Phát huy tiếng nói cộng đồng trong bảo tồn di sản

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định, phát huy giá trị di sản văn hóa cần gắn với vai trò chủ thể của cộng đồng. Di sản chỉ thật sự có sức sống khi được những người đang nắm giữ trân trọng, thực hành và trao truyền qua các thế hệ.

Các nghệ nhân dân tộc Chăm truyền dạy nghệ thuật trống truyền thống trong hoạt động “Bản hòa ca đa sắc” của Mạng lưới Tiên phong Việt Nam.
Các nghệ nhân dân tộc Chăm truyền dạy nghệ thuật trống truyền thống trong hoạt động “Bản hòa ca đa sắc” của Mạng lưới Tiên phong Việt Nam.

Từ cách tiếp cận lấy cộng đồng làm trung tâm, nhiều hoạt động bảo tồn đang tạo điều kiện để người dân tham gia quá trình gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa của chính mình, góp phần bảo vệ sự đa dạng văn hóa của các dân tộc. Mạng lưới Tiên phong Việt Nam được hình thành từ năm 2025 với mục tiêu tạo không gian để chính đồng bào các dân tộc chia sẻ câu chuyện di sản của mình, góp phần giảm bớt định kiến về tộc người và thúc đẩy hiểu biết về sự đa dạng văn hóa. Mạng lưới hoạt động trên tinh thần tự nguyện, kết nối các nhóm cộng đồng tại nhiều địa phương thông qua những thành viên nòng cốt.

Đến nay, mạng lưới đã có sự tham gia của hơn 20 dân tộc thiểu số ở nhiều tỉnh, thành phố như: Cần Thơ, Lâm Đồng, Quảng Trị, Nghệ An, Thái Nguyên, Lào Cai, Điện Biên... Các nhóm địa phương có thể chủ động đề xuất ý tưởng, lựa chọn những nội dung văn hóa cần chia sẻ.

Anh Sohaniim, thành viên ban điều hành và truyền thông Mạng lưới Tiên phong Việt Nam chia sẻ, trong quá trình tổ chức và tham gia các hoạt động của mạng lưới, việc ưu tiên nhất là làm sao cho tiếng nói của cộng đồng ngày càng được quan tâm trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.

Mạng lưới Tiên phong Việt Nam đã triển khai nhiều dự án hướng tới bảo tồn văn hóa và tri thức bản địa như “Dệt câu chuyện mình”, tìm hiểu ý nghĩa hoa văn trên trang phục truyền thống của các dân tộc Chăm, Pà Thẻn, Mường, Thái…; xuất bản cuốn sách “Dòng chảy sắc màu” giới thiệu những câu chuyện về văn hóa, di sản các dân tộc thiểu số; thực hiện các hoạt động “Đi tìm lời ru”, “Truyền truyện cổ”, “Di sản không lãng quên” nhằm lưu giữ dân ca, ngôn ngữ, nghề truyền thống, ký ức văn hóa và những tri thức được tích lũy trong cộng đồng các dân tộc.

Theo đánh giá của các chuyên gia đồng hành, Mạng lưới Tiên phong Việt Nam là một hành trình đối thoại giữa các cộng đồng dân tộc thiểu số. Với cách tiếp cận lấy cộng đồng làm trung tâm, mô hình này hướng tới sự phát triển từ cộng đồng, do cộng đồng và vì cộng đồng.

Nghệ nhân Sầm Thị Tình ở bản Hoa Tiến, xã Châu Tiến (tỉnh Nghệ An) là một trong những người tham gia mạng lưới từ cộng đồng địa phương. Lựa chọn khởi nghiệp từ nghề dệt truyền thống của dân tộc mình, chị tập trung đổi mới mẫu mã, đưa các sản phẩm thổ cẩm của người Thái vươn ra thị trường trong và ngoài nước. “Tôi thấy mỗi dân tộc đều có một bản sắc văn hóa riêng, nên mong muốn thông qua Mạng lưới Tiên phong Việt Nam để được lan tỏa những nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc Thái đến với cộng đồng”, chị Tình chia sẻ.

