Phát triển thủy lợi, nền tảng vững chắc cho xây dựng nông thôn mới bền vững

Trong tiến trình xây dựng nông thôn mới và nông thôn mới nâng cao, thủy lợi luôn được xem là một trong những trụ cột hạ tầng thiết yếu, đóng vai trò bảo đảm cho sản xuất nông nghiệp phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và góp phần nâng cao đời sống người dân nông thôn.

Công trình thủy lợi Cống Cái Lớn (Đồng bằng sông Cửu Long) đóng vai trò quan trọng trong điều tiết nguồn nước của vùng.
Công trình thủy lợi Cống Cái Lớn (Đồng bằng sông Cửu Long) đóng vai trò quan trọng trong điều tiết nguồn nước của vùng.

Hệ thống thủy lợi, "mạch máu" của sản xuất nông nghiệp và phòng chống thiên tai

Trước đây, các công trình thủy lợi được xây dựng chủ yếu để phục vụ tưới tiêu trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển đa ngành ở nông thôn, hệ thống này ngày càng được đầu tư, mở rộng chức năng nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng hóa sản xuất, tiết kiệm nước, cấp nước sinh hoạt và phục vụ thủy sản.

Theo hướng dẫn tại Quyết định số 896/QĐ-BNN-VPĐP ngày 1/4/2024 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, việc thực hiện tiêu chí số 3 về thủy lợi trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới và nông thôn mới nâng cao (ban hành theo Quyết định 318/QĐ-TTg ngày 8/3/2022) được cụ thể hóa nhằm bảo đảm các địa phương chủ động hơn trong sản xuất.

Một xã được công nhận đạt chuẩn tiêu chí thủy lợi khi tỷ lệ diện tích đất sản xuất nông nghiệp được tưới và tiêu nước chủ động đạt từ 80% trở lên. Với xã nông thôn mới nâng cao, mức chuẩn này được nâng lên 90%, đồng thời yêu cầu tổ chức thủy lợi cơ sở hoạt động hiệu quả, bảo trì công trình đạt 100%, và có biện pháp kiểm soát nguồn nước thải xả vào công trình thủy lợi.

Một trong những điểm mới của bộ tiêu chí giai đoạn 2021-2025 là chú trọng đến hiệu quả hoạt động của tổ chức thủy lợi cơ sở (hợp tác xã, tổ hợp tác, đội thủy nông). Các tổ chức này không chỉ quản lý, vận hành hệ thống kênh mương, công trình nội đồng mà còn đóng vai trò kết nối giữa người dân và chính quyền trong công tác điều tiết, bảo dưỡng công trình.

Theo thống kê, cả nước hiện có hơn 15.000 tổ chức thủy lợi cơ sở, trong đó vùng Trung Bộ chiếm hơn 3.600 đơn vị. Các tổ chức được đánh giá hoạt động hiệu quả khi đạt từ 70 điểm trở lên dựa trên các tiêu chí như: Thực hiện kế hoạch tưới, tiêu và thoát nước; Bảo dưỡng, sửa chữa công trình thường xuyên; Quản lý tài chính minh bạch, hiệu quả; Ứng dụng khoa học công nghệ trong vận hành; Bảo đảm mức độ hài lòng của người dân.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Chí Trung, Nguyên Giám đốc Trung tâm PIM, Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam, cho biết: “Các tổ chức thủy lợi cơ sở chính là cầu nối giữa công trình và người sử dụng. Khi người dân được tham gia trực tiếp quản lý, công trình được bảo vệ tốt hơn, hoạt động hiệu quả hơn và tạo sự đồng thuận trong cộng đồng".

Thủy lợi chủ động giúp nông thôn thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển bền vững

Trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt với tình trạng xâm nhập mặn, hạn hán, ngập úng gia tăng, việc đầu tư, hoàn thiện hệ thống thủy lợi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Không chỉ là giải pháp kỹ thuật, thủy lợi còn là công cụ thích ứng linh hoạt, góp phần ổn định sinh kế và bảo đảm an ninh nguồn nước ở nông thôn.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Chí Trung, các địa phương cần tăng tỷ lệ diện tích cây trồng chủ lực áp dụng tưới tiên tiến, tiết kiệm nước theo hướng dẫn của Quyết định 33/QĐ-TTg; Kiểm kê, kiểm soát nguồn nước thải xả vào hệ thống thủy lợi nhằm bảo vệ môi trường; Ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát vận hành kênh mương và điều tiết nước; Khuyến khích phát triển đa dịch vụ thủy lợi, gắn với cấp nước sinh hoạt, điện nông thôn hoặc du lịch sinh thái nông nghiệp.

