Công nghệ số và AI: Mở đường chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành tài sản sáng tạo

Sự kiện do Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số kết hợp Cục Chuyển đổi số quốc gia tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Qua đó, góp phần mở ra góc nhìn mới: Văn hóa không chỉ là những giá trị cần bảo tồn, mà còn là nguồn lực hình thành IP văn hóa, sản phẩm, thương hiệu và mô hình kinh doanh mới. Khi kết hợp cùng công nghệ số, AI và sở hữu trí tuệ, tài nguyên văn hóa sẽ góp phần thúc đẩy kinh tế sáng tạo và nâng cao sức mạnh mềm Việt Nam.

Chuyển hóa tài nguyên thành IP văn hóa

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Chuyển đổi số quốc gia cho biết: Năm 2026 là thời điểm bản lề. Nghị quyết 57-NQ/TW đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Luật Chuyển đổi số đã được ban hành. Chiến lược chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2026-2030 và Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đã được phê duyệt.

“Với vai trò cơ quan quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, nhiệm vụ trọng tâm của Bộ Khoa học và Công nghệ lúc này là đưa các chủ trương đó thành giá trị cụ thể cho người dân và doanh nghiệp: từ thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nhân lực đến hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Diễn đàn lần này là nơi để kết nối và nhân rộng những giá trị ấy” - Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Hữu Hạnh nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, xu thế hội tụ giữa văn hóa, công nghệ và sáng tạo đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết trên phạm vi toàn cầu. Sự bùng nổ của công nghệ cùng nền tảng truyền thông số đã và đang định hình nên một “hệ sinh thái mới” cho văn hóa. Trong đó, công nghệ vừa là công cụ, vừa là môi trường mở đường để văn hóa Việt Nam bước ra thế giới nhanh hơn, rộng hơn và hiệu quả hơn.

Chia sẻ tại diễn đàn, bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Sáng tạo và Chuyển đổi số nhận định, Việt Nam có một nguồn tài nguyên rất lớn, đó là văn hóa, di sản, tri thức bản địa và sức sáng tạo của con người. Công nghệ số và AI đang tạo ra những phương thức hoàn toàn mới để nhận diện, bảo tồn, sáng tạo, sở hữu và đưa những giá trị đó ra thị trường. Vì vậy, Ban tổ chức mong muốn diễn đàn không chỉ dừng ở câu chuyện “AI có thể làm được gì cho văn hóa”, mà đặt ra câu hỏi lớn hơn: Làm thế nào để công nghệ và AI biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ; biến tài sản trí tuệ thành sản phẩm sáng tạo; và biến sản phẩm sáng tạo thành giá trị kinh tế, thương hiệu và năng lực cạnh tranh của Việt Nam?

Theo bà Nguyễn Thị Bích Lan, đây cũng là lý do Ban tổ chức lựa chọn chủ đề diễn đàn là: “Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia”.

“Chúng tôi kỳ vọng diễn đàn sẽ mở ra sự kết nối giữa cơ quan quản lý-nhà công nghệ-doanh nghiệp-các nhà sáng tạo-chuyên gia văn hóa-chủ sở hữu IP và nhà đầu tư, để cùng hình thành những mô hình mới, những sản phẩm mới và những thị trường mới từ chính các giá trị Việt Nam” - bà Nguyễn Thị Bích Lan nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, IP văn hóa là những sáng tạo được phát triển từ tài nguyên văn hóa, như nhân vật, câu chuyện, tác phẩm, buổi biểu diễn, biểu tượng hay đặc sản địa phương, gắn với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ cụ thể và có chủ sở hữu rõ ràng. Nhờ đó, chúng có thể được khai thác lặp lại qua nhiều ngành, từ giải trí, điện ảnh, hàng tiêu dùng đến du lịch, với sự hỗ trợ của công nghệ, để biến bản sắc văn hóa thành dòng tiền và năng lực cạnh tranh.

Bà Trần Thị Tám, Giám đốc IPCOM VIETNAM cho rằng, từ một nhân vật, câu chuyện hoặc chất liệu dân gian, hoàn toàn có thể phát triển thành nhiều sản phẩm trên các nền tảng khác nhau như phim ảnh, âm nhạc, trò chơi hay thương hiệu điểm đến. Khi được xây dựng bài bản, một giá trị văn hóa không chỉ tồn tại trong không gian bảo tồn mà còn có khả năng tạo ra những trải nghiệm mới, tiếp cận những nhóm công chúng mới và tham gia vào chuỗi giá trị của nền kinh tế sáng tạo.

