Lần đầu tiên, doanh nghiệp kiến nghị Nhà nước “đặt hàng” thuê kho dự trữ xăng dầu quốc gia

​Phân khu kho dự trữ quốc gia sẽ đầu tư công nghệ thông tin hiện đại và được kết nối trực tiếp với hệ thống quản lý kho của cơ quan quản lý nhà nước về xăng dầu.

Rủi ro gián đoạn nguồn cung xăng dầu

Trong những năm qua, cùng với quá trình phát triển kinh tế-xã hội, tốc độ đô thị hóa và sự mở rộng của hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông, nhu cầu tiêu thụ xăng dầu của Việt Nam không ngừng tăng lên. Theo số liệu của Bộ Công thương, tổng lượng tiêu thụ xăng dầu cả nước năm 2025 đạt khoảng 26,4 triệu m³/tấn, tăng khoảng 2% so năm 2024 và tiếp tục duy trì xu hướng tăng trưởng trong các năm tiếp theo, ước tính đạt hơn 28 triệu/tấn trong năm nay.

Nguồn cung xăng dầu trong nước hiện chỉ đáp ứng khoảng 70% nhu cầu, 30% còn lại phải nhập khẩu (khoảng 8,4 triệu m³/tấn). Mức tiêu thụ trung bình đạt khoảng 555.000 thùng/ngày, đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường tiêu thụ năng lượng lớn tại Đông Nam Á. Năng lực sản xuất nội địa của hai nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nghi Sơn tuy chiếm tỷ trọng khá lớn, song do nền kinh tế phát triển nhanh, Việt Nam vẫn phải phân giao nhập khẩu hàng triệu m³/tấn thành phẩm mỗi năm để cân đối cung-cầu và an ninh năng lượng.

Theo phân tích của các chuyên gia năng lượng, hiện nay, hệ thống dự trữ xăng dầu của Việt Nam được cấu thành từ 3 nguồn chính, gồm: dự trữ quốc gia do Nhà nước quản lý, dự trữ thương mại của các doanh nghiệp đầu mối và dự trữ sản xuất tại các nhà máy lọc dầu. Trong đó, dự trữ quốc gia được hình thành từ ngân sách Nhà nước, đóng vai trò “đệm an ninh” trong các tình huống khẩn cấp. Tuy nhiên, quy mô dự trữ này còn nhỏ, chủ yếu mang tính hỗ trợ ngắn hạn, chưa đủ sức can thiệp sâu vào thị trường.

Dự trữ thương mại (do các doanh nghiệp đầu mối duy trì) chiếm tỷ trọng lớn nhất, là nguồn cung trực tiếp cho thị trường, nhưng lại phụ thuộc năng lực tài chính và chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. Trong bối cảnh giá xăng dầu biến động mạnh, việc duy trì tồn kho lớn đồng nghĩa với rủi ro tài chính cao, khiến doanh nghiệp có xu hướng tối ưu tồn kho thay vì tích trữ dài hạn. Dự trữ sản xuất nằm tại Dung Quất và Nghi Sơn, nhưng tồn trữ chủ yếu phục vụ vận hành sản xuất, không phải dự trữ chiến lược.

Tổng hợp cả 3 nguồn trên, mức dự trữ xăng dầu của Việt Nam hiện chỉ tương đương khoảng 20-30 ngày nhập ròng, thấp hơn đáng kể so mức dự trữ phổ biến của nhiều quốc gia trên thế giới. Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ xăng dầu tiếp tục gia tăng, nguồn cung vẫn phụ thuộc một phần vào nhập khẩu và thị trường năng lượng thế giới tiềm ẩn nhiều biến động, việc tiếp tục đầu tư phát triển hệ thống kho chứa, dự trữ và phân phối xăng dầu quy mô lớn là cần thiết nhằm nâng cao năng lực dự trữ quốc gia, bảo đảm an ninh năng lượng và tăng khả năng ứng phó với các rủi ro gián đoạn nguồn cung.

Theo ước tính, khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên chiếm khoảng 15% nhu cầu tiêu thụ xăng dầu toàn quốc. Trên cơ sở dự báo hằng năm nhu cầu xăng dầu Việt Nam có thể đạt 30-35 triệu m³/tấn vào năm 2030, nhu cầu tiêu thụ khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên dự kiến mỗi năm đạt khoảng 4,5-5,25 triệu m³/tấn, tương đương khoảng 12.300-14.400 m³/ngày. Trong đó, khu vực Nam Trung Bộ chiếm khoảng 3,1-3,57 triệu m³/tấn/năm và khu vực Tây Nguyên chiếm khoảng 1,4-1,68 triệu m³/tấn/năm.

Có thể thấy khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên là thị trường tiêu thụ xăng dầu lớn, nhu cầu ổn định và tiếp tục tăng trưởng trong dài hạn. Tuy nhiên, hệ thống kho chứa hiện hữu trong khu vực chưa tương xứng với nhu cầu phát triển, đặc biệt là các kho có quy mô lớn gắn với hệ thống cảng nước sâu phục vụ hoạt động nhập khẩu, trung chuyển và phân phối xăng dầu.

Cần phát triển hệ thống kho chứa dự trữ quy mô lớn

Khu vực Nam Vân Phong thuộc Khu kinh tế Vân Phong (Khánh Hòa) là địa bàn có nhiều lợi thế về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và hệ thống hạ tầng giao thông, được định hướng phát triển thành trung tâm kinh tế biển, logistics, công nghiệp năng lượng và cảng biển quan trọng của khu vực miền trung và cả nước. Khu kinh tế Vân Phong có quy mô khoảng 150.000ha, gồm khoảng 70.000ha đất liền và 80.000ha mặt nước, được quy hoạch phát triển các ngành công nghiệp năng lượng, lọc hóa dầu, dịch vụ cảng biển và logistics.

