Việc quản lý chặt chẽ các hoạt động gây nuôi, vận chuyển, mua bán gắn liền với tuyên truyền nâng cao ý thức người dân từ lâu đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm của ngành lâm nghiệp.
Hiện nay, tỉnh Bắc Ninh có 446 cơ sở gây nuôi động vật rừng; các cơ sở đều là hộ gia đình, cá nhân, có quy mô nhỏ, lẻ, trong đó có 219 cơ sở nuôi động vật rừng nguy cấp, quý hiếm và 227 cơ sở nuôi động vật rừng thông thường.
Các cơ sở trên đang gây nuôi 32 loài động vật, gần 40.000 cá thể; loài nuôi chủ yếu là rắn các loại, số lượng chiếm khoảng 45%; còn lại các loài khác như cầy vòi hương, cầy vòi mốc, kỳ đà hoa, gấu, nhím, tắc kè, dúi... Tất cả đã được cấp mã số và thực hiện thông báo gây nuôi theo quy định.
Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh thường xuyên phối hợp cấp ủy, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về quản lý, gây nuôi động vật hoang dã.
Nội dung tập trung vào quy định quản lý loài nguy cấp, quý hiếm; trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong gây nuôi, cứu hộ; chứng minh nguồn gốc hợp pháp cũng như vận động người dân không săn, bắn, bẫy, bắt, nuôi nhốt hay tiêu thụ động vật hoang dã trái phép. Cộng đồng được khuyến khích chủ động phát hiện, tố giác vi phạm để cơ quan chức năng kịp thời xử lý.
Cán bộ kiểm lâm thường xuyên rà soát, cập nhật thông tin, hướng dẫn chủ cơ sở ghi chép sổ theo dõi đàn, quản lý hồ sơ chặt chẽ. Với những cơ sở có nguy cơ, việc kiểm tra định kỳ kết hợp đột xuất được tăng cường, tập trung vào nguồn gốc, số lượng và biến động đàn.
Ông Vũ Trí Thế, Tổ dân phố Trí Yên, phường Tân An cho biết: “Trước đây gia đình tôi chăn nuôi theo kinh nghiệm, giờ được cán bộ kiểm lâm hướng dẫn chi tiết về kỹ thuật lập hồ sơ, nguồn gốc cho vật nuôi thì yên tâm hơn, vừa làm kinh tế vừa chấp hành pháp luật. Những buổi kiểm tra của cán bộ kiểm lâm giúp người dân hiểu rằng gây nuôi đúng quy định vừa bảo vệ thiên nhiên vừa tạo chính sinh kế cho gia đình”.
Song song với công tác tuyên truyền, hướng dẫn, Chi cục Kiểm lâm Bắc Ninh cũng tăng cường phối hợp Công an tỉnh, chính quyền địa phương kiểm soát các hoạt động săn bắt, nuôi nhốt, mua bán, vận chuyển trái phép động vật hoang dã. Các trường hợp vi phạm được xác minh, lập hồ sơ xử lý nghiêm theo pháp luật, tạo hiệu ứng răn đe rõ rệt.
Từ đầu năm 2026 đến nay, toàn tỉnh đã phát hiện và xử lý 14 vụ vi phạm về động vật hoang dã, chim di cư; thu nộp ngân sách nhà nước hơn 91 triệu đồng. Tịch thu 799 cá thể động vật hoang dã, tổ chức thả về môi trường tự nhiên 473 cá thể động vật còn sống, khỏe mạnh; chuyển giao 267 cá thể động vật rừng cho các trung tâm cứu hộ động vật theo quy định và tiêu hủy 59 cá thể đã chết, bảo đảm theo đúng quy định của pháp luật.
Thu giữ và tiêu hủy 4 bộ loa, điều khiển dẫn dụ chim; 9 bẫy chim các loại và 10 que dính nhựa.
Lực lượng kiểm lâm tỉnh đã phối hợp Công an tỉnh phát hiện khởi tố 5 vụ án với 7 bị can để điều tra xử lý theo quy định của pháp luật. Điển hình, đã khởi tố 3 bị can trong 2 vụ án vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm, tang vật đều là da và xương hổ.
Khởi tố 1 vụ án về tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã xảy ra tại Nhà hàng Hùng Cò tại số 72 đường Tô Hiến Thành, phường Từ Sơn; tang vật là 83 cá thể chim hoang dã, trước đó đối tượng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi nuôi nhốt động vật rừng thông thường...
Bên cạnh việc đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật về động vật hoang dã, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh cũng đẩy mạnh thực hiện ký cam kết tới các nhà hàng, khách sạn không sử dụng, giết mổ các loại động vật hoang dã.
Nhà hàng Thước Hằng, phường Tiền Phong, một cơ sở nổi tiếng có các món ăn từ các loại chim, cầy, dúi... được gây nuôi theo đúng quy định là một thí dụ tích cực khi chủ động ký cam kết không nuôi, nhốt, giết mổ, tàng trữ, vận chuyển hay kinh doanh động vật rừng trái quy định.
Ông Nguyễn Văn Hiệu, Phó Chi cục trưởng Kiểm lâm tỉnh nhấn mạnh: “Địa phương nằm trên đường di cư của nhiều loài chim quý, đồng thời có nhiều cơ sở gây nuôi động vật rừng. Chúng tôi luôn chú trọng kiểm tra, giám sát thường xuyên, đặc biệt vào mùa chim di cư để hạn chế tối đa tình trạng săn bắn trong tự nhiên.
Công tác tuyên truyền được triển khai liên tục, nhất là ở khu vực miền núi nơi hoạt động di cư diễn ra sôi động. Sự vào cuộc đồng bộ của các lực lượng và hưởng ứng của người dân đang từng bước thay đổi nhận thức từ “có thể làm được” sang “không nên và không được làm” săn bắt động vật hoang dã trong tự nhiên”.
Nhờ triển khai đồng bộ, công tác quản lý động vật hoang dã từng bước đi vào nền nếp, nhận thức của tổ chức, cá nhân được nâng lên. Quan trọng hơn, lực lượng kiểm lâm đã và đang tiếp tục vận động cộng đồng cùng chung tay để mỗi người dân đều có thể trở thành “tai mắt” bảo vệ động vật hoang dã bằng cách thông tin kịp thời về các hành vi vi phạm.
Qua đó cũng để mỗi người hiểu rằng “không săn bắt, không tiêu thụ” động vật hoang dã chính là góp phần giữ gìn đa dạng sinh học cho thế hệ mai sau.
