Dù đã hẹn trước vậy nhưng khi chúng tôi đến bản Tù Lu-Tìa Ló vào sớm ngày 6/10 vẫn phải đợi Trưởng bản Chá A Mua khá lâu. Gặp chúng tôi, Trưởng bản Chá A Mua, phân trần: Tôi và bà con rất bất ngờ khi hay tin từ cán bộ xã Pu Nhi báo về là bản Tù Lu-Tìa Ló của chúng tôi được chọn là điểm đến trải nghiệm trong Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ 4 (từ 9-11/10). Thời gian chuẩn bị cho ngày hội không có nhiều, nhưng thực lòng chúng tôi rất vui, rất tự hào khi bản nhỏ trên đỉnh Phù Lồng được chọn là điểm dừng chân trong hành trình trải nghiệm của cộng đồng dân tộc Mông ở 11 tỉnh.
"Nghĩ tới cảnh bà con dân tộc Mông các ngành Mông trắng, Mông xanh, Mông hoa, Mông đỏ, Mông đơ từ khắp các tỉnh Cao Bằng, Sơn La, Lào Cai, Đắk Lắk… tề tựu về đây lòng tôi đã xốn xang. Tôi và bà con đang cùng nhau làm ngày làm đêm để sắp xếp, cải tạo cảnh quan, không gian văn hóa dân tộc Mông hoàn thiện nhất trong khả năng có thể" - Trưởng bản Chá A Mua khẽ nói!
Cùng Trưởng bản Chá A Mua đến nhà văn hóa bản và nhà riêng của gia đình ông Hờ Giống Pó, Hờ Nhìa Di chúng tôi cảm nhận rõ sự háo hức trên khuôn mặt mỗi người.
Trò chuyện với chúng tôi, ông Hờ Giống Pó cho biết: Nhà tôi ở được chọn làm không gian tái hiện nghề rèn dao truyền thống của dân tộc Mông. Thường ngày, sau những khi đi làm nương thì tôi vẫn tranh thủ rèn dao, dụng cụ để bán cho người Mông quanh khu vực để có thêm nguồn thu. Với tôi, nghề rèn dao thân thuộc như việc đi trồng cây ngô, cây lúa trên nương, vậy nhưng không hiểu sao khi nghĩ về cảnh hôm tới ở Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông có nhiều người đứng xem tôi làm dao thì tự dưng tôi lại… hồi hộp, lo lắng. Nhưng không sao, tôi sẽ chú tâm làm, làm từng bước như ngày thường vẫn làm để mọi người hiểu thêm về người rèn dao không chỉ có sức mạnh mà còn có cả sự khéo léo, tỉ mẩn khi miết mịn trên lưỡi dao rèn.
Ghé thăm Homestay của gia đình anh Hờ Nhìa Di khi mọi người đang tập trung sửa soạn lại không gian đặt khung dệt, dụng cụ phục vụ thêu hoa văn trên vải của đồng bào dân tộc Mông, chúng tôi cảm nhận thật rõ sự tỉ mẩn của người làm nghề dệt, nghề thêu.
Chị Mùa Thị Mảy, cho biết: Với dân tộc Mông thì nghề dệt, thêu hoa văn trên vải thổ cẩm là việc làm dành riêng người phụ nữ. Từ khi còn nhỏ, các bé gái dân tộc Mông đã được bà, được mẹ cầm tay dạy từng đường kim mũi chỉ và dạy cách hoa văn trang trí trên khăn, trên váy áo. Người Mông quan niệm, đàn bà, con gái khéo tay là phải biết làm hoa văn đẹp, thêu váy đẹp và biết làm miếng vải đẹp.
"Để bà con dân tộc Mông các tỉnh, du khách các nơi có thể hiểu thêm về nghề dệt, ý nghĩa của từng hoa văn trên vải thêu thì từ bây giờ phụ nữ trong bản đã tập trung dệt, thêu các sản phẩm. Mỗi hoa văn là một câu chuyện của người Mông ở đỉnh núi Phù Lồng, bởi vậy phụ nữ bản Tù Lu-Tìa Ló đang cố gắng từng ngày làm ra thêm nhiều sản phẩm để có nhiều câu chuyện từ hoa văn trên áo váy kể với du khách về thăm" - chị Mùa Thị Mảy vui vẻ cho biết thêm như thế.