Hạng mục Tổng kho xăng dầu (gồm kho đầu mối, thương mại; kho ngoại quan và có tính toán đến dự trữ quốc gia) thuộc dự án Tổ hợp năng lượng Vân Phong do Công ty cổ phần Đầu tư và phát triển INDEL đầu tư nghiên cứu, nhằm hình thành trung tâm tiếp nhận, lưu trữ, trung chuyển và phân phối các sản phẩm dầu mỏ quy mô lớn tại khu vực Nam Vân Phong, đáp ứng nhu cầu cung ứng năng lượng cho thị trường trong nước, hoạt động xuất nhập khẩu và phát triển dịch vụ logistics năng lượng.

Ông Dương Hoàng Dũng, Tổng Giám đốc Công ty INDEL cho biết: Theo định hướng nghiên cứu của nhà đầu tư, Tổng kho xăng dầu được phát triển theo mô hình kho tổng hợp, bao gồm kho đầu mối, kho thương mại, kho ngoại quan và kho dự trữ, với tổng quy mô dự kiến khoảng 1 triệu m³, gồm khoảng 300.000m³ kho dự trữ; 300.000m³ kho ngoại quan và 400.000m³ kho đầu mối, kho thương mại.

“Về phạm vi cung ứng, hạng mục kho xăng dầu tại Nam Vân Phong được định hướng phục vụ nhu cầu tiếp nhận, lưu trữ và cung ứng xăng dầu cho các tỉnh khu vực Nam Trung Bộ và các địa phương lân cận. Hệ thống kho được nghiên cứu, đầu tư theo hướng đáp ứng các điều kiện kỹ thuật cần thiết để tham gia dự trữ xăng dầu quốc gia khi được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền chấp thuận”, ông Dương Hoàng Dũng khẳng định.

Các chuyên gia kinh tế đánh giá, việc đầu tư hạng mục kho xăng dầu tại Nam Vân Phong được đánh giá phù hợp định hướng phát triển Khu kinh tế Vân Phong, Quy hoạch hệ thống cảng biển Việt Nam và nhu cầu phát triển hạ tầng năng lượng của khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Tổ hợp năng lượng Vân Phong được đầu tư đồng bộ hệ thống giao thông, điện, nước, thông tin liên lạc và các công trình hạ tầng kỹ thuật phục vụ phát triển công nghiệp, cảng biển và logistics. Do đó, việc đầu tư hạng mục kho xăng dầu có điều kiện thuận lợi để kết nối, khai thác hiệu quả hệ thống hạ tầng hiện hữu cũng như các công trình hạ tầng dự kiến đầu tư trong tương lai.

Tiến sĩ Trần Văn Thế, Chủ tịch Hội đồng quản trị INDEL cho biết, trên cơ sở cần thiết đầu tư hạng mục kho xăng dầu và phân tích về nhu cầu thị trường, phạm vi cung ứng, việc triển khai dự án Tổ hợp năng lượng Vân Phong tại khu vực Nam Vân Phong là phù hợp định hướng phát triển hạ tầng năng lượng khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Bên cạnh hiệu quả kinh tế trực tiếp, dự án còn mang lại tác động tích cực đối với phát triển kinh tế-xã hội địa phương và khu vực thông qua tạo việc làm cho người lao động, tăng nguồn thu ngân sách nhà nước, thúc đẩy phát triển các ngành vận tải, logistics, thương mại, dịch vụ kỹ thuật và các ngành công nghiệp hỗ trợ.

“Đặc biệt, việc hình thành Tổng kho xăng dầu quy mô khoảng 1 triệu m³ tại Nam Vân Phong sẽ bổ sung đáng kể năng lực tiếp nhận, lưu trữ và điều tiết nguồn cung xăng dầu cho khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên; góp phần tăng khả năng dự trữ, cung ứng ổn định cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và nhu cầu tiêu dùng của người dân. Qua đó, dự án không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực dự trữ, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, quốc phòng, an ninh và ứng phó với các tình huống khẩn cấp trong dài hạn”, Tiến sĩ Trần Văn Thế nhấn mạnh.

Giữa tháng 5 vừa qua, trên cơ sở hồ sơ đề xuất của doanh nghiệp, tỉnh Khánh Hòa đã có văn bản kiến nghị Bộ Công thương bổ sung hạng mục Tổng kho xăng dầu vào Quy hoạch hạ tầng dự trữ, cung ứng xăng dầu, khí đốt quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Công ty INDEL đã kiến nghị Thủ tướng xem xét, bổ sung hạng mục kho xăng dầu vào Quy hoạch hạ tầng dự trữ, cung ứng xăng dầu, khí đốt quốc gia. Đồng thời, doanh nghiệp mong muốn được Nhà nước đặt hàng thuê kho dự trữ quốc gia để công ty đầu tư riêng một Phân khu kho dự trữ quốc gia theo “đặt hàng” của Nhà nước, được quản lý độc lập, không chung, lẫn vào kho đầu mối, thương mại của doanh nghiệp. Phân khu kho dự trữ quốc gia sẽ đầu tư công nghệ thông tin hiện đại và được kết nối trực tiếp với hệ thống quản lý kho của cơ quan quản lý nhà nước về xăng dầu.

Việc đầu tư kho xăng dầu quy mô lớn gắn với hệ thống cảng biển và dịch vụ logistics sẽ góp phần khai thác hiệu quả các lợi thế sẵn có của khu vực, nâng cao hiệu quả sử dụng hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng cảng biển và tạo động lực thu hút các dự án công nghiệp năng lượng, lọc hóa dầu, logistics và dịch vụ cảng biển phát triển trong tương lai.