Nếu IP công nghệ thường tạo lợi thế từ giải pháp kỹ thuật và khả năng ứng dụng, IP văn hóa có thể tạo giá trị từ bản sắc, giá trị con người của một quốc gia, câu chuyện sáng tạo và khả năng tạo kết nối cảm xúc với công chúng. Nhưng để IP văn hóa sáng tạo thực sự trở thành tài sản, các dự án cần quan tâm đến chiến lược sở hữu trí tuệ ngay từ đầu: xác định chủ thể quyền, bảo hộ các yếu tố sáng tạo, quyền khai thác, cơ chế hợp tác và phân chia lợi ích.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số văn hóa, thể thao và du lịch, để một giá trị văn hóa thực sự bước vào nền kinh tế sáng tạo, phải vận hành qua một chuỗi giá trị toàn diện và liên tục: khởi nguồn từ chủ thể nắm giữ di sản-qua bàn tay đội ngũ sáng tạo-sự hỗ trợ của công nghệ-năng lực quản trị của doanh nghiệp và cuối cùng là thương mại hóa trên thị trường.

Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng không phải là đưa công nghệ vào văn hóa một cách đơn thuần, mà là thiết lập một hệ sinh thái sáng tạo hoàn chỉnh - nơi văn hóa cung cấp chất liệu để sáng tạo, tạo ra giá trị mới, công nghệ mở rộng khả năng lan tỏa, doanh nghiệp đưa sản phẩm bứt phá trên thị trường và Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, “khớp nối" giữ nhịp phát triển.

Kết nối các mắt xích để hình thành nền tảng văn hóa sáng tạo Việt Nam

Tại diễn đàn, một bước đi cụ thể nhằm kết nối sáng tạo với thị trường đã được công bố, đó là việc chính thức mở cổng đăng ký Giải thưởng Văn hóa sáng tạo - Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 trên phạm vi toàn quốc, với thông điệp “Sáng tạo trải nghiệm Việt, Sống nhịp thế giới”.

Thông tin về giải thưởng, Giám đốc Điều hành Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship, thành viên Ban tổ chức Nguyễn Thanh Giang cho biết: Giải thưởng được tổ chức nhằm tìm kiếm, tôn vinh và kết nối các sáng kiến, sản phẩm, IP văn hóa đang làm mới di sản bằng tư duy đương đại và công nghệ; bao phủ đa dạng lĩnh vực: từ nghệ thuật, âm nhạc, thiết kế, du lịch, giáo dục STEAM đến các mô hình ứng dụng công nghệ để số hóa văn hóa.

"Mục tiêu dài hạn của Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm những dự án để trao giải. Thông qua Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 và sự kết nối của Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship, chương trình hướng tới từng bước hình thành một nền tảng văn hóa sáng tạo Việt Nam, nơi các dự án, IP, nhà sáng tạo, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà đầu tư, công nghệ, địa phương và thị trường có thể được kết nối" - bà Nguyễn Thanh Giang nhấn mạnh.

Đối tượng tham gia giải thưởng là các địa phương; doanh nghiệp; đơn vị quản lý điểm đến; nghệ sĩ, nhà sáng tạo và chủ sở hữu dự án; đơn vị công nghệ; tổ chức giáo dục-đào tạo; các tổ chức và cộng đồng có sáng kiến phù hợp với tiêu chí của giải thưởng.

Tiêu chí đánh giá của giải thưởng tập trung vào 4 trụ cột: sáng tạo-công nghệ-trải nghiệm-tạo tác động; mở rộng cho mọi quy mô, từ các dự án lớn đã khẳng định thương hiệu đến những sáng kiến mới bắt đầu, giàu tiềm năng.

Giải thưởng sẽ diễn ra 2 vòng: Sơ khảo và Chung khảo với sự tham gia của Hội đồng Cố vấn và Giám khảo, quy tụ các lãnh đạo, chuyên gia uy tín trong nước và quốc tế, bảo đảm tính độc lập, chuyên môn và minh bạch.

Giải thưởng gồm sáu hạng mục: Rồng Xanh Di sản, Rồng Xanh Thương hiệu Điểm đến, Rồng Xanh Công nghiệp văn hóa, Rồng Xanh Đổi mới sáng tạo, Rồng Xanh STEAM và Rồng Xanh Impact. Các hạng mục hướng tới bảo tồn di sản bằng công nghệ, phát triển du lịch bền vững, thương mại hóa sản phẩm văn hóa, ứng dụng giải pháp công nghệ và thúc đẩy giáo dục sáng tạo. Trong đó, Rồng Xanh Impact là hạng mục cao nhất, tôn vinh những đóng góp có tác động sâu rộng, bền vững đối với cộng đồng và quảng bá giá trị Việt Nam ra thế giới.

Giải thưởng Văn hóa sáng tạo - Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 nhận hồ sơ tham gia từ ngày 8/10/2026 đến hết ngày 8/11/2026. Lễ công bố kết quả và trao giải dự kiến tổ chức vào tháng 1/2027.