“Để đạt chuẩn nông thôn mới không chỉ cần có công trình, mà còn cần có con người, những người hiểu, trân trọng và cùng bảo vệ nguồn nước. Khi thủy lợi vận hành bền vững, nông thôn mới mới thực sự ‘mới’ và ‘xanh’”, ông Trung nhấn mạnh.

z7179425518942-49cbbb73a1909711a399407e49bac3e6.jpg
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Chí Trung: “Hệ thống công trình thủy lợi là cơ sở hạ tầng huyết mạch, giúp chủ động tưới tiêu, bảo đảm năng suất cây trồng, giảm thiểu rủi ro thiên tai, đồng thời tạo tiền đề kết nối nguồn lực tự nhiên với các nguồn lực phát triển kinh tế-xã hội khác”.

Hướng tới nông thôn chủ động, nông nghiệp xanh, hiệu quả

Ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh: “Hạ tầng thủy lợi ngoài việc phục vụ phát triển kinh tế-xã hội nói chung thì còn một vấn đề rất quan trọng là phục vụ phát triển bền vững. Nước là nguồn gốc cho tất cả các lĩnh vực khác, và đặc biệt, nguồn nước cũng là nền tảng cho mọi quy hoạch kinh tế-xã hội. Muốn phát triển bền vững thì phải dựa vào nước, do đó, hạ tầng thủy lợi góp phần rất quan trọng, thậm chí có lúc mang tính quyết định, trong công tác phòng chống, giảm nhẹ rủi ro thiên tai".

Theo ông Hiệp, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi biến đổi khí hậu. Tình trạng thời tiết cực đoan đang tác động trực tiếp đến an ninh nguồn nước quốc gia. “Vì vậy, việc chủ động nguồn nước trong mọi tình huống là yếu tố then chốt để bảo đảm phát triển kinh tế-xã hội nhanh và bền vững”, ông Hiệp khẳng định.

Trong bối cảnh đó, việc thực hiện tiêu chí thủy lợi không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là bước chuyển trong tư duy phát triển nông nghiệp bền vững, hướng tới kinh tế xanh và nông thôn hiện đại. Mỗi tuyến kênh được nạo vét, mỗi trạm bơm được nâng cấp hay mỗi cánh đồng được áp dụng tưới tiết kiệm đều góp phần đưa nông thôn Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu chủ động trước thiên tai. Hệ thống thủy lợi được quy hoạch bài bản, vận hành thông minh và có sự tham gia của cộng đồng sẽ tạo nền tảng cho nông thôn chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và phát huy tối đa giá trị của từng giọt nước.

Có thể bạn quan tâm

Đại diện chính quyền xã Triệu Việt Vương, tỉnh Hưng Yên trao giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân.

Tháo gỡ điểm nghẽn về đất đai

Sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức đi vào hoạt động, xã Triệu Việt Vương, tỉnh Hưng Yên đã xác định rõ nhiệm vụ trọng tâm là rà soát, tháo gỡ các vướng mắc tồn tại nhiều năm, đẩy nhanh tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cho người dân.

Người dân Quảng La chăm sóc vườn cây sâm nam.

Hiệu quả mô hình trồng cây sâm nam ở Quảng La

Sau hơn một năm triển khai, mô hình thí điểm trồng cây sâm nam ở xã Quảng La, tỉnh Quảng Ninh bước đầu cho thấy cây sinh trưởng tốt, phù hợp thổ nhưỡng và khí hậu địa phương, mở ra triển vọng và hướng phát triển kinh tế mới cho người dân.

Nông dân xã Chí Minh, tỉnh Hưng Yên thu hoạch nghệ cho năng suất bình quân 27 tấn củ/ha.

Làm giàu từ cây nghệ dược liệu

Nghệ là cây dược liệu gắn bó với người dân xã Chí Minh, tỉnh Hưng Yên từ nhiều năm nay. Nghệ đang trở thành một trong những loại cây trồng chủ lực, mang lại hiệu quả kinh tế, tạo dựng thương hiệu riêng cho vùng đất ven sông Hồng.

Cánh đồng trồng hành ở xã Nam An Phụ (Hải Phòng) cho thu nhập cao.

Sản xuất nông nghiệp tập trung để nâng cao giá trị cây vụ đông

Thành phố Hải Phòng hiện có lợi thế về phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, trong đó cây vụ đông đóng vai trò quan trọng. Nông dân hăng hái sản xuất, thành phố quan tâm hỗ trợ nhằm phát huy tối đa giá trị đồng đất, mùa vụ, đưa nông nghiệp phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, ứng dụng công nghệ cao, bền vững.

