội Chi nhánh tỉnh Hưng Yên (Ngân hàng Chính sách) đã chủ động tham mưu cho các cấp ủy, chính quyền và tổ chức chính trị-xã hội huy động, đưa dòng vốn tín dụng chính sách đến đúng đối tượng thụ hưởng.

Xã Hà Bắc triển khai mô hình “Thứ năm hành chính-Nhận kết quả ngay” tại Trung tâm Phục vụ hành chính công.

Xây dựng nông thôn mới ở Hà Bắc

Sau nhiều năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, xã Hà Bắc (Hải Phòng) đã có bước chuyển mình mạnh mẽ. Hạ tầng được đầu tư đồng bộ, kinh tế phát triển, đời sống nhân dân không ngừng nâng cao, tạo nền tảng để địa phương tiếp tục hướng tới mục tiêu xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu.

Cánh đồng lúa bên dòng sông Ngô Đồng tại Khu du lịch Tam Cốc-Bích Động (Ảnh SỞ DU LỊCH NINH BÌNH)

Nơi cây lúa 'biết' làm du lịch

Mỗi độ tháng Sáu về, khi nắng đầu hạ bắt đầu hong vàng những triền núi đá vôi ở Tam Cốc, cũng là lúc dòng Ngô Đồng bước vào mùa đẹp nhất trong năm.

Ứng dụng khoa học-kỹ thuật trong trồng cây vải trứng đặc sản

Những năm qua, tỉnh Hưng Yên đã phát huy tiềm năng, giá trị cây trồng đặc sản địa phương trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng gắn với thị trường, mang lại thu nhập cao cho nông dân. Tuy nhiên, việc ứng dụng khoa học-kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng nông sản đang là vấn đề đặt ra cho nhiều nông hộ.

Người dân xã Thái Hòa xây dựng cảnh quan, đường làng xanh, sạch, đẹp.

Thái Hòa xây dựng nông thôn thông minh, văn minh

Xã Thái Hòa (tỉnh Phú Thọ) đưa phong trào xây dựng nông thôn mới vào chiều sâu thông qua việc ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu, chăm lo đời sống văn hóa, tinh thần cho người dân và thúc đẩy kinh tế hộ gia đình.

Các đơn vị đang đẩy nhanh tiến độ thi công trạm bơm Nhâm Tràng.

Ninh Bình đồng bộ hệ thống trạm bơm đáp ứng nhu cầu tưới tiêu

Sở hữu mạng lưới đê điều đồ sộ với tổng chiều dài 1.218 km, lớn nhất cả nước nhưng tỉnh Ninh Bình là khu vực chịu tác động trực tiếp của nhiều hình thái thời tiết dị thường. Để chủ động phòng, chống tác động của thiên tai, tỉnh đang tập trung dồn lực đầu tư cho 26 công trình, dự án trọng điểm.

Đền thờ Khúc Thừa Dụ ở thôn Cúc Bồ.

Xây dựng nông thôn mới dựa trên bản sắc văn hóa

Thôn Cúc Bồ, xã Khúc Thừa Dụ (Hải Phòng) đang chuyển mình mạnh mẽ cùng diện mạo khang trang. Từ phát triển hạ tầng, giữ gìn làng nghề truyền thống đến mở hướng đi mới bằng du lịch cộng đồng, Cúc Bồ cho thấy cách làm nông thôn mới dựa trên sức dân, bản sắc văn hóa và tư duy phát triển bền vững.

Cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên phục vụ người dân và doanh nghiệp đến thực hiện các thủ tục.

Động lực phát triển mới ở Mỹ Hào

Phường Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, doanh nghiệp, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, từng bước hình thành nền hành chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả.

Nuôi gà đẻ trứng mang lại thu nhập cao cho nông dân xã Lương Bằng, tỉnh Hưng Yên.

Lương Bằng hỗ trợ nông dân phát triển kinh tế hộ

Xã Lương Bằng, tỉnh Hưng Yên đang khuyến khích, hỗ trợ nông dân đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi gắn với ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Qua đây, địa phương kỳ vọng hình thành và nhân rộng nhiều mô hình kinh tế hiệu quả, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân.

