Mở kênh huy động vốn cho doanh nghiệp nhà nước

Đây là hướng đi các doanh nghiệp cần áp dụng nhằm tạo bước đột phá trong giai đoạn mới.

Lộ trình giảm sở hữu vốn Nhà nước

Ngay trước thềm đại hội đồng cổ đông năm 2026, Tập đoàn Đầu tư và Phát triển công nghiệp (Becamex) gửi đến cổ đông công bố thông tin bất thường về điều kiện công ty đại chúng.

Becamex hiện có 9.221 cổ đông, trong đó, cổ đông nắm giữ cổ phiếu có quyền biểu quyết không phải cổ đông lớn là 9.220 cổ đông với tỷ lệ nắm giữ 4,56%.

Như vậy, theo Luật Chứng khoán, Becamex không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng phải có tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Tuy nhiên áp dụng Quy định chuyển tiếp tại Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15), doanh nghiệp này vẫn thuộc trường hợp được duy trì tư cách công ty đại chúng.

Để khắc phục, Becamex đã trình Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh phê duyệt phương án phát hành cổ phiếu ra công chúng nhằm giảm sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp từ tỷ lệ nắm giữ 95,44% vốn điều lệ hiện hành xuống mức hơn 65% vốn điều lệ giai đoạn 2026-2030.

Becamex là một trong số những doanh nghiệp nhà nước đang gặp khó khăn trong hành trình tăng vốn, đáp ứng cho chu kỳ đầu tư phát triển mới.

Gần đây, khi pháp luật chứng khoán được sửa đổi theo hướng nâng cao chất lượng hàng hóa và chất lượng công ty đại chúng, nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng được tiêu chuẩn mới về điều kiện vốn, cơ cấu cổ đông, buộc phải thực hiện cơ cấu lại.

Rà soát hơn 1.600 công ty đại chúng trên thị trường, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, trong tổng số 789 doanh nghiệp nhà nước đã cổ phần hóa, có 67 doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông, 53 doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về vốn, ngoài ra còn có một số doanh nghiệp chưa đưa cổ phiếu niêm yết hoặc đăng ký trên thị trường chứng khoán.

Đáng lưu ý, trong số 67 doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông, có 21 doanh nghiệp thuộc diện được xem xét duy trì và 46 doanh nghiệp không thuộc diện áp dụng cơ chế chuyển tiếp như của Becamex.

Các trường hợp không đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông hoặc vốn chủ sở hữu, cơ quan quản lý sẽ cho phép thời gian khắc phục là một năm trước khi bị hủy tư cách chính thức (ngày 1/1/2027).

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp nhà nước chiếm tỷ trọng vốn hóa lớn trên thị trường chứng khoán nhưng có tình trạng sở hữu quá cô đặc, Nhà nước nắm giữ lên đến 90-95% vốn điều lệ khiến tỷ lệ cổ phiếu tự do lưu hành thấp, thanh khoản cổ phiếu bị ảnh hưởng, làm giảm sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư quốc tế, tạo thành điểm nghẽn khi muốn tăng huy động vốn qua sàn chứng khoán.

Đây cũng là vấn đề đang đặt ra trong tiến trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam cũng như gia tăng khả năng tiếp cận dòng vốn ngoại cho thị trường.

Ông Bùi Ngọc Huyên, Phó Trưởng ban Quản lý Chào bán chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, cơ quan quản lý đưa ra hai nhóm giải pháp chính để tháo gỡ vướng mắc này. Đó là cổ đông lớn, đặc biệt là cổ đông nhà nước giảm tỷ lệ nắm giữ thông qua đấu giá cổ phiếu công khai hoặc giao dịch trên sàn chứng khoán.

Giải pháp quan trọng khác là doanh nghiệp có thể linh hoạt thực hiện phát hành thêm cổ phiếu nhằm tăng vốn và pha loãng tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn hiện đang nắm giữ thông qua hình thức chào bán cổ phiếu ra công chúng, chào bán riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược, phát hành cổ phiếu cho người lao động trong doanh nghiệp (cổ phiếu ESOP).

Tạo nguồn hàng mới cho thị trường

Theo ông Vũ Hồng Phương, Cục trưởng Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), năm 2026, các tập đoàn, tổng công ty nhà nước lần đầu tiên được giao chỉ tiêu sản xuất kinh doanh ở mức cao để góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Để đáp ứng yêu cầu mới, doanh nghiệp không chỉ trông chờ vào vốn ngân sách mà phải huy động nhiều nguồn lực khác.

Đáng lưu ý, việc triển khai kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp giai đoạn 2026-2030 không thực hiện theo một Quyết định chung do Thủ tướng Chính phủ ban hành như trước đây.

Thay vào đó, doanh nghiệp chủ động xây dựng chiến lược phát triển tối thiểu 5 năm và kế hoạch cơ cấu vốn dựa trên tiêu chí phân loại mới theo quy định của Luật số 68/2025/QH15 và các nghị định hướng dẫn.

Trường hợp doanh nghiệp được cấp có thẩm quyền phê duyệt đề án cơ cấu riêng sẽ thực hiện theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền...

Tính đến cuối năm 2024, cả nước có 843 doanh nghiệp có vốn góp của nhà nước với tổng tài sản hơn 4,33 triệu tỷ đồng, vốn chủ sở hữu hơn 1,94 triệu tỷ đồng, trong đó có 476 doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; 197 doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ hơn 50% vốn điều lệ.

Chủ trương sắp xếp, cơ cấu lại vốn nhà nước theo Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị và Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương cùng với việc tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý phát triển thị trường chứng khoán minh bạch, hiện đại đang mở ra kỳ vọng đem đến làn sóng thoái vốn, cổ phần hóa mới khi thị trường được nâng hạng.

Doanh nghiệp nhà nước nắm lợi thế trong các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, quy mô vốn hóa lớn sẽ tạo nguồn cung hàng hóa chất lượng, tăng sức hút cho thị trường.

Hơn nữa, sau cổ phần hóa, nhiều doanh nghiệp như Vinamilk, Vietnam Airlines, Sabeco... và một số ngân hàng đã hoạt động rất hiệu quả, xây dựng được thương hiệu mạnh, nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế, có tính hấp dẫn đối với dòng vốn ngoại.

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, tính đến tháng 5/2026, quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán Việt Nam đạt khoảng 410 tỷ USD, giá trị giao dịch bình quân trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh lên đến khoảng 1,2 tỷ USD/phiên.

Theo ông Nguyễn Anh Khoa, Giám đốc khối Phân tích nghiên cứu, Công ty cổ phần chứng khoán Agribank, đây là thời điểm quan trọng cho doanh nghiệp nhà nước tận dụng thị trường chứng khoán để huy động nguồn lực phát triển.

Ủy ban Chứng khoán nhà nước sẽ tiếp tục đồng hành với doanh nghiệp trong quá trình tham gia niêm yết, đăng ký giao dịch trên thị trường, tiếp tục nâng cao năng lực tuân thủ pháp luật, quản trị hiện đại.

Các doanh nghiệp cần chủ động khai thác công cụ của thị trường vốn như phát hành trái phiếu doanh nghiệp, phát hành cổ phiếu tăng vốn điều lệ, phát hành riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược thông qua minh bạch thông tin và chuẩn hóa quản trị nhằm nắm bắt cơ hội huy động vốn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.