Từ các vùng nguyên liệu đặc trưng, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã từng bước nâng cao giá trị nông sản, mở rộng thị trường, tạo sinh kế và thu nhập cho người dân.
Hơn 50 xã, phường miền núi tỉnh Quảng Ngãi có lợi thế về đất đai, khí hậu và hệ sinh thái rừng, phù hợp phát triển nhiều loại cây trồng bản địa, dược liệu có giá trị kinh tế.
Vùng nguyên liệu gắn với chế biến sâu
Sâm Ngọc Linh, chè xanh, hồng đẳng sâm, ngũ vị tử... là những sản phẩm đặc trưng của vùng núi phía tây Quảng Ngãi, mở ra hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với chế biến và xây dựng thương hiệu. Những năm gần đây, các địa phương vùng cao chủ động cơ cấu lại nông nghiệp, tập trung phát triển cây trồng chủ lực, cây trồng bản địa gắn với xây dựng thương hiệu và sản phẩm OCOP. Nhiều vùng nguyên liệu được mở rộng, tạo nền tảng cho sản xuất, chế biến, nâng cao giá trị nông sản đặc trưng vùng cao Quảng Ngãi.
Ở độ cao hơn 1.200m so với mực nước biển, vùng núi Kon Plông quanh năm mát lạnh. Những dãy đồi, thung lũng nối tiếp nhau giữa vùng đất đỏ bazan cùng biên độ nhiệt lớn giữa ngày và đêm tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các loại cây trồng xứ lạnh như cà-phê và chè đặc sản. Hơn bốn năm qua, chính quyền địa phương vận động người dân, doanh nghiệp mở rộng diện tích cà-phê, chè, từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Đến nay, Kon Plông có gần 200 ha cà-phê xứ lạnh và hơn 170 ha chè xanh, trong đó 30 ha đã cho thu hoạch, năng suất bình quân khoảng 10 tấn/ha.
Cùng với mở rộng vùng trồng, địa phương chú trọng phát triển sản phẩm OCOP từ cây trồng bản địa. Xã Kon Plông hiện có 17 sản phẩm đạt OCOP 3 sao, địa phương đang hướng đến nâng hạng sản phẩm chè xanh đặc hữu lên 4 sao. Hợp tác xã Chè sạch Đông Trường Sơn hiện phát triển vùng nguyên liệu hơn 120 ha với sáu giống chè đặc sản gồm PH8, Kim Tuyên, Phúc Vân Tiên, PH11, Shan Tuyết và Lai 1. Giám đốc hợp tác xã Nguyễn Công Hội cho biết, đơn vị đang trồng, liên kết sản xuất chè Shan Tuyết, ô long, matcha; đồng thời thực hiện quy trình từ trồng, thu hoạch đến chế biến theo quy chuẩn. Nhiều sản phẩm đã đạt OCOP 3 sao như chè sạch Đông Trường Sơn, chè sạch Măng Đen, ô long A Hội... Xây dựng vùng nguyên liệu gắn với chế biến giúp hợp tác xã kiểm soát chất lượng, nâng cao giá trị chè đặc sản.
Không chỉ Kon Plông, nhiều địa phương vùng cao Quảng Ngãi lựa chọn cây trồng phù hợp điều kiện tự nhiên để phát triển sản xuất hàng hóa, nâng cao thu nhập cho người dân. Tại xã Đăk Hà, cà-phê được xác định là cây trồng chủ lực. Địa phương tập trung mở rộng vùng trồng, đẩy mạnh chế biến, xây dựng thương hiệu, hướng đến thị trường miền trung-Tây Nguyên và các đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh. Toàn xã hiện có hơn 3.770 ha cà-phê; từ nguồn nguyên liệu này, các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất phát triển nhiều sản phẩm chế biến, trong đó có sản phẩm OCOP đạt 3-4 sao.
“Hợp tác xã và các chủ thể, thành viên liên kết phát triển 18 sản phẩm chế biến từ cà-phê, trong đó có 7 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP. Khi được công nhận hàng đạt chuẩn, có thương hiệu thì giá trị nông sản tăng kéo theo thu nhập của người dân tăng và thị trường tiêu thụ rộng hơn”, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp và thương mại Sáu Nhung Nguyễn Tri Sáu cho biết.
Hướng đến vùng trồng chuyên nghiệp
Phát triển vùng trồng chuyên nghiệp không chỉ mở rộng diện tích mà còn đòi hỏi quy hoạch, ứng dụng khoa học, kỹ thuật và liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ. Các xã vùng cao Quảng Ngãi đang chú trọng hướng đi này nhằm khai thác lợi thế tự nhiên, nâng cao chất lượng và giá trị nông sản.
Tại xã Măng Ri, lợi thế về khí hậu, đất đai và hệ sinh thái rừng tạo điều kiện phát triển cà-phê xứ lạnh và dược liệu. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phạm Xuân Quang cho biết, toàn xã có hơn 1.500 ha cà-phê xứ lạnh và 3.700 ha rừng trồng dược liệu, trong đó hơn 2.400 ha rừng trồng sâm Ngọc Linh. Nhiều sản phẩm đặc trưng như trà sâm Ngọc Linh, cà-phê sâm Ngọc Linh đã khẳng định thương hiệu trên thị trường và nâng cao giá trị cây trồng bản địa. Chính quyền địa phương tiếp tục mở rộng diện tích dược liệu, vận động người dân liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã để sản xuất, chế biến, hình thành chuỗi giá trị.
Hướng đến vùng trồng chuyên nghiệp, các địa phương vùng sâu, vùng xa, biên giới và ngành chức năng tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu cà-phê, sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu. Cùng với đó, địa phương lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình, dự án hỗ trợ người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Ngành chức năng cũng hỗ trợ các chủ thể OCOP xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm trên các kênh thương mại điện tử, mở rộng thị trường.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Kon Plông Lê Thành Diễn khẳng định, địa phương tiếp tục vận động người dân chuyển đổi diện tích đất trồng cây kém hiệu quả sang những loại cây có giá trị kinh tế cao; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, kỹ thuật, nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Với lợi thế về khí hậu, đất đai và hệ sinh thái đặc trưng, việc phát triển cây trồng bản địa, chủ lực gắn với chế biến và xây dựng thương hiệu đang mở ra hướng đi phù hợp cho kinh tế vùng cao Quảng Ngãi. Khi vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, chất lượng sản phẩm được nâng cao và thị trường tiêu thụ mở rộng, nông nghiệp vùng cao được kỳ vọng tạo thêm động lực phát triển những năm tới.