Lan tỏa sức mạnh đại đoàn kết trong xây dựng nông thôn mới ở Quảng Ninh

Lan tỏa sức mạnh đại đoàn kết trong xây dựng nông thôn mới ở Quảng Ninh

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh thời gian qua tiếp tục được triển khai sâu rộng, đồng bộ và hiệu quả. Phong trào đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và làm thay đổi diện mạo nông thôn.

Các tuyến phố thương mại của Thổ Tang luôn tấp nập.

Sức sống vùng đất thương mại Thổ Tang

Sau sáp nhập, xã Thổ Tang (tỉnh Phú Thọ) phát huy truyền thống thương mại lâu đời, từng bước tái cấu trúc hoạt động sản xuất, kinh doanh theo hướng văn minh, hiện đại, tạo sức bật mới cho kinh tế tư nhân; góp phần củng cố hình ảnh một vùng đất năng động, phát triển.

Hệ thống thủy lợi Rào Nan, tỉnh Quảng Trị.

Quảng Trị nâng cao chất lượng hệ thống thủy lợi, tạo nền tảng bền vững cho xây dựng nông thôn mới

Thủy lợi được xác định là tiêu chí nền tảng trong xây dựng nông thôn mới, giữ vai trò then chốt đối với sản xuất, dân sinh và phòng, chống thiên tai. Tại Quảng Trị, việc đầu tư, nâng cao chất lượng hệ thống công trình thủy lợi đang được triển khai đồng bộ, tạo nền tảng bền vững cho phát triển nông thôn giai đoạn mới.

Lãnh đạo xã Hải Lựu, tỉnh Phú Thọ tham quan mô hình trồng ổi tại thôn Hòa Bình.

Mở hướng đi mới cho các xã vùng đồi núi

Sau sáp nhập, các xã Hải Lựu, Yên Lãng và Hợp Lý, thuộc vùng bán sơn địa đông bắc tỉnh Phú Thọ đứng trước yêu cầu vừa ổn định bộ máy mới, giải quyết các công việc phát sinh, vừa hoạch định tầm nhìn phát triển trong bối cảnh còn nhiều khó khăn.

Nghệ An tăng tốc hoàn thiện hệ thống cấp nước sinh hoạt: Bảo đảm chuẩn nước sạch trong xây dựng nông thôn mới.

Nghệ An tăng tốc hoàn thiện hệ thống cấp nước sinh hoạt: Bảo đảm chuẩn nước sạch trong xây dựng nông thôn mới

Nghệ An đang đẩy mạnh quy hoạch và hoàn thiện hành lang pháp lý để nâng cấp hệ thống cấp nước sinh hoạt tập trung, đạt quy chuẩn theo tiêu chí thủy lợi và nông thôn mới. Hơn 560 công trình nhưng phần lớn đã xuống cấp, tỉnh ưu tiên đầu tư nâng cấp hạ tầng nhằm khắc phục tình trạng thiếu nước sạch, đặc biệt tại các vùng khó khăn.

Phường Hiệp Hòa tập huấn rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ làm nông, lâm, ngư nghiệp có mức sống trung bình trên địa bàn.

Bước chuyển trong công tác giảm nghèo ở Quảng Ninh

Từ năm 2021 đến nay, số hộ nghèo, hộ cận nghèo trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đều giảm sâu và còn rất thấp. Đến cuối năm 2023, tỉnh đã hoàn thành trước 3 năm Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025.

Mô hình chăn nuôi giúp nhiều hộ dân thoát nghèo. Ảnh: NGỌC LAN

Ninh Bình chú trọng giảm nghèo bền vững

Những năm qua, tỉnh Ninh Bình dành nhiều nguồn lực ưu tiên tập trung thực hiện giảm nghèo, giảm dần khoảng cách giàu nghèo giữa các địa phương, hạn chế tái nghèo và phát sinh nghèo mới. Nhiều hộ dân được tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, tạo điều kiện sinh kế, thu nhập ổn định, nâng cao chất lượng cuộc sống, sớm thoát nghèo.

Trồng dưa chuột công nghệ cao tại Hợp tác xã Nông nghiệp công nghệ cao và hữu cơ Phú Điền, xã An Phú, Hải Phòng. (Ảnh THÀNH CHUNG)

Hình thành vùng sản xuất tập trung, quy mô lớn

Thời gian qua, nhận thức rõ tầm quan trọng của ngành nông nghiệp, thành phố Hải Phòng đã triển khai nhiều giải pháp nhằm thay đổi mô hình nông nghiệp theo hướng hàng hóa quy mô lớn. Thành phố nỗ lực phát triển nền nông nghiệp toàn diện, bền vững, bảo đảm an ninh lương thực, thích ứng biến đổi khí hậu.