Một góc xã vùng cao Kỳ Thượng.

Đổi thay ở xã vùng cao Kỳ Thượng

Sau khi sáp nhập 3 xã miền núi (Kỳ Thượng, Đạp Thanh và Thanh Lâm), Kỳ Thượng trở thành một trong những xã vùng cao có diện tích lớn của Quảng Ninh.

Nuôi gà Đông Tảo ngày càng mang lại giá trị kinh tế cao cho người chăn nuôi.

Nâng tầm chất lượng gà Đông Tảo

Dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 vừa qua, tại xã Hoàn Long (tỉnh Hưng Yên) - nơi lưu giữ giống gà Đông Tảo quý hiếm, các hộ chăn nuôi đã đáp ứng tốt nhu cầu của người tiêu dùng. Nhiều con gà có cặp chân khủng, hình dáng đẹp giá bạc triệu được khách hàng đặt mua từ rất sớm.

Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái giám sát hàng hoá xuất nhập khẩu trên hệ thống camera thông minh

Hiệu quả mô hình hải quan thông minh ở cửa khẩu Móng Cái

Nhằm thúc đẩy hoạt động xuất, nhập khẩu, thương mại biên giới, Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Chi cục Hải quan khu vực VIII) đã nỗ lực triển khai thực hiện mô hình hải quan hiện đại, thông minh, trong đó tập trung đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số.

Mô hình nuôi gà bản Đầm Hà của gia đình anh Tuyền ở xã Quảng Tân đã mang lại giá trị kinh tế cao.

Liên kết để nâng cao chất lượng sản phẩm

Kinh tế nông nghiệp nông thôn Quảng Ninh những năm gần đây có sự phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là nông nghiệp công nghệ cao; chương trình OCOP và các mô hình liên kết sản xuất đã tạo ra những sản phẩm tiêu biểu, góp phần thúc đẩy giá trị gia tăng và khẳng định vị thế nông sản của Quảng Ninh trên thị trường trong nước và khu vực.

Đại diện chính quyền xã Triệu Việt Vương, tỉnh Hưng Yên trao giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân.

Tháo gỡ điểm nghẽn về đất đai

Sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức đi vào hoạt động, xã Triệu Việt Vương, tỉnh Hưng Yên đã xác định rõ nhiệm vụ trọng tâm là rà soát, tháo gỡ các vướng mắc tồn tại nhiều năm, đẩy nhanh tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cho người dân.

Người dân Quảng La chăm sóc vườn cây sâm nam.

Hiệu quả mô hình trồng cây sâm nam ở Quảng La

Sau hơn một năm triển khai, mô hình thí điểm trồng cây sâm nam ở xã Quảng La, tỉnh Quảng Ninh bước đầu cho thấy cây sinh trưởng tốt, phù hợp thổ nhưỡng và khí hậu địa phương, mở ra triển vọng và hướng phát triển kinh tế mới cho người dân.

Nông dân xã Chí Minh, tỉnh Hưng Yên thu hoạch nghệ cho năng suất bình quân 27 tấn củ/ha.

Làm giàu từ cây nghệ dược liệu

Nghệ là cây dược liệu gắn bó với người dân xã Chí Minh, tỉnh Hưng Yên từ nhiều năm nay. Nghệ đang trở thành một trong những loại cây trồng chủ lực, mang lại hiệu quả kinh tế, tạo dựng thương hiệu riêng cho vùng đất ven sông Hồng.

Cánh đồng trồng hành ở xã Nam An Phụ (Hải Phòng) cho thu nhập cao.

Sản xuất nông nghiệp tập trung để nâng cao giá trị cây vụ đông

Thành phố Hải Phòng hiện có lợi thế về phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, trong đó cây vụ đông đóng vai trò quan trọng. Nông dân hăng hái sản xuất, thành phố quan tâm hỗ trợ nhằm phát huy tối đa giá trị đồng đất, mùa vụ, đưa nông nghiệp phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, ứng dụng công nghệ cao, bền vững.