Tại bản Hoa Tiến, Mạng lưới Tiên phong Việt Nam phối hợp địa phương triển khai chương trình thường niên “Bản hòa ca đa sắc”, không gian kết nối các cộng đồng dân tộc thiểu số để chia sẻ câu chuyện văn hóa, tri thức bản địa và các thực hành truyền thống. Năm nay, với chủ đề “Hạt giống không lãng quên”, chương trình hướng tới việc nhắc nhớ thế hệ trẻ về mối liên hệ giữa con người với thiên nhiên, trân trọng những giá trị đã nuôi dưỡng đời sống cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Tiến sĩ Nguyễn Bảo Ngọc, Viện trưởng Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường, đơn vị đồng hành cùng Mạng lưới Tiên phong Việt Nam trong nhiều năm qua đánh giá cao những hoạt động của mạng lưới khi tạo ra không gian để những tiếng nói đa dạng và nhu cầu khác nhau trong cộng đồng được cất lên. Thông qua nhiều hoạt động, các thành viên có cơ hội chia sẻ, trao đổi về thực hành văn hóa, cùng thảo luận về ý nghĩa của những phong tục, tập quán. Sự tham gia của các thành phần, thế hệ góp phần hình thành cách hiểu chung về di sản, tạo nền tảng để các giá trị văn hóa được tiếp nối phù hợp đời sống đương đại. Ngay cả khi một thực hành văn hóa không còn phù hợp, việc cộng đồng cùng đối thoại, nhìn nhận và đi đến thống nhất không duy trì cũng là một phần có ý nghĩa của quá trình bảo tồn di sản.

Tiến sĩ Nguyễn Bảo Ngọc cũng cho rằng, để các sáng kiến bảo tồn văn hóa, di sản từ cộng đồng được duy trì lâu dài, cần có thêm sự đồng hành của các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và các nguồn lực hỗ trợ tại địa phương. Còn theo anh Sohaniim, điều quan trọng nhất là khơi dậy tinh thần tự hào, tự tin và tự chủ trong mỗi cộng đồng. Khi người dân nhìn nhận những giá trị truyền thống của mình có giá trị và cần được trân trọng, việc gìn giữ di sản sẽ trở thành nhu cầu tự thân của chính những người đang nắm giữ và thực hành văn hóa.

Có thể bạn quan tâm

Nghệ nhân làng Chuông hướng dẫn du khách trải nghiệm các công đoạn làm nón tại không gian học tập cộng đồng ở đình làng Chuông.

Khi lớp học trở về làng

Từ xa xưa, nhiều thế hệ người làng Chuông đã biết khâu nón, và những chiếc nón lá được hình thành qua bàn tay khéo léo của các nghệ nhân đã theo chân các bà, các mẹ, các chị đi muôn nơi, góp phần lan tỏa thương hiệu nón làng Chuông nổi tiếng.

Hội thảo lấy ý kiến góp ý dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa khu vực miền bắc.

Kiến tạo hành lang pháp lý, khơi dòng chảy giá trị văn hóa

Từ ngày 5-24/8, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức lấy ý kiến rộng rãi đối với Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, hướng tới hoàn thiện những cơ chế, chính sách then chốt và xây dựng khung khổ pháp lý phù hợp cho lĩnh vực này.

Ảnh minh họa. (Ghép ảnh: K.T)

Thi Tài năng Múa học sinh, sinh viên toàn quốc năm 2026

Ngày 14/8, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, nhằm phát hiện, tuyển chọn, tôn vinh tài năng trẻ, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực nghệ thuật múa, Bộ đã ban hành kế hoạch tổ chức Cuộc thi Tài năng Múa học sinh, sinh viên toàn quốc năm 2026.

Các chương trình mang đậm bản sắc văn hóa luôn thu hút đông đảo người xem trên nền tảng số. (Ảnh: KHÁNH AN)

Hướng tới nền tảng số mang bản sắc Việt

Các mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok, Instagram… không chỉ thay đổi cách người dân tiếp cận thông tin, học tập, giao lưu và kết nối mà còn trở thành kênh quảng bá hình ảnh đất nước, con người và bản sắc văn hóa.