Công trình thủy lợi, nơi cung cấp nguồn nước sạch cho sản xuất và sinh hoạt của người dân.

Bảo đảm nước sạch theo tiêu chí thủy lợi: Nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng nông thôn mới

Trong xây dựng nông thôn mới, tiêu chí thủy lợi, nước sạch giữ vai trò then chốt, trực tiếp nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo đảm an sinh cho người dân. Tuy nhiên, sau nhiều năm triển khai, hàng nghìn công trình cấp nước tập trung ở nhiều địa phương đang xuống cấp, thiếu nguồn lực đầu tư, gặp khó khăn trong quản lý, vận hành.

Nước sạch, tiêu chí quan trọng trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới.

Cấp thiết tăng cường đầu tư hạ tầng cung cấp nước sạch trong chương trình xây dựng nông thôn mới

Xây dựng nông thôn mới không chỉ là mục tiêu phát triển nông nghiệp, nông thôn mà còn là chiến lược nâng cao đời sống người dân, rút ngắn khoảng cách giữa thành thị và nông thôn. Trong đó, hạ tầng cấp nước sạch trở thành nhiệm vụ hàng đầu bảo đảm an sinh xã hội, phát triển khu vực nông thôn.

Lúa nếp nhung Tam Sơn vào vụ thu hoạch.

Dẻo thơm nếp nhung Tam Sơn

Những hạt gạo tròn mẩy màu trắng đục, khi nấu lên thành xôi hạt dẻo thơm, vị ngọt, khi nguội vẫn còn giữ được độ keo dính là đặc điểm nổi trội của giống nếp nhung Tam Sơn (phường Tam Sơn, tỉnh Bắc Ninh).

Thành viên HTX cây ăn quả đặc sản và nuôi trồng thủy sản Quyết Thắng, xã Tân Hưng trao đổi kinh nghiệm canh tác theo quy trình VietGAP.

Phát huy vai trò kinh tế tập thể trong xây dựng nông thôn mới

Những năm gần đây, xã Tân Hưng, tỉnh Hưng Yên đã trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế tập thể. Từ các mô hình sản xuất nông nghiệp gắn với chuỗi giá trị, nhiều hợp tác xã đã khẳng định vai trò là “bà đỡ” của nông dân, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao thu nhập và xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu.

Cụm công nghiệp Ngũ Lão-Nghĩa Dân tỉnh Hưng Yên đẩy nhanh tiến độ thi công hạ tầng kỹ thuật thu hút đầu tư.

Chuyển biến tích cực trong quản lý đất đai

Những năm qua, công tác quản lý đất đai tại xã Lương Bằng, tỉnh Hưng Yên có nhiều chuyển biến tích cực, dần đi vào nề nếp. Điều này đã góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế- xã hội tại địa phương.

Hội nghị tập huấn phổ biến nội dung và hướng dẫn tiêu chí thủy lợi trong xây dựng nông thôn mới.

Tiêu chí thủy lợi trong xây dựng nông thôn mới

Trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, tiêu chí thủy lợi giữ vai trò nền tảng, góp phần bảo đảm sản xuất nông nghiệp bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu, giảm thiểu rủi ro thiên tai. Giai đoạn 2021-2025, công tác thủy lợi đạt nhiều kết quả tích cực, tạo tiền đề vững chắc cho giai đoạn tới.

Nông dân xã Triệu Việt Vương, tỉnh Hưng Yên chuyển sang trồng cam cho thu nhập cao.

Chú trọng kinh tế hộ gia đình

Những năm qua, Hội Nông dân xã Triệu Việt Vương (tỉnh Hưng Yên) đã khẳng định vai trò nòng cốt trong phong trào xây dựng nông thôn mới, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân.

Mô hình sản xuất hàu giống tại xã ven biển Hải Xuân, tỉnh Ninh Bình đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Điểm tựa vững chắc cho người dân ven biển

Thời gian qua, nhờ được hướng dẫn, tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội, người dân vùng ven biển tỉnh Ninh Bình đã mạnh dạn đầu tư sản xuất, khai thác, nuôi trồng thuỷ hải sản.

Những mô hình chuyển đổi cây trồng hiệu quả mang lại giá trị kinh tế cao tại xã Khánh Hội.

Phát huy hiệu quả mô hình nông thôn mới

Xã mới Khánh Hội (tỉnh Ninh Bình) xuất phát điểm là một xã thuần nông, còn nhiều khó khăn trong phát triển. Nhưng với cách làm đồng bộ, quyết liệt, lấy người dân làm trung tâm, địa phương đang phát huy hiệu quả nông thôn mới, từng bước khẳng định vị thế trong diện mạo tỉnh Ninh Bình hiện đại.