Dừng chân trước sân nhà văn hóa bản du lịch cộng đồng Tù Lu-Tìa Ló, Trưởng bản Chá A Mua mới nói như khoe với chúng tôi về các hoạt động văn hóa dân tộc Mông được tổ chức tại điểm này. Đưa tay chỉ về khoảnh sân trước ngôi nhà, Trưởng bản Chá A Mua nói rành rọt: Từ 7 giờ ngày 11/10 tại đây sẽ là không gian chợ du lịch Tù Lu-Tìa Ló giới thiệu và trưng bày các sản phẩm văn hóa truyền thống, sản phẩm thủ công, sản phẩm ẩm thực, quà tặng lưu niệm, đặc sản địa phương và các sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu của các bản trên địa bàn xã Pu Nhi và một số xã lân cận.
Cùng thời điểm, ở tại nhà truyền thống bản Tù Lu-Tìa Ló sẽ tổ chức tái hiện nghi lễ Nào Pê Chầu - Tết truyền thống quan trọng trong năm của người dân tộc Mông đã được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Trưởng bản Chá A Mua, cho biết: Hằng năm, người Mông ở Tù Lu-Tìa Ló thường tổ chức Tết Nào Pê Chầu từ quãng ngày 25/12 (âm lịch) trở đi nhưng năm nay có Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông tại Điện Biên thì bà con bản Tù Lu-Tìa Ló có thêm một lần tái hiện Tết Nào Pê Chầu để mọi người cùng chứng kiến, chung vui thì chính là niềm vui thêm lớn.
Nói thêm về các hoạt động được dân bản Tù Lu-Tìa Ló đang dốc sức chuẩn bị sẵn sàng đón bà con dân tộc Mông các tỉnh và du khách về thăm trong suốt những ngày văn hóa dân tộc Mông được tổ chức tại địa bàn, Trưởng bản Chá A Mua, mới kể thêm cho chúng tôi nghe chuyện của bản từ ngày thành lập đến nay. Bấm đốt ngón tay, Trưởng bản Chá A Mua kể, ngày xưa xưa lắm, vào quãng năm 1965 có 6 gia đình người dân tộc Mông mới lấy vợ lấy chồng đã xin bố mẹ ra đất mới lập bản. Tù Lu-Tìa Ló là nơi đầu tiên bên sườn núi Phù Lồng được 6 gia đình chọn đất làm nhà, làm nương. Dần dần bản thêm nhiều nhà, người trong bản cũng đông thêm nhưng nghèo đói cứ luôn đeo bám mỗi mái nhà.
Khó khăn nhất, khổ cực nhất là quãng từ năm 1990 trở về trước, khi cây thuốc phiện được trồng khắp các nương thì người nghiện hút, người trộm cắp, người đói nheo nhóc cũng nhiều. Sau rồi, có sự vào cuộc vận động của chính quyền địa phương và người có uy tín là ông Cứ Chờ Tú phân tích, giảng giải thì người dân đã không trồng cây thuốc phiện nữa; người nghiện hút cũng tự nguyện cai nghiện ở xã ở nhà…
Đến bây giờ, Tù Lu-Tìa Ló không còn người nghiện hút, không còn người trồng cây thuốc phiện, thay vào đó là cây ngô, cây lúa, cây cà-phê, mắc-ca đã phủ kín nương đồi. Cuộc sống với nhiều gia đình trong bản dẫu còn nhiều khó khăn, nhưng mỗi người đều chuyên tâm vun từng gốc cây trồng, cần mẫn trang trí từng mái nhà với niềm mong góp sức xây dựng Tù Lu-Tìa Ló thành điểm đến du lịch hấp dẫn… và người Mông ở Tù Lu-Tìa Ló luôn được mong đón bạn xa gần, để cùng nhau kể chuyện người Mông ngày xưa trồng lanh dệt vải, chuyện điệu khèn Mông réo rắt trên núi cao sương mù…
