Phát huy vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước trong phát triển kinh tế hiện nay

Chiều 29/7, tại Hà Nội, Tạp chí Kinh tế-Tài chính tổ chức tọa đàm trực tuyến "Đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh mới". Đây là diễn đàn để các nhà quản lý, chuyên gia kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi, phân tích những yêu cầu mới đặt ra đối với doanh nghiệp nhà nước; chia sẻ kinh nghiệm về các mô hình quản trị hiện đại; đề xuất các giải pháp thúc đẩy doanh nghiệp nhà nước nâng cao hiệu quả hoạt động và phát huy mạnh mẽ vai trò dẫn dắt trong phát triển kinh tế.

Hiện nay, doanh nghiệp nhà nước là lực lượng kinh tế nòng cốt, nắm giữ nhiều nguồn lực quan trọng của quốc gia trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, hạ tầng, viễn thông, tài chính, vận tải, khai khoáng và quốc phòng, an ninh. Mặc dù chỉ có khoảng 695 doanh nghiệp, nhưng khu vực này đang quản lý tổng tài sản khoảng 4,5 triệu tỷ đồng, vốn chủ sở hữu hơn 2,02 triệu tỷ đồng; năm 2025 đạt doanh thu gần 2,9 triệu tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế khoảng 261 nghìn tỷ đồng.

Những kết quả đó tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của doanh nghiệp nhà nước trong bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và triển khai nhiều dự án trọng điểm quốc gia.

Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, khu vực doanh nghiệp nhà nước cũng đang đối mặt với nhiều thách thức về hiệu quả quản trị, năng lực cạnh tranh, tiến độ đầu tư, đổi mới sáng tạo và khả năng dẫn dắt, lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Trong bối cảnh mới, việc đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước không chỉ là yêu cầu nội tại của từng doanh nghiệp, mà còn là điều kiện tiên quyết để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số theo Kết luận số 18-KL/TW về Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2026-2030, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

Tại tọa đàm, các diễn giả đã tập trung trao đổi ba nhóm nội dung chính:

Thứ nhất, phân tích một số quan điểm căn bản, cốt lõi của Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước; đánh giá kết quả bước đầu trong triển khai Nghị quyết; nhận diện những điểm nghẽn về thể chế, cơ chế tài chính và mô hình quản trị, đồng thời làm rõ vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026-2030.

Thứ hai, phân tích yêu cầu đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững; chia sẻ kinh nghiệm áp dụng các mô hình quản trị hiện đại theo thông lệ quốc tế. Đồng thời, làm rõ vai trò của các doanh nghiệp công nghệ trong thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới quản trị.

Thứ ba, đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế, chính sách, nguồn lực nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nhà nước xây dựng mô hình quản trị hiện đại, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, phát huy vai trò dẫn dắt trong phát triển kinh tế và thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao của đất nước.

Qua trao đổi, thảo luận, 3 diễn giả nhất trí cần có sự thay đổi chính sách phù hợp để cởi trói cho doanh nghiệp nhà nước về mặt cơ chế, đi đôi là trao quyền tự chủ khi doanh nghiệp phải được quyết định các vấn đề đầu tư và nhân sự dựa trên hiệu quả kinh tế.

Đáng chú ý, các diễn giả cũng nhấn mạnh, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc để nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, cần chấp nhận rủi ro trong đổi mới theo hướng cần một hành lang pháp lý bảo vệ những người làm đúng nhưng gặp rủi ro khách quan khi thực hiện các dự án công nghệ mới.

Dưới góc nhìn tham mưu chính sách, Phó Cục trưởng Nguyễn Thu Thủy nhấn mạnh, doanh nghiệp nhà nước hiện nay không chỉ đóng vai trò nắm giữ nguồn lực lớn mà phải là "đầu tàu" dẫn dắt, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như công nghệ cao, năng lượng tái tạo, hạ tầng chiến lược. Theo bà Thủy, về mô hình quản trị, các doanh nghiệp nhà nước cần chuyển dịch từ mô hình quản trị hành chính sang mô hình quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế.

Đề cập tới sự tách biệt rõ ràng giữa chức năng quản lý nhà nước và chức năng của chủ sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp, bà Thủy cho rằng, việc làm này sẽ giúp doanh nghiệp nhà nước chủ động hơn trong sản xuất kinh doanh.

Thẳng thắn chỉ ra quản trị doanh nghiệp nhà nước hiện nay vẫn bị bó buộc bởi tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm, ông Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam khẳng định, doanh nghiệp nhà nước phải được vận hành như một thực thể kinh tế thuần túy trên thị trường. Muốn đổi mới, phải xóa bỏ cơ chế "xin-cho" trong quản lý vốn.

Cũng theo ông Bình, tính minh bạch là yếu tố cốt lõi. Theo đó, việc công khai thông tin của doanh nghiệp nhà nước phải tương đương với các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán để xã hội và các cơ quan giám sát có thể theo dõi khách quan. Đồng thời, thay vì quản lý theo kiểu "tiền kiểm" (kiểm tra trước khi làm), cần chuyển sang "hậu kiểm" dựa trên các chỉ số KPI và hiệu quả bảo toàn vốn.

Từ kinh nghiệm thực tiễn chuyển đổi số của Viettel, bà Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm dịch vụ SME, Tổng Công ty Viễn thông Viettel thông tin, tại Viettel, quản trị dựa trên dữ liệu là then chốt. Mọi quyết định kinh doanh đều được phân tích qua hệ thống Dashboard thời gian thực, giúp giảm thiểu sai sót do cảm tính. Việc đổi mới mô hình quản trị gắn liền với việc áp dụng các phương thức làm việc linh hoạt để thích ứng nhanh với thị trường.

Khuyến nghị về hành lang pháp lý cho đổi mới sáng tạo, bà Bình cho rằng đặc thù của đầu tư công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo là có rủi ro cao. Nếu áp dụng quy định "bảo toàn vốn" một cách cứng nhắc cho từng dự án nhỏ thì doanh nghiệp nhà nước sẽ không dám đầu tư vào cái mới. Vì thế, cần có cơ chế "Sandbox" (khung thể chế thử nghiệm) cho doanh nghiệp nhà nước để họ có không gian thử nghiệm công nghệ và mô hình kinh doanh mới mà không bị ràng buộc bởi các quy định hiện hành vốn dành cho các ngành truyền thống.

Theo các diễn giả, đổi mới mô hình quản trị không còn là câu chuyện nội bộ của từng doanh nghiệp nhà nước, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để khu vực này hoàn thành sứ mệnh dẫn dắt tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Có thể thấy, Nghị quyết 79 đã chỉ rõ: “Đẩy mạnh cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước; tập trung nâng cao hiệu quả hoạt động, áp dụng công nghệ tiên tiến, mô hình quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế”. Đây là quan điểm chỉ đạo chiến lược để khơi thông và phát huy hiệu quả các nguồn lực của nền kinh tế, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số và khát vọng phát triển đất nước trong giai đoạn mới.