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh tặng hoa chúc mừng Hội thảo khoa học. (Ảnh: A.T)

Bắc Ninh: Phát huy giá trị hệ thống di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt

Ngày 14/8, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh tổ chức Hội thảo khoa học về Bảo tồn và phát huy hệ thống di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt. 45 bài tham luận của các nhà nghiên cứu, tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ đã làm rõ và khẳng định giá trị của hệ thống di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt.

Điện ảnh Quân đội nhân dân vinh dự nhận nhiều giải thưởng uy tín. (Nguồn: Điện ảnh Quân đội nhân dân)

Hành trình vẻ vang 66 năm của Điện ảnh Quân đội nhân dân

Kỷ niệm 66 năm Ngày truyền thống Điện ảnh Quân đội nhân dân (17/8/1960-17/8/2026), cán bộ, nghệ sĩ, chiến sĩ của đơn vị có dịp nhìn lại chặng đường vẻ vang và đáng tự hào. Từ chiến trường đến thời bình, đội ngũ làm phim quân đội đã góp phần lưu giữ những giá trị tinh thần đặc biệt quan trọng của đất nước và quân đội.

[Video] Giới thiệu sự kiện “Cùng Việt Nam tiến bước 2026”

[Video] Giới thiệu sự kiện “Cùng Việt Nam tiến bước 2026”

Sự kiện “Cùng Việt Nam tiến bước” tổ chức vào năm 2025 với hàng triệu bước chân đã cùng tạo nên một hành trình đầy tự hào. Hơn 1,1 triệu người tham gia, cùng nhau tích lũy 6 tỷ bước chân – lan tỏa tinh thần đoàn kết, rèn luyện sức khỏe và khát vọng vươn lên. Và hành trình ấy sẽ chính thức trở lại trong mùa thu này.

Công viên Thống Nhất có nhiều tiềm năng phát triển không gian sáng tạo. (Ảnh: Ngọc Liên

Ươm mầm không gian sáng tạo

Với diện tích rộng, hệ thống cây xanh lâu năm và cảnh quan mở, Công viên Thống Nhất (Hà Nội) có nhiều lợi thế trở thành một không gian sáng tạo giữa lòng Thủ đô. Nhiều ý tưởng đang được “ươm mầm” nhằm khai thác tiềm năng sẵn có, tạo nên đời sống sáng tạo thường xuyên phục vụ cộng đồng.

Đại diện các cơ quan tiến hành động thổ bắt đầu khai quật khẩn cấp. (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An-Xô Viết Nghệ Tĩnh)

Nghệ An: Khai quật khẩn cấp mộ gạch cổ tại Rú Bụt

Ngày 13/8, thông tin từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An cho biết, Bảo tàng Nghệ An-Xô Viết Nghệ Tĩnh phối hợp Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đang tổ chức khai quật khẩn cấp lăng mộ gạch cổ tại xã Kim Liên. Sau hai ngày khai quật, nhiều hiện vật đã được tìm thấy.

Các nghệ nhân vừa nghe nhạc vừa vẽ tranh. (Ảnh: THÙY VÂN)

Zhostovo - thương hiệu khay vẽ thủ công nổi tiếng của Nga

Phong cách nghệ thuật Zhostovo với những bó hoa rực rỡ đầy biểu cảm và hài hòa khó có thể nhầm lẫn với bất kỳ nghệ thuật nào khác trên thế giới. Đằng sau mỗi chiếc khay được vẽ là lịch sử nghệ thuật dân gian Nga, đã tồn tại qua nhiều thế kỷ, vẫn giữ được giá trị và chỉ cần nhìn thấy là đã cảm nhận được "chất Nga".

Nhà báo Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: TRẦN HUẤN)

Phát động Giải Báo chí toàn quốc "Vì sự nghiệp phát triển Văn hóa Việt Nam" năm 2026

Giải Báo chí toàn quốc “Vì sự nghiệp phát triển văn hóa Việt Nam” lần thứ tư, năm 2026 được điều chỉnh theo hướng giảm số lượng, nâng cao chất lượng và giá trị tôn vinh. Ban tổ chức bổ sung giải Đặc biệt, trao cho tác phẩm xuất sắc nhất được lựa chọn từ 5 loại hình báo chí, với giá trị 100 triệu đồng và một chuyến